Ἄρης Σερβετάλης: "Ὅταν μπαίνεις στή διαδικασία τῆς Πίστης ὅλα τά ἄλλα καταλαγιάζουν καί εἶναι λυτρωτικό. Ἐκεῖ αἰσθάνεσαι τήν πραγματική ἐλευθερία"

          Ἐκτός ἀπό χαρισματικός ἠθοποιός, ὁ Ἄρης Σερβετάλης εἶναι καί χαρισματικός συνομιλητής. Καθώς ἡ συζήτησή μας περνᾶ ἀπό τό «Ὄνειρο ἑνός Γελοίου» τοῦ Ντοστογιέφσκι, πού ἀνεβάζουν φέτος τό καλοκαίρι μαζί μέ τή σύζυγο καί συνεργάτιδά του, Ἔφη Μπίρμπα, σέ ὅλη τήν Ἑλλάδα, στήν «Ἀγέλη Προβάτων», τό ἐνδιαφέρον ἀστυνομικό «γουέστερν» πού βγαίνει σύντομα στά θερινά σινεμά καί στό ὁποῖο πρωταγωνιστεῖ, κι ἀπό ἐκεῖ στόν δύσκολο φετινό θεατρικό χειμῶνα, πού σημαδεύτηκε ἀπό τήν ἀπόφασή του νά ἀποχωρήσει ἀπό τήν παράσταση «Ρινόκερος», ὅταν ἡ.... εἴσοδος στά θέατρα ἄρχισε νά γίνεται ἀποκλειστικά καί μόνο μέ τήν ἐπίδειξη πιστοποιητικοῦ ἐμβολιασμοῦ γιά τόν κορωνοϊό, καί μετά στήν πίστη του καί στή διάκριση τῆς ζωῆς του σέ «πρό Χριστοῦ» καί «μετά Χριστόν» ἐποχή, ὁ ἴδιος παραμένει ἤρεμος καί συγκεντρωμένος σέ ὅσα μοῦ λέει.

Πειραιώς: ''Το εμβόλιο κατά του COVID–19 είναι ένα άλλου είδους φάρμακο'' (VIDEO)

Συνέντευξη για όλα τα θέματα της επικαιρότητας παραχώρησε χθες Τετάρτη 17 Φεβρουαρίου 2021 ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Πειραιώς κ.Σεραφείμ στην εκπομπή της Πειραϊκής Εκκλησίας «Εφ’ όλης της ύλης» του Δημήτρη Αλφιέρη, απαντώντας και σε ερωτήματα ακροατών.

Ερωτώμενος για το θέμα της πανδημία του COVID – 19, ο Σεβασμιώτατος σημείωσε πως «ο Θεός δεν είναι τιμωρός, είναι πηγή αγαθότητος. Οι πράξεις μας έρχονται και μας τιμωρούν. Οι αρρώστιες και κυρίως αυτή η πανδημία είναι απότοκα αυτής της αποστασίας, της αμετανοησίας και γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο η Εκκλησία ταπεινά, φιλόστοργα αυτό που προσπαθεί να εμπνεύσει είναι η μετάνοια για να έρθει το άπειρο έλεος του Κυρίου».

«Έχουμε ελπίδα και η ελπίδα μας είναι η Ανάσταση, είναι ο Χριστός, είναι η Θεία παρουσία στη ζωή μας», τόνισε στην συνέχεια και αναφερόμενος στο «μεγάλο θαύμα της Θείας Κοινωνίας», υπογράμμισε με έμφαση ότι «δεν μεταδίδει τη νόσο» επικαλούμενος παράλληλα και «τα μέσα της επιστήμης: την παρατήρηση και το πείραμα», μιας και από τον Μάιο έως τον Νοέμβριο του 2020 όπου οι Εκκλησίες μας λειτουργούσαν και κοινώνησαν εκατομμύρια άνθρωποι, δεν καταγράφηκαν αντίστοιχα κρούσματα, γιατί, όπως χαρακτηριστικά σημείωσε ο Σεβασμιώτατος, «ο Χριστός δεν μεταδίδει θάνατο. Μεταδίδει ζωή. Δίνει ζωή».

«Αμαρτία είναι η άρνηση του Θείου θελήματος, είναι η αποτυχία του ανθρώπου, ο εγκλεισμός, ο εγκλωβισμός στον χωροχρόνο του τώρα, η πεποίθηση ότι μπορούμε να γίνουμε Θεοί χωρίς το Θεό, ότι μπορούμε να ζήσουμε αυτόνομα χωρίς την πηγή της ζωής, ότι μπορούμε να εμπιστευθούμε την κτιστή πραγματικότητα και ύλη» είπε σε άλλο σημείο ο Σεβασμιώτατος, συμπληρώνοντας πως «αμαρτία είναι η αποτυχία του ανθρώπου να καταλάβει τη θέση του μέσα στον κόσμο».

Απαντώντας σε ερώτηση σχετική με τις ρίζες μας, τόνισε πως «ο άνθρωπος έχει κάποιες σταθερές αξίες, είναι πρόσωπο, είναι εικόνα Θεού. Εάν αρνηθούμε τις πανανθρώπινες αξίες δεν μπορούμε να ζήσουμε» είπε χαρακτηριστικά, αναφερόμενος στην αξία της οικογένειας, της πατρίδας και της ιδιοπροσωπίας μας.

Μιλώντας πιο συγκεκριμένα για την σπουδαιότητα του ρόλου της οικογένειας και του σχολείου σημείωσε πως «είναι οι βασικοί πυλώνες για την διαμόρφωση του ανθρώπου. Το παιδί είναι ένα άγραφο χαρτί και πάνω εκεί γράφεις. Ό,τι τα παιδιά βλέπουν από τους γονείς, αυτό και μιμούνται. Ό,τι βιώνουν, αυτό και εκφράζουν».

«Έστω και ένα παιδί να βγει, που έχει μέσα του Χριστό και Ελλάδα, δεν αντιπαραβάλλεται με όλο το σύμπαν», υπογράμμισε με έμφαση ο Σεβασμιώτατος και αναφερόμενος στα Εκπαιδευτήρια της Ιεράς Μητροπόλεως Πειραιώς, συμπλήρωσε πως ο μεγαλύτερος πλούτος μας είναι να βγάζουμε «μια αθάνατη ψυχή γεμάτη με το αντρίκιο ή με το ορθό γυναικείο πνεύμα. Ένα αγόρι που θα έχει πιστότητα στη ζωή ή ένα κορίτσι που θα αγαπά τη ζωή και τον άνθρωπο».

«Έχει σκοπό να μορφώσει αθάνατες ψυχές, Ελληνοπρεπώς και Ορθοδόξως», είπε μιλώντας για το έργο των σχολείων μας, τονίζοντας πως «τα παιδιά τα οποία βγαίνουν από εκεί και τα οποία έχουν μέσα τους Ελλάδα και Χριστό, αύριο θα είναι οι πυλώνες της κοινωνίας, τα κύτταρα του Ελληνισμού, του Έθνους μας». «Το παιδί το δικό μας είναι εξοπλισμένο να γνωρίζει, να κάνει κριτική ανάλυση των πραγμάτων, να ξέρει την πίστη του, να ξέρει που βρίσκεται, να έχει πυξίδα στη ζωή του», σημείωσε.Αναφερόμενος στο συνολικό έργο που με τη Χάρη του Θεού επιτελείται στην τοπική μας Εκκλησία, εξέφρασε την ευγνωμοσύνη του για το ότι «όλοι μας είμαστε ένας άνθρωπος. Είμαστε ενωμένοι με το Χριστό και γι’ αυτό το λόγο προσπαθούμε να κάνουμε το έργο το δικό Του και όχι το έργο το δικό μας», ενώ ερωτώμενος για τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ένας Επίσκοπος, επισημαίνοντας πως «βλέπουμε καθημερινά στη ζωή μας το θαύμα» συμπλήρωσε: «Πάντοτε παλεύουμε. Η πάλη θα είναι έως την τελευταία στιγμή που θα βγει η ψυχή μας προς το Θεό. Τότε θα νικήσουμε. Μέχρι τότε θα παλεύουμε, θα αγωνιζόμαστε. Όμως έχουμε μία δύναμη, έχουμε την ελπίδα, αυτή η οποία ουδέποτε πρέπει να μας εγκαταλείπει. Εμείς δεν εμπιστευόμαστε τα πράγματα στον εαυτό μας, αλλά στον νικητή της ζωής, το Χριστό. Πάντοτε υπάρχει μέσα μας αυτή η βεβαιότητα ότι ο Χριστός είναι πίσω από όλα τα πράγματα. Σε Εκείνον αρχίζει και τελειώνει το παν».

«Τι είναι για Εσάς το ραδιόφωνο της Πειραϊκής Εκκλησίας;» ρωτήθηκε ο Σεβασμιώτατος, απαντώντας πως «θεωρώ ότι είναι η φωνή του Χριστού στο σύγχρονο κόσμο. Είναι ένας παγκόσμιος Άμβωνας, ο οποίος εξαγγέλλει το λόγο της Χάριτος, το μήνυμα της Αναστάσεως».

«Η Εκκλησία έχει σκοπό να μεταποιεί τον άνθρωπο, είναι η χώρα των μεταποιουμένων αμαρτωλών» συμπλήρωσε, υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι «η Εκκλησία τεχνουργεί Αγίους. Αυτά είναι τα πρότυπά μας. Δεν θέλουμε εμείς ψευτοπρότυπα χυδαία, που σβήνουν στο χώμα. Θέλουμε τα πρότυπα τα αιώνια και η Εκκλησία τα έχει».

«Η Πειραϊκή Εκκλησία εξαγγέλλει αυτό το μήνυμα: γίνεται Άγιοι, γίνεται φωτοφόροι. Νικήστε, είστε νικητές γιατί είναι ο Χριστός. Ένα χέρι εκτείνεται μέσα από το ραδιόφωνο και πιάνει το πονεμένο, το τρεμάμενο, το αδύναμο χέρι του κάθε ανθρώπου», τόνισε σε άλλο σημείο, ενώ αναφερόμενος και στις οικονομικές δυσκολίες και αντιξοότητες που υπάρχουν, εξέφρασε την πεποίθηση πως «υπάρχουμε γιατί υπάρχει ο Χριστός».

Πολλά ερωτήματα δέχθηκε ο Σεβασμιώτατος και για το θέμα του εμβολίου κατά του COVID – 19.

«Είναι ένα άλλου είδους φάρμακο. Ο εμβολιασμός είναι μία επιτυχία της ανθρώπινης επιστήμης, την οποία ο Θεός την έχει εμπνεύσει. Είναι μία μέθοδος για να αντιμετωπιστεί η οποιαδήποτε πανδημία. Θανατηφόρες ασθένειες του παρελθόντος έχουν εξαλειφθεί μέσω του εμβολιασμού», είπε αρχικά ο Σεβασμιώτατος, τονίζοντας πως «δεν θεωρώ ότι είναι κάτι μεμπτό για την πνευματική μας ζωή και ούτε είναι θέμα πνευματικής ζωής. Ο εμβολιασμός είναι απλώς μια ιατρική πράξη αντιμετωπίσεως ενός επικίνδυνου μικροοργανισμού που ενεργοποιεί το ανθρώπινο αμυντικό σύστημα, το ανοσοποιητικό, για να αντιμετωπίσει με τα δικά του αντισώματα τον ιό, όταν εισέλθει στον οργανισμό, και να τον σκοτώσει».

Επίσης, του δόθηκε η ευκαιρία να επισημάνει με έμφαση ότι «το χάραγμα του αντιχρίστου θα είναι μία συνειδητή πράξη αποδοχής… θα υπάρχει συναίνεση, συγκατάθεση, συγκατάνευση. Θα είναι απόφασή σου».

Την πικρία του και την στεναχώρια του εξέφρασε για το κλείσιμο των Ναών, απαντώντας σε σχετικές ερωτήσεις των ακροατών της Πειραϊκής Εκκλησίας.

«Ειλικρινώς στενοχωρούμε», είπε χαρακτηριστικά ο Σεβασμιώτατος, υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι «τα σεβάσματα της πίστεως όπως είναι τα Ιερά Λείψανα, οι Ιερές Εικόνες, η Χάρις του Μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας, μεταδίδουν μόνο ζωή. Δεν μπορεί ποτέ να προκύψει από εκεί ασθένεια ή θάνατος».

Σημειώνοντας ταυτόχρονα ότι «μέσα στο Ναό δεν καταργούνται οι φυσικοί νόμοι», είπε πως «αυτή τη στιγμή το να μένουν κλειστές οι Εκκλησίες και να μην λειτουργούν, έστω και με τα μέτρα πρόνοιας που προβλέπονται σε άλλους χώρους, είναι για εμάς όλους τους Εκκλησιαστικούς ανθρώπους μία πληγή και μία μεγάλη πικρία».

Όπως ήταν αναμενόμενο, ο Σεβασμιώτατος ρωτήθηκε και για το πολύπλευρο φιλανθρωπικό έργο της Ιεράς Μητροπόλεως Πειραιώς και αναφερόμενος αρχικά στους εκατοντάδες εθελοντές, τόνισε πως «εάν δεν υπήρχαν οι εθελοντές και οι εθελόντριες, το έργο μας δεν θα μπορούσε να συνεχιστεί».

«Ό,τι γίνεται, γίνεται από τη Χάρη του Θεού και την έμπνευση την οποία Εκείνος χαρίζει στις ψυχές τις καθαρές των ανθρώπων και των φίλων και αδελφών μας. Οφείλουμε πάρα πολλά σε αυτούς και τους τιμούμε και κάθε εκδήλωση αφιερώνεται πάντα σε αυτούς, γιατί είναι ο μεγαλύτερος πλούτος της Εκκλησίας μας».

«Το έργο γίνεται γιατί δεν μπορούμε να πούμε ότι αγαπούμε το Θεό, εάν δεν αγαπούμε τον άνθρωπο. Αυτή η πίστη είναι η πίστη της Εκκλησίας. Δεν μπορεί να υπάρξει Εκκλησία η οποία δεν αγαπά και δεν προσφέρει», είπε σε άλλο σημείο ο Σεβασμιώτατος, συμπληρώνοντας πως «δεν μπορεί να υπάρξει αλήθεια στην Χριστιανική μας ταυτότητα και ιδιότητα, εάν παραθεωρούμε το συνάνθρωπο που υποφέρει».

«Εάν θέλουμε να δούμε τον Κύριο σωματικά, να τον αγγίξουμε, να τον ψηλαφήσουμε, να αισθανθούμε την σωματική του εγγύτητα, μπορούμε να το κάνουμε απόλυτα εύκολα, αντιμετωπίζοντας με αγάπη και φιλοστοργία τον πάσχοντα συνάνθρωπο».

Τέλος, υπογράμμιζε πως «η φιλανθρωπία είναι παρακολούθημα. Είναι μέσο, δεν είναι σκοπός. Σκοπός της Εκκλησίας είναι να μας αρπάξει από τον κόσμο της φθοράς και να μας κάνει αθανάτους, μετόχους της θείας ζωής, μετόχους των ακτίστων Θείων Ενεργειών, Αγίους. Αυτός είναι ο σκοπός της Εκκλησίας».

Μέσα από την ραδιοφωνική συνέντευξή του στην Πειραϊκή Εκκλησία, δόθηκε η δυνατότητα στον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Πειραιώς κ.Σεραφείμ να απευθύνει για μία ακόμη φορά έκκληση για βοήθεια σχετικά με την δημιουργία μιας στέγης αστέγων, «του να δημιουργηθεί ένας χώρος κοντά στο λιμάνι που θα προσφέρει στοργή και αγάπη σε ψυχές πονεμένες, μοναχικές», όπως χαρακτηριστικά είπε. «Αισθανόμαστε βαθιά οδύνη για όλα αυτά, αλλά η οδύνη δεν φτάνει. Χρειάζεται έργο», τόνισε.

Απαντώντας σε ερωτήσεις που σχετίζονταν με το Γηροκομείο Πειραιώς, Πρόεδρος της εφορείας του οποίου είναι ο Σεβασμιώτατος, υπογράμμισε αρχικά πως «το γηροκομείο είναι μία διακονία αγάπης στη Γ΄ και Δ΄ ηλικία, μια προσφορά κοινωνική, μια δράση υπερκομματική, ανήκει σε όλο τον Πειραϊκό λαό», ενώ ανακοίνωσε με χαρά πως μετά τις απαραίτητες ενέργειες που έγιναν (εμβολιασμός κλπ) οι πύλες του ιδρύματος τις επόμενες ημέρες θα μπορούν να ανοίξουν και να δεχθούν και πάλι τροφίμους.

«Δεν είναι αποθήκη ψυχών. Διαφέρει από όλους τους χώρους που έχουν τέτοιες δράσεις. Είναι μία μεγάλη αγκαλιά. Είναι ένα σπίτι. Το σπίτι του Πειραιά για τα παιδιά του Πειραιά», είπε με έμφαση.

 

«Θέλω να παρακαλέσω όλους να έχουμε έναν συναγερμό προσευχής, πνευματικής μεταμέλειας και ενδυναμώσεως μέσα από τη Χάρη και την Ευλογία των Αγίων μας και βέβαια από την Κοινωνία με το Σώμα του Χριστού μας, την Αγία μας Εκκλησία, την Ορθόδοξη Εκκλησία», υπογράμμισε σε άλλο σημείο ο Σεβασμιώτατος, τονίζοντας πως «Εκκλησία είναι το Σώμα του Χριστού. Είμαστε όλοι. Από τον κάθε πιστό έως τον κάθε Λειτουργό. Όλοι είμαστε μέλη του Σώματος. Κεφαλή είναι ο Χριστός».

Απαντώντας μάλιστα στο «τι είναι Προσευχή;», ανέφερε: «Προσευχή είναι η συνομιλία μας με το Θεό. Προσευχή είναι το άνοιγμά μας στον Ουρανό. Προσευχή είναι το παν για τον άνθρωπο, είναι το οξυγόνο του, είναι η πνευματική του ώρα, είναι η Χάρις που έρχεται μέσα του». «Χρειάζεται μία πνευματική άνωση στον άνθρωπο, μία επίγνωση των πραγμάτων και μία βαθιά ενδοσκόπηση. Χρειάζεται καθάρισμα ο εαυτός μας».

Τέλος, αναφερόμενος στους νέους τόνισε ότι «είναι το μέλλον μας, είναι το έργο μας, είναι η ζωή μας. Οι νέοι άνθρωποι είναι η συνέχειά μας, είναι η προσευχή μας», ενώ ευχαριστώντας για πολλοστή φορά τους ακροατές της Πειραϊκής Εκκλησίας για την συμβολή τους σε κάθε προσπάθεια της τοπικής μας Εκκλησίας, επεσήμανε πως «είναι οι κύριοι βραχίονές μας, είναι οι συνεργοί μας, είναι το έργο μας που παρατείνεται και προσφέρεται σε κάθε άνθρωπο καλής θελήσεως».

Κοινωνία – πανδημία – Εκκλησία

Ερώτηση: Η εκκλησία μέχρις στιγμής, από την εμφάνιση της πανδημία μέχρι και τώρα, έχει δεχτεί ένα καίριο πλήγμα. Τρεις μεγάλες εκκλησιαστικές γιορτές, το Πάσχα, ο Δεκαπενταύγουστος και τα Χριστούγεννα δεν εορτάστηκαν. Θεωρείτε ότι υπάρχει ένας κατά μέτωπο πόλεμος από την πολιτεία προς την εκκλησία;

Απάντηση: Όχι, δεν νομίζω ότι υπάρχει κάποιος κατά μέτωπο πόλεμος, αφού η απαγόρευση ισχύει για τις συνάξεις όλων των θρησκειών.

Ωστόσο, αυτού του είδους οι απαγορεύσεις , όταν ιδίως  είναι τόσο επιθετικά απόλυτες, την στιγμή μάλιστα που κάποιες άλλες συνάξεις  κατ’ ουσίαν αμνηστεύονται, σημαίνουν κάτι για την κοινωνία που τις ανέχεται και εκείνους που τις επιβάλλουν.  Σημαίνουν, για τις πολιτικές αυτές, την ενδοϊστορική αποκλειστικά αυτό-δικαίωσή τους, χωρίς καμμιά  δηλαδή ανάγκη εξωτερικής αναφορικότητας που θα είχε, εξίσου ή και περισσότερο, νόημα για την ζωή και την ύπαρξη – και αυτό αποτελεί άλλωστε γενικότερη τάση της νεωτερικής πολιτικής φιλοσοφίας.

Να το πω απλά: Σήμερα, στην Θεσσαλονίκη όπου βρίσκομαι, μπορεί κανείς να πάρει τον καφέ του από χίλια διαφορετικά σημεία, να βολτάρει σε αμέτρητους   δρόμους, κάποιοι από τους οποίους είναι συνεχώς ασφυκτικά γεμάτοι από ανθρώπους που σκουντιούνται κυριολεκτικά μεταξύ τους, να στοιβαχτεί μαζί με  εκατοντάδες  άλλους στα supermarkets – αρκεί να μην επιχειρήσει μια ελάχιστη έστω σύναξη με νόημα που παραπέμπει σε κάτι που βρίσκεται πέρα και έξω από τις επιτρεπόμενες από το κράτος ανάγκες του ανθρώπου.

Μεταξύ αυτών των αναγκών, ευρίσκεται και η επίσκεψη σε μίαν εκκλησία, η οποία όμως θεωρείται πως εξ ορισμού μολύνει. Εάν ήταν όμως έτσι, με πάντα κλειστές τις εκκλησίες εδώ και μήνες, τα κρούσματα θα έπρεπε να είχαν μηδενιστεί. Αντίθετα, τα κρούσματα κορυφώθηκαν με τις εκκλησίες κλειδωμένες. Να θυμίσω επιπλέον πως από επιφανείς κοινωνιολόγους έχει επισημανθεί από παλαιότερα (ας αναφέρω μόνον τον HansFreyer) πως αυτού του είδους η καταναγκαστική υπαγόρευση  των επιτρεπόμενων αναγκών από το κράτος, και μάλιστα περιοριζόμενων  στην στενά βιολογική  σφαίρα, είναι χαρακτηριστικό μιας νοοτροπίας που υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να εκβάλει, αργά ή γρήγορα, στον Ολοκληρωτισμό.

Όσο και αν κάποιος από τους κυβερνητικούς εκπροσώπους, ακούγοντας τα παραπάνω, θα διερρήγνυε τα ιμάτιά του αντιτείνοντας πως τα εν λόγω μέτρα τα επιβάλλει η κατάσταση έκτακτης ανάγκης, δεν παύουν οι συγκεκριμένες επιλογές να φανερώνουν και αξιολογικές κλίμακες  και τρόπους ερμηνείας της πραγματικότητας  από μέρους των κοινωνιών και των πολιτικών.

Ερώτηση: Υπάρχει γενικότερα αυτό που ακούγεται ως «αντιεκκλησιαστικό μένος»;  Για παράδειγμα είδαμε τις αστυνομικές αρχές να επιδίδουν πρόστιμα και να συλλαμβάνουν ιερείς επειδή η πόρτα του ναού δεν ήταν κλειδωμένη κατά την διάρκεια τελέσεως της Θείας Λειτουργίας. Αλλά και πριν την πανδημία, στον τομέα της παιδείας για παράδειγμα, οι εβδομαδιαίοι εκκλησιασμοί καταργήθηκαν και υπάρχουν και τώρα προσπάθειες, πέραν από την απαλλαγή στο μάθημα των θρησκευτικών, να ισχύσει ακόμα και η κατάργηση του.

Απάντηση: Υπάρχει ένα τραγικό τραύμα  πίσω από τον ανάπηρο και σχεδόν μανιοκαταθλιπτικό Νεοελληνικό  εκσυγχρονισμό, το οποίο προσπαθώ να περιγράψω, μεταξύ άλλων, στο τελευταίο μου βιβλίο με τίτλο «Η Ανοικτή Ιστορία και οι Εχθροί της: Η Άνοδος του Βελούδινου Ολοκληρωτισμού», που βγήκε πρόσφατα από τις εκδόσεις Αρμός. Ένα σημαντικό μέρος των διανοουμένων και των δημοσιογράφων  στον τόπο αυτό , στα πλαίσια αυτής της γενικευμένης αυτό-καθαίρεσης  που στην Ελλάδα καλείται εκσυγχρονισμός , με την βαθύτατα μεταπρατική και νέο-αποικιακή τους κουλτούρα, βγάζουν ένα πραγματικό μένος για την Ορθόδοξη Εκκλησία ,  την οποία, όπως φαίνεται από τα γραφόμενά τους, γνωρίζουν  όσο περίπου  γνωρίζουν τον Σιντοϊσμό ή την θρησκεία των Αυστραλών Αβοριγίνων – αν και γι’ αυτό το τελευταίο φταίει και η σχετική αφασία κάποιων επισήμων εκπροσώπων της Εκκλησίας.

Ερώτηση: Πως κρίνετε μέχρι τώρα την στάση της εκκλησίας (του κλήρου);Παρατηρούμε μία δυσαρμονία στις απόψεις του κλήρου, όταν συναντάμε από την μία ενέργειες αντίθετες των μέτρων και από την άλλη παθητική στάση. Ποια πιστεύετε ότι θα ήταν η ορθή στάση;

Απάντηση: Θεωρώ γενικά, πως η Εκκλησία έχασε άλλη μια ιστορική ευκαιρία να προσφέρει στην δημόσια συζήτηση ορίζοντες πνευματικούς και υπαρξιακούς, με αφορμή τα οριακά ερωτήματα για το νόημα και τον σκοπό της ζωής που αναπόφευκτα γεννά η πανδημία.

Από την μια λοιπόν είδαμε μια ανόητη άρνηση της πραγματικότητας του κορονοϊού, μαζί με μια αδιάκριτη πεποίθηση στην αναγκαστική βοήθεια του Θεού, χωρίς καμιά δική μας συν-εργητική προφύλαξη (αν και οι αρνητές έχουν ποικίλη ιδεολογική προέλευση και δεν ανήκουν, οι περισσότεροι ίσως, στον εκκλησιαστικό χώρο) και από την άλλη, ιερείς, θεολόγους και ιεράρχες να υπερμαχούν κάποιων  υπερβολικών κυβερνητικών απαγορεύσεων, εξίσου  ακρίτως ωρυόμενοι ενάντια  στην απολύτως φυσιολογική ανάγκη των Χριστιανών για  κάποια στοιχειώδη  έστω επαφή  με τα εκκλησιαστικά Μυστήρια, θεωρώντας τους όλους συλλήβδην ως φονταμενταλιστές και απειθείς, και μάλιστα  (άκουσον, άκουσον!) ως και «ατομιστές», όταν εύρισκαν τρόπον άπαξ να κοινωνήσουν.

Η πανδημία αφήνει πίσω της αποκαλυπτικά σημεία λαλίστατης  αθεολογησίας  που θα πρέπει να μας προβληματίσουν.

Ερώτηση: Η εκκλησία παρέχει κοινωνικό έργο  σε πολλούς τομείς, όπως είναι τα συσσίτια των ενοριών. Τώρα που έκλεισαν οι ναοί τι έχουν απογίνει οι άνθρωποι που σιτίζονταν από τα συσσίτια, έχει βρεθεί κάποια λύση;

Απάντηση: Από ό,τι γνωρίζω όλα αυτά τα πράγματα έχουν σχεδόν διακοπεί μέσα στον γενικό τρόμο – αν κάπου συνεχίζονται αυτό θα ήταν αληθινός ηρωισμός.

Ερώτηση: Μια σημαντικότατη προσφορά της εκκλησίας είναι η εξομολόγηση και η πνευματική στήριξη των ασθενών στα νοσοκομεία. Η δραστηριότητα αυτή έχει διακοπεί. Πως το σχολιάζετε, τι θα έπρεπε να γίνει, πόσο απαραίτητη είναι μια τέτοια δράση;

Απάντηση: Αυτήν τη στιγμή οι πάσχοντες από κορονοϊό στερούνται παντελώς του συνταγματικού τους δικαιώματος για έναν ανθρώπινο θάνατο, δηλαδή  πνευματικής  βοήθειας  καθώς και των Μυστηρίων της Εκκλησίας , τα οποία διακαώς αποζητούν στη δύσκολη κατάσταση που ευρίσκονται.

Αλλά και χιλιάδες άλλοι άνθρωποι στερούνται της άμεσης πνευματικής στήριξης της Εκκλησίας την οποία  επίσης αποζητούν – ευτυχώς που τα ηλεκτρονικά μέσα επιλύουν ένα μέρος του προβλήματος.Αρκετοί πολιτικοί μας, εν παρενθέσει, φαίνεται σαν να έχουν για την Εκκλησία, την ανόητη  άποψη των αρχών του (αφελούς) Διαφωτισμού – μαγικές τελετουργίες , αυθαίρετος νομικισμός και φαντασιώδης μεταφυσική, ενώ τίποτε από αυτά δεν εκπροσωπεί το εκκλησιαστικό γεγονός – και δεν γνωρίζουν συνήθως τίποτε ούτε για την πραγματική θεολογία και ανθρωπολογία της, ούτε για το τεράστιο πνευματικό έργο που συνολικά επιτελεί.

Ερώτηση: Ένα από τα μείζονα θέματα που ανέκυψαν είναι ο ενδεχόμενος κίνδυνος μετάδοσης του ιού από την Θεία Κοινωνία. Μέχρι στιγμής, πιστοί και άπιστοι, έχουν εκφράσει την άποψη τους. Χρησιμοποιήθηκαν μάλιστα ιστορικά παραδείγματα, όπως η επιδημία πανώλης, στην οποία αναφέρεται ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης. Ποια είναι η αλήθεια τελικά;

Απάντηση: Στο βιβλίο μου που ανέφερα παραπάνω  υπάρχει, ως παράρτημα, ένα κεφάλαιο για την θεολογία της Εκκλησίας περί της Θείας Κοινωνίας και είναι αδύνατο να μεταφέρω τα θεολογικά επιχειρήματα εδώ  – και πάλι η ευτυχής αγνωσία πολλών είπε διάφορα.

Εν συντομία, η θεολογία και η εμπειρία της Εκκλησίας , καθώς και όλων των ιερέων της, εμού συμπεριλαμβανομένου, είναι πως η παρούσα  άκτιστη και θεία χάρη της μεταβολής των δώρων σε σώμα και αίμα Χριστού δεν επιτρέπει στους πάσης φύσεως ιούς κ.λ.π, παρά το ότι πιθανώς, μετά την μετάληψη ασθενών, ευρίσκονται μέσα στο Άγιο Ποτήριο, να δράσουν βλαπτικά για τους εν συνεχεία κοινωνούντες.

Είναι παράδοξο πως μια τέτοια συλλογική δήλωση τόσων χιλιάδων ανθρώπων, οι οποίοι μάλιστα αποδεικνύουν την πεποίθησή τους αυτή με την καθημερινή πρακτική τους, εξοβελίζεται πανεύκολα  από αυτούς που έχουν δεκαετίες να κοινωνήσουν.

Τους κατανοώ κάπως, διότι και εγώ κάποτε, όταν ευρισκόμουν εκτός Εκκλησίας, ως άθεος, είχα την ίδια εντύπωση, αλλά πρέπει να προσεγγίσουν την πείρα της Εκκλησίας για να έχουν έγκυρη γνώμη. Με ανοικτές τις εκκλησίες από τις 17 Μαϊου, οπότε και προσήλθαν χιλιάδες για να κοινωνήσουν για το Πάσχα, τα κρούσματα θα είχαν φθάσει τις δεκάδες χιλιάδες μέχρι το τέλος Οκτωβρίου.

Παρά ταύτα, τα κρούσματα ανήλθαν κατακόρυφα όταν η Θεία Κοινωνία είχε, εβδομάδες πριν, απαγορευθεί.  Ας μην ξεχνούμε, επιπλέον,  πως  όταν ο Χριστός, ιδρύοντας το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας  κατά το Μυστικό λεγόμενο Δείπνο, μετέδωσε το Ποτήριο του οίνου ευλογώντας το στους Μαθητές, δεν έχυσε από αυτό στα υπάρχοντα ενώπιον τους ποτήρια του καθενός, (και τότε υπήρχαν μολυσματικές ασθένειες! ), αλλά επέμενε να πιούν όλοι από το δικό του, κάτι που έχει την εκκλησιολογική σημασία του.

Αυτήν ακριβώς την πρακτική, ακολούθησε και η Εκκλησία τουλάχιστον για δέκα αιώνες , και την συνέχισε,  με ανάλογο  τρόπο, με την χρήση της λαβίδας, παρά το γεγονός πως η μετάδοση ασθενειών μέσου του σιέλου ήταν κάτι γνωστό από την εποχή του Ιπποκράτη.

Άραγε, το έκανε αυτό από  ανόητη αδιαφορία για την επιστήμη ή από εμπειρία ενός συνεχιζόμενου θαύματος, ενός δηλαδή γεγονότος πραγματικής σχέσης  με τον Χριστό, με τους δικούς του όρους;

Επιτρέπεται όμως πια σήμερα, από το σύγχρονο lifestyle, στον Χριστό να σχετίζεται με τον άνθρωπο και την κτίση με τους δικούς του όρους (και όχι με τους όρους μιας à lacarte άπρακτης ψευδό-πνευματικότητας)  και να μεταβάλλει το πραγματικό κατά βούληση;

Ερώτηση: Γνωρίζω ότι έχετε επαφή με το εξωτερικό. Ποια είναι η στάση των εκεί τοπικών εκκλησιών απέναντι στην πανδημία και πως αντιμετωπίζονται από την πολιτεία;

 

Απάντηση: Και στη Αμερική και στην Ευρώπη , μετά μάλιστα από παρεμβάσεις δικαστικές, τηρείται σήμερα η αρχή της αναλογικότητας ως προς την προσέλευση των πιστών στις εκκλησίες .

Στην Αμερική οι εκκλησίες επιτρέπεται να φιλοξενούν καθημερινώς (και όχι μόνον τα Χριστούγεννα) μέχρι το 25% της χωρητικότητάς τους, ενώ στην Ευρώπη ακόμη περισσότερους, αναλογικά πάντοτε.

Η αιτία για την στάση αυτή εικάζω  ότι είναι πιθανώς συν τοις άλλοις και το ότι  από πολλούς στη Δύση σήμερα είναι κατανοητό πως η πίστη, καθαιρώντας το στρες και ενισχύοντας το ανοσοποιητικό, είναι στην κυριολεξία  και παράγοντας υγείας – όχι υπό την έννοια κάποιας μαγικής ανοσίας φυσικά, αλλά υπό την έννοια μιας πολύτιμης βοήθειας προς την κατεύθυνση της ανάρρωσης, ή και της βοήθειάς της, κάποτε, προς μη νόσηση.

Η Ελλάδα τηρεί την πιο απαγορευτική  στάση –  το παράδοξο είναι πως η ιθύνουσα Εκκλησία δεν φαίνεται να ενοχλείται και πολύ.

Ερώτηση: Πατέρα Νικόλαε, είστε καθηγητής της Ορθόδοξης Δογματικής και συγχρόνως ένας άνθρωπος που είχε την τύχη να μαθητεύσει κοντά σε σύγχρονους Αγίους όπως ο Άγιος Παίσιος ο Αγιορείτης και ο Άγιος Πορφύριος ο Καυσοκαλυβίτης. Αν οι Άγιοι αυτοί ζούσαν σήμερα, τι θα έλεγαν στους πιστούς? Ποιόν τρόπο θα πρότειναν προκειμένου να αντιμετωπίσουμε όλα όσα μας προξενεί η πανδημία;

Απάντηση: Θα μας έλεγαν ίσως πως, καταρχάς, και η υγεία  αλλά και η ασθένεια και ο ίδιος ο θάνατος  μπορούν να μεταβληθούν σε αιώνια γιορτή  εν Χριστώ. Θα μας  έλεγαν ίσως  επίσης  πως εν Θεώ δεν υπάρχει τραγωδία, αλλά υπάρχει μόνον η βαθιά λογικότητα της προσωπικής σχέσης μαζί του που εξομαλύνει τα πάντα προς το πνευματικό συμφέρον του ανθρώπου, το οποίο  είναι η πρόοδός του στον αγιασμό και την μετοχή στη σοφία του Θεού.

Δεν νομίζω πως θα μας απέτρεπαν από τις προφυλάξεις, αλλά θα μας υπεδείκνυαν πως η ανθρώπινη ζωή είναι εντέλει στα χέρια του Θεού και πως   σκοπός της είναι η αφθαρσία της ένωσης μαζί του, μια ένωση που αρχίζει από την ζωή αυτή.

Είναι άλλωστε ακριβώς, για τον λόγο αυτό που η ψυχοβιολογική αυτή ζωή έχει ήδη αξία και αξίζει να παρατείνεται: επειδή δηλαδή, κατά τον λόγο του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, το σώμα έχει πνευματικότητα, έχει δηλαδή «ενσημαινομένας πνευματικάς διαθέσεις» και συνεπώς  ο άνθρωπος μπορεί  και ποθεί να μετάσχει στη ζωή και την αλήθεια του Θεού ήδη από τώρα,  «με μια ψυχή και ένα σώμα», κατά τον λόγο του Ρεμπώ, άνευ του οποίου σώματος «άνθρωπος ού καλείται».

Σκεφθείτε, πως εάν ήμασταν Πλατωνικοί ή Ινδουϊστές, η απαλλαγή από το σώμα με τον θάνατο θα θεωρούνταν περίπου ως ευεργεσία…

Αποκλειστική Συνέντευξη στην Ειρήνη Καρύδη

π. Stephen Muse: Το Oρθόδοξο βίωμα σήμερα

 

Ο ορθόδοξος αμερικανός ιερέας π. Στέφανος Muse, στα πλαίσια μιας αποκλειστικής του συνέντευξης προς το “Αντίφωνο”, τον Μάρτιο του 2019, απαντά στο «γιατί κάποιος να είναι μέλος της Εκκλησίας», διερευνά το ζητούμενο της κοινότητας («πού είναι οι άλλοι;»), σχολιάζει τη συνάφεια της πίστης με την λογική κι επισκοπεί τη σχέση εν τέλει του Διαφωτισμού με την Εκκλησία, ενώ παράλληλα σκύβει πάνω στο πρόβλημα του θυμού κι εξετάζει, ευρύτερα, το φαινόμενο της ασυνέπειας λόγων και πράξεων.

Σημειώνει ακόμα την ανθρώπινη χρεία για πνευματικότητα κι εστιάζει στη σημασία της άνοιξης του αγιορείτικου μοναχισμού.

Για τον Χριστιανισμό και την Ορθοδοξία στην Αμερική: https://youtu.be/in4PoKqgTsk

Eυχαριστίες πολλές στην Πολυξένη Τσαλίκη για την μετάφραση της συνένετευξης, τον Δημήτρη Μουρούλη για τον υποτιτλισμό και τον π. Βασίλειο Θερμό για την φιλοξενία.

Antifono.gr

Από δόκτωρ Φυσικής στην Καλιφόρνια, μοναχός στο Ηράκλειο

 

Το κινητό ξεπροβάλλει από το ράσο σε τακτά χρονικά διαστήματα. Ο νέος μοναχός χαμηλόφωνα διεκπεραιώνει αποτελεσματικά τα θέματα που προκύπτουν. Ο Γέροντας Βαρθολομαίος, ηγούμενος της Μονής Αγίου Γεωργίου Επανωσήφη, το αναγνωρίζει και δεν παύει να τον ενθαρρύνει.

Για τον 34χρονο μοναχό Αθηναγόρα, δόκτορα Φυσικής, κατά κόσμον, Γεώργιο Καρακωνσταντάκη, ο κύκλος ζωής που προηγήθηκε, ήταν αρκετά μεγάλος. Γεννημένος στο Ηράκλειο Κρήτης, αφού σπούδασε στη γενέτειρά του, βρέθηκε στις ΗΠΑ για μεταπτυχιακές σπουδές, όπου εργάστηκε και ως ερευνητής. Επιστρέφει και εγκαθίσταται οριστικά στον Αη Γιώργη τον Επανωσήφη το 2016 και ένα χρόνο μετά, στις 3 Νοεμβρίου 2017, χειροτονείται μοναχός και διάκονος.

«Σπούδασα Φυσική στο Πανεπιστήμιο Κρήτης σε προπτυχιακό και μεταπτυχιακό επίπεδο. Ακολούθησε το διδακτορικό μου στο Πανεπιστήμιο Stanford, στην Καλιφόρνια, στον τομέα της Φυσικής Συμπυκνωμένης Υλης, Υπεραγωγιμότητας και Κβαντικής Θεωρίας Μαγνητισμού. Την ενασχόλησή μου με αυτά τα θέματα την οφείλω στην επίδραση που άσκησε πάνω μου ένας από τους πιο έξυπνους και σπουδαίους επιστήμονες του κόσμου, ο μετέπειτα καθηγητής μου και επιβλέπων στην εκπόνηση της διδακτορικής μου διατριβής, Steven Kivelson. Μία από τις πιο σημαντικές προόδους που κάναμε, ήταν το 2010, όταν ανακαλύψαμε μια μεγάλη αλλά πολύ δυσνόητη σχέση μεταξύ της δομικής διάταξης μοντέλων ισχυρά συζευγμένων ηλεκτρονίων και των υπεραγώγιμων ιδιοτήτων τους».

Οσο για τη στροφή προς τη μοναστική ζωή… «από μικρός είχα τον ορθόδοξο μοναχισμό σε ιδιαίτερη θέση στην καρδιά μου αλλά η γνωριμία μου με τον πνευματικό μου πατέρα, επίσκοπο Χριστουπόλεως κ. Μακάριο και με τη Μονή Επανωσήφη το 2007, ήταν αυτά που έπαιξαν καταλυτικό ρόλο στην αποκρυστάλλωση της μοναχικής κλίσης μέσα μου», εξομολογείται, ενώ παραδέχεται ότι «ο συνδυασμός του θετικού επιστήμονα και του μοναχού είναι κάπως ασυνήθιστος και σπάνιος αλλά υπάρχουν πολλοί δρόμοι, οι οποίοι μας οδηγούν σε κάποιο προορισμό εξίσου καλά. Ετσι, αφετηρία για τη μοναχική ζωή μπορεί να είναι ο δρόμος του επιστήμονα – υπάρχουν αρκετά ανάλογα παραδείγματα μοναχών σε πολλά μοναστήρια στο Αγιον Ορος και αλλού».

Ομως, «πρέπει να έχει κάποιος μεγάλη αγάπη και φλογερό έρωτα για τον Χριστό για να αποφασίσει να αφήσει τα πάντα στην άκρη και να αφιερώσει την ψυχή του και όλη του την ύπαρξη σε Αυτόν. Οι δυσκολίες – προσωπικές, οικογενειακές, κοινωνικές, ψυχολογικές, πνευματικές υπάρχουν αλλά ξεπερνιούνται με τη δύναμη που μας στέλνει Εκείνος. Δεν απορρίπτω την επιστήμη αλλά όσο περνά ο καιρός, συνειδητοποιώ ότι η πνευματική ζωή δεν μπορεί να συγκριθεί με τίποτε».

Υπήρξαν στιγμές που «λύγισε»; «Φυσικά υπήρξαν στιγμές, οι οποίες και με στενοχώρησαν και με προκάλεσαν αλλά πάντα είχα ενώπιόν μου την απόφασή μου να γίνω μοναχός. Γι’ αυτό και ασκούσα σκληρή κριτική στον εαυτό μου, που δεν μου επέτρεπε να παρεκκλίνω από αυτό τον σκοπό. Δεν έφτασα ποτέ στο σημείο να θέλω να φύγω από το μοναστήρι. Μεγάλο ρόλο σε αυτό έπαιξε ο καλά οργανωμένος εσωτερικός βίος της μονής, που βασίζεται στην αλληλοϋποστήριξη και αλληλοσυμπαράσταση για οποιεσδήποτε δυσκολίες προκύπτουν».

Ενασχολήσεις

Αν και η κύρια ενασχόληση του πατρός Αθηναγόρα συνίσταται στην καθημερινή του συμμετοχή στη λειτουργική ζωή της μονής ως μοναχού και διακόνου, το έργο του δεν περιορίζεται εκεί: «Εκτός της γραμματειακής υποστήριξης, ασχολούμαι με τη διαχείριση του φωτοβολταϊκού πάρκου και των ασύρματων δικτύων της μονής, καθώς και με τη συμμετοχή σε διάφορα ευρωπαϊκά προγράμματα για επενδύσεις και για βιώσιμη γεωργία».

Οι δύο ρόλοι

«Οι δύο ρόλοι δεν είναι τόσο ασυμβίβαστοι όσο νομίζει κάποιος με την πρώτη ματιά. Ενας σημαντικός λόγος είναι ότι η σύγχρονη πραγματικότητα έχει φέρει στο προσκήνιο κάποια θέματα που για αιώνες δεν υπήρχαν – βιοηθικής, προστασίας του περιβάλλοντος, βιώσιμης διαχείρισης των πόρων και των δυνάμεων που έχουμε στη διάθεσή μας. Η Εκκλησία μας καλείται να πάρει θέση σε αυτά τα θέματα αλλά και να συμβάλει στην αντιμετώπισή τους. Χρειάζεται λοιπόν και κληρικούς με ανάλογο επιστημονικό υπόβαθρο. Προσωπικά, κρατώ επαφή με τους επιστημονικούς μου συνεργάτες και με την έρευνα στον τομέα μου. Παράλληλα, φοιτώ στην Ανωτάτη Πατριαρχική Ακαδημία Κρήτης για να συμπληρώσω τις γνώσεις μου στον τομέα της Θεολογίας».

Από πού αντλεί ικανοποίηση ο νέος ιερωμένος; Υπάρχει κάτι που τον στεναχωρεί; «Μεγάλη χαρά μου δίνει το να βοηθώ τους ανθρώπους γύρω μου, με οποιονδήποτε τρόπο κι αν μπορώ – κάτι που άλλωστε πρέπει να χαρακτηρίζει τους μοναχούς. Ενα από τα πράγματα που με λυπεί, είναι η εμμονή στον εαυτό μας και η δυσκολία μας να αλλάξουμε συνήθειες».

Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Αναστάσιος: Να αντισταθούμε στην παρακμή

Αντίσταση στην παρακμή και στη διαφθορά που έχει εισβάλει σε όλους τους τομείς της ζωής μας ζητεί ο Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Αναστάσιος σε συνέντευξή του στην «Κ». Ο διαπρεπής ιεράρχης καλεί τους πολίτες να μάθουν να βλέπουν την πραγματικότητα με τα μάτια της αλήθειας, σημειώνοντας ότι «η οικονομική κρίση δεν ήρθε σαν αλεξίπτωτο από τον ουρανό. Είναι μία συνέπεια μιας συμπεριφοράς, ενός τρόπου ζωής του λαού μας».Προσθέτει, μάλιστα, με έμφαση ότι για την κατάσταση που δημιουργήθηκε στη χώρα έχουμε όλοι μας ευθύνη. Γιατί, όπως εξηγεί, με τον έναν τρόπο ή τον άλλο κάναμε όλοι ζαβολιές και πήραμε με το δαχτυλάκι μας κάτι από το μέλι. Είναι καιρός για σοβαρή αυτοκριτική και μετάνοια από τον ελληνικό λαό γιατί η αιτία της κρίσης είμαστε εμείς και όχι οι ξένοι.

Ακόμη, ο Αρχιεπίσκοπος Αναστάσιος αντιτίθεται στις φωνές περί μοντερνισμού της Εκκλησίας, λέγοντας χαρακτηριστικά ότι δεν πρόκειται να γίνει MKO. «Το νερό δεν χρειάζεται μοντερνισμό. Το νερό που έπιναν ο Ομηρος και οι άλλοι, το πίνουμε κι εμείς σήμερα. Δεν είμαστε πιο μοντέρνοι επειδή θα πιούμε κόκα κόλα», σημειώνει. Τέλος, μιλώντας για τον πόλεμο του Ισλάμ στην Ευρώπη, ζητεί από τη Δύση να μελετήσει τις αδικίες που έχει κάνει και να πάψει να υπονομεύει τον χριστιανισμό – γιατί αυτό δημιουργεί κενό πίστης στο οποίο ευκολότερα εισδύει το Ισλάμ.

– Ανταποκρινόμαστε αυτή την ώρα ως λαός στις υποχρεώσεις που έχουμε απέναντι στην Ιστορία; Ως Ελλάδα;

– Ακούστε, έχω την αίσθηση ότι είμαστε σε μια φάση κάμψεως. Δεν τίθεται θέμα. Δεν θα έλεγα παρακμής, αλλά κάμψεως. Ξέρω ότι πολλές φορές και σε άρθρα της «Καθημερινής» ίσως παρουσιάζεται πολύ πιο έντονη αυτή η φάση της παρακμής. Αλλά, νομίζω ότι εκείνο το οποίο πρέπει να μας απασχολήσει δεν είναι ότι είμαστε άρρωστοι, αλλά ποια είναι η θεραπεία. Ολοι περνάμε κάποια αρρώστια. Το θέμα είναι σωστά να την προσδιορίσουμε, να γίνει η σωστή διάγνωση και όταν έχουμε καρκίνο, να μην παίρνουμε φάρμακα για τη γρίπη. Οταν είναι κάτι πολύ σοβαρό, θα πάρουμε τα ανάλογα φάρμακα. Και νομίζω αυτό το οποίο, το βλέπω ότι έχει λείψει εδώ, είναι η σοβαρή αυτοκριτική. Η ίδια η λέξη χρησιμοποιείται πολλές φορές ως επίθεση εναντίον των άλλων.

«Κάποιοι άλλοι πρέπει να κάνουν αυτοκριτική, ας πούμε οι πολιτικοί, οι οικονομικοί παράγοντες». Προφανώς πρέπει να κάνουν αυτοί. Αλλά, όλος ο λαός πρέπει να κάνει αυτοκριτική. Και αυτός είναι ο ρόλος της Εκκλησίας, να τον βοηθήσει να κάνει αυτή την αυτοκριτική. Δηλαδή, φταίει πάντα κάποιος ξένος, τον ονομάζουμε έτσι ή αλλιώς, μπορεί να είναι Γερμανός, μπορεί να είναι Αμερικανός, μπορεί να είναι Τούρκος. Μα, επιτέλους φταίμε εμείς. Αυτή την αυτοκριτική έχω την εντύπωση ότι δεν την έχουμε κάνει. Και δεν είναι εύκολo να την κάνουμε. Δηλαδή λέμε «διαφθορά». Η διαφθορά πώς ονομάζεται; Είναι μια πλανωμένη, πώς να την πω; Σαν ένα φάντασμα, σαν ένα σύννεφο. Εχει ονόματα η διαφθορά. Σημαίνει ψέμα, σημαίνει πλεονεξία, σημαίνει εγωκεντρισμός. Αυτά τα πράγματα είναι μόνο στους πολιτικούς και στους οικονομικούς παράγοντες; Και στα μέσα ενημερώσεως; Δεν είναι στα περισσότερα σπίτια; Δηλαδή το «σπορ» που λέγεται «φοροδιαφυγή» είναι για ορισμένους μόνο; Ολη αυτή η ευκολία με την οποία δηλώνουμε ότι ο πατέρας μας πρέπει να πάρει σύνταξη και ο πατέρας μας έχει πεθάνει, δεν είναι παρακμή; Θέλω να πω ότι πρέπει να μάθουμε να βλέπουμε την πραγματικότητα όπως είναι. Και υπάρχει μία άλλη λέξη που είναι επίσης εντελώς εκκλησιαστική και δεν ηχεί πολύ καλά, αλλά είναι η κεντρική λέξη του χριστιανισμού: «Μετάνοια». Αν δεν αποφασίσουμε πραγματικά να διορθώσουμε αυτό το οποίο γίνεται, πώς θα υπάρξει η αλλαγή; Πώς θα πάρουμε τη θέση που έχουμε μέσα στην Ευρώπη και στον παγκόσμιο χώρο;Και από αυτής της πλευράς, επαναλαμβάνω και πάλι, μη φανταστείτε ότι εγώ μιλώ για την αυτοκριτική των άλλων, μιλώ για την αυτοκριτική τη δική μας, των θρησκευτικών λεγομένων, των εκκλησιαστικών ανθρώπων. Επιμένω τον τελευταίο καιρό και έχω καταντήσει λίγο σαν εκείνους που αποστηθίζουν τους στίχους, να επαναλαμβάνω αυτόν τον στίχο που είναι στην Παλαιά Διαθήκη, στις παροιμίες. «Αληθεύειν και ποιείν δίκαια», παρότι είναι μια μετάφραση 22 αιώνες πριν, όλες αυτές οι λέξεις είναι πολύ σαφείς και στη σημερινή πραγματικότητα «αληθεύει και ποιείν δίκαια αρεστά τω Θεώ μάλλον ή θυσιών αίμα»: «Το να είναι κανείς αληθινός και δίκαιος, αυτό αρέσει στον Θεό πολύ περισσότερο από τα αίματα των θυσιών».

Θα έλεγα μεταφράζοντας στη σημερινή πραγματικότητα από τις πολλές μετάνοιες, από τα πολλά κεριά, από τις πολλές άλλες εξωτερικές εκφράσεις θρησκευτικότητας. Αν δεν καλλιεργήσουμε αυτό το πνεύμα της αλήθειας που δεν εύκολο, και της Δικαιοσύνης που δεν είναι εύκολο, δεν έχουμε τη δυνατότητα να βοηθήσουμε τον λαό σε μια αληθινή ορθόδοξη πνευματικότητα. Και αυτό νομίζω πρέπει να το κάνουμε. Εγώ τουλάχιστον στην Αλβανία αυτό τονίζω στους ορθόδοξους. Το να είσαι ορθόδοξος, δεν σημαίνει απλώς ότι κάνεις τον σταυρό σου έτσι, ενώ οι άλλοι τον κάνουν αλλιώς ή άλλοι δεν τον κάνουν καθόλου, αλλά είναι ότι με τη ζωή σου προσπαθείς να είσαι άνθρωπος της αλήθειας, άνθρωπος της Δικαιοσύνης. Αυτό φέρνει την αλλαγή. Και δόξα τω Θεώ υπάρχουν πάρα πολλοί άνθρωποι εδώ που ζουν αυτό το πράγμα. Κι εσείς έχετε γνωρίσει κ. Παπαχελά. Δεν είναι οι επώνυμοι, αυτοί που παρουσιάζονται, είναι οι απλοί άνθρωποι πολλοί, οι οποίοι ακτινοβολούν αυτή την πραγματικότητα με αθόρυβο τρόπο αλλά πολύ ουσιαστικό. Λοιπόν, εγώ δεν ανησυχώ, δεν ξέρω, έχω μια αισιοδοξία για το μέλλον, αλλά θέτω υπό τις προϋποθέσεις αυτές, ότι θα γίνουμε πραγματικά ορθόδοξοι δηλαδή.

– Μακαριώτατε, έχετε μιλήσει για την οικονομική κρίση, η οποία μαστίζει την Ελλάδα, αλλά όχι μόνο την Ελλάδα, και έχετε πει ότι είναι μια μορφή πολέμου, εν πάση περιπτώσει. Προφανώς, με θύματα και με θύτες. Μιλήστε μας γι’ αυτό, το πώς βλέπετε εσείς αυτή την κρίση και ποιος ο ρόλος της Εκκλησίας –αν θέλετε– για τα θύματά της;

– Αναφέρθηκα προηγουμένως στην αρρώστια, έτσι; Η οικονομική κρίση δεν ήρθε σαν αλεξίπτωτο από τον ουρανό, είναι μία συνέπεια μιας συμπεριφοράς, ενός τρόπου ζωής του λαού μας. Εχω την εντύπωση ότι για μια περίοδο είχαμε πάρει μεγάλη φόρα, ότι πρέπει να ζούμε πολύ έτσι, ευτυχισμένοι, με δανεικά. Αυτό τουλάχιστον για μένα αποτελούσε πάντοτε ένα ερώτημα. Θυμάμαι τον μακαρίτη τον πατέρα μου, που μας έλεγε πάντοτε «μη δανείζεστε». Εδώ οι μεγάλοι οικονομολόγοι είχαν τη βεβαιότητα ότι θα δανειστούμε και στο τέλος θα μας τα χαρίσουν οι άλλοι. Εχω την εντύπωση ότι υπήρξε μια απλοποίηση για πολλά πράγματα, και κυρίως δεν υπήρξε η ενημέρωση του κόσμου. Ο κόσμος ήταν ευτυχής, οι τράπεζες του έλεγαν «δανείσου για να κάνεις διακοπές».Αρα, σε όλη αυτή την περιπέτεια, βεβαίως μπορεί να μην είναι ακριβές εκείνο το οποίο έχει λεχθεί κατά καιρούς ότι «όλοι τα φάγαμε», αλλά έχει ένα στοιχείο αλήθειας ότι όλοι έχουμε, λίγο, με τον ένα τρόπο ή τον άλλο, με το δαχτυλάκι μας, πάρει κάτι από το μέλι αυτό. Δηλαδή, σε μια εποχή που μας έδιναν οι Ευρωπαίοι τόσα χρήματα για να υπάρξει ουσιαστική ανάπτυξη των υποδομών, δεν μπορώ να καταλάβω γιατί ο τάδε που είχε δέκα πρόβατα, έπρεπε να τα δηλώσει εκατό, για να έχει μεγαλύτερες αποδοχές. Αυτός δεν είναι ο επίσημος, δεν είναι ο πολιτικός, είναι ο απλός λαός. Αλλά και ο απλός λαός έκανε τέτοιες ζαβολιές, έτσι; Ή εκείνοι οι οποίοι έπαιρναν επιδόματα, δήλωναν τυφλοί, ενώ δεν ήταν τυφλοί, ή κωφοί και δεν ήταν κωφοί. Εχουμε μέρος ευθύνης, λίγο ή πολύ, πάρα πολλοί άνθρωποι, υπάρχουν και άλλοι που δεν έχουν ευθύνη, δεν τίθεται ζήτημα. Αλλά γενικά μιλώντας, πρέπει να καταλάβουμε ότι έχουμε ευθύνη.Σας είπα και προηγουμένως, η αντίσταση σε αυτό, δεν είναι οι γενικές θεωρίες, να είσαστε καλοί άνθρωποι, να λέτε την αλήθεια και τέτοια πράγματα, είναι η καλλιέργεια μιας πνευματικότητας, ένας τρόπος ζωής. Τι είναι αυτό που σημαίνει πραγματικά μια ευλογημένη και ευτυχισμένη ζωή; Να έχεις περισσότερα χρήματα και να κάνεις περισσότερα ταξίδια; Ή να είσαι πράγματι ένας άνθρωπος δίκαιος και αληθινός, ένας άνθρωπος της αγάπης; Εδώ είναι ο μεγάλος ρόλος της Εκκλησίας. Και καταλαβαίνουμε πάρα πολύ. Και σας είπα, ποιος είναι ο καλός ορθόδοξος; Αυτός ο οποίος έχει κάνει ένα σωρό ζαβολιές και ο οποίος κάνει και μία αφιέρωση μιας εικόνας στην εκκλησία και έχει τη συνείδησή του ήσυχη; Ε, όχι δεν είναι έτσι.Εμείς πρέπει να μιλήσουμε με προφητικό τρόπο και να πούμε «ακούστε, δεν είναι έτσι τα πράγματα». Αν διαβάσουμε όλα τα κείμενα τα οποία διαβάζονται στην Εκκλησία μας. Να μιλήσω για τη μεγάλη τη Σαρακοστή, τις προφητείες του Ησαΐα, μιλoύν αδιάκοπα για δικαιοσύνη και αλήθεια. Είναι ένα πρόβλημα, το οποίο με έχει πραγματικά απασχολήσει, ότι είναι ακατανόητα αυτά τα κείμενα σήμερα όπως διαβάζονται, γιατί είναι στη γλώσσα την πιο παλιά που την έχουμε αφήσει. Αλλά τα μηνύματα είναι αυτά. Αν θες πραγματικά να είσαι ορθόδοξος, δεν μπορείς να είσαι άνθρωπος ο οποίος κάνεις αδικίες, ο οποίος εκμεταλλεύεσαι τον άλλο, ο οποίος λες ψέματα, ο οποίος ζεις μια ζωή ανήθικη. Κατόπιν λες και ένα «Κύριε Ελέησον» και τέλειωσε, δεν είναι έτσι τα πράγματα.

Εχουμε αθωώσει το ψέμα, το θεωρούμε αυτονόητο

– Νιώθετε ίσως το γεγονός ότι έχει «στεγνώσει» από πνευματικότητα η Ορθοδοξία για τον Ελληνα; Οτι έχει γίνει απλώς μια συνήθεια, το Πάσχα, τα Χριστούγεννα, και κάπου εκεί τελειώνει το πράγμα;

– Θα σας έλεγα, αποφεύγω τις γενικότητες, ότι για τον Ελληνα έχει γίνει έτσι. Υπάρχουν πολλοί Ελληνες για τους οποίους έχει γίνει έτσι. Αλλά υπάρχουν και πάρα πολλοί Ελληνες για τους οποίους δεν έχει γίνει έτσι. Υπάρχουν υπέροχοι άνθρωποι, οι οποίοι ζουν αληθινά, δεν κάνουν θόρυβο, ίσως δεν είναι γνωστοί πολύ, αλλά ζουν αληθινά την Ορθοδοξία με αυτόν τον τρόπο. Υπάρχουν όμως και άλλοι, που λέτε ότι προτιμούν να ανάψουν τη λαμπάδα και να φύγουν, και να μη μείνουν στη λειτουργία του Πάσχα, οι περισσότεροι. Αλλά αυτό είναι ένα θέμα το οποίο πρέπει να μας απασχολήσει. Ξέρω ότι πολλοί τώρα συζητούν για τις αιρέσεις, για το ένα, για το άλλο, εντάξει.Για εμένα εκείνο το οποίο βλέπω να πλανιέται είναι μια αδιαφορία και αν θέλετε δεν θα το έλεγα αθεΐα, οι λέξεις είναι πολύ βαριές. Μία αδιαφορία, η οποία θέλει άλλους τρόπους για να ξεπεραστεί. Πρέπει να μιλήσουμε περισσότερο για τα βασικά θέματα της δικής μας της πίστεως. Θέλει δουλειά, και εδώ είναι μεγάλη η ευθύνη της Εκκλησίας. Δηλαδή καλές είναι οι τελετές, αλλά δεν φτάνουν. «Ποιείν δίκαια και αληθεύειν αρεστά παρά Θεώ μάλλον ή θυσιών αίμα». Θυμάμαι τώρα μιαν άλλη κριτική την οποία έκανε ο Ντοστογιέφσκι σχετικά με το ψέμα, γιατί νομίζω ότι το μεγάλο πρόβλημα και εδώ, είναι ότι το ψέμα έχει αθωωθεί. Δεν θεωρείται λάθος ή αμαρτία ή έγκλημα. Ελεγε λοιπόν ο Ντοστογιέφσκι, νομίζω στους «Αδερφούς Καραμαζώφ», «μη λέτε ψέματα στους άλλους, μη λέτε ψέματα στον εαυτό σας. Γιατί όταν λέτε ψέματα στον εαυτό σας και στους άλλους, σιγά σιγά θα χάσετε την εκτίμηση στον εαυτό σας και στους άλλους. Και όταν χάσετε την εκτίμηση στον εαυτό σας και στους άλλους, όλα τα πάθη ευκολότερα θα αναπτυχθούν, και κυρίως δεν θα μπορείτε να αγαπάτε. Και κατόπιν θα έχετε και το παράπονο ότι είστε αδικημένοι. Είναι ωραίο να παίζει κανείς τον ρόλο του αδικημένου, έτσι»;Το παραφράζω, δεν θυμάμαι τις λέξεις ακριβώς του Ντοστογιέφσκι. Αυτό δεν συμβαίνει; Εχουμε αθωώσει το ψέμα, είναι καθημερινή πραγματικότητα, και πολλές φορές μπορεί να γίνει και σπορ· το θεωρούμε αυτονόητο. Αυτό δεν μπορεί να συνεχιστεί, όμως. Δηλαδή, δεν μπορεί να είναι αυτό ορθόδοξο.

Το πολιτικό στοιχείο είναι δεμένο στο Ισλάμ

– Eχετε ασχοληθεί πάρα πολύ με το Ισλάμ και είναι κάτι που όχι μόνο ακαδημαϊκά, το έχετε ζήσει κιόλας. Ισλάμ και χριστιανισμός μπορούν να ζήσουν μαζί; Μπορούν να συμβιώσουν;

– Για το Ισλάμ, πράγματι όπως είπατε τόλμησα κι έγραψα και δημοσίευσα το πρώτο βιβλίο το 1976, όταν έγινα καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Τον πρώτο καιρό μιλούσα για τις δικές μου έρευνες που έκανα στην αφρικανική θρησκευτικότητα. Κατόπιν, κατάλαβα ότι το πιο σημαντικό πράγμα ήταν το Ισλάμ εδώ κι έψαξα τη βιβλιογραφία και είδα ότι δεν υπήρχε προηγουμένως κείμενο συστηματικό. Δηλαδή, πρέπει να έχουμε το θάρρος να βλέπουμε τον άλλο στο σύνολό του. Να βλέπουμε το Ισλάμ όχι σε μερικές εκφράσεις του μόνο, αλλά στο σύνολο. Αυτό δεν υπήρχε. Και έτσι αποφασίσαμε και στο πανεπιστήμιο οι φοιτητές μου ότι έπρεπε να δίνουν και εξετάσεις στο Ισλάμ. Πολλοί από αυτούς έχουν γίνει σήμερα μητροπολίτες και μερικοί είναι και Πατριάρχες.Το Ισλάμ δεν είναι μια εύκολη υπόθεση. Το Ισλάμ οπωσδήποτε έχει μια συνέχεια, καμιά φορά λέω, έχει πάρει τόσα στοιχεία από τον χριστιανισμό, από τον ιουδαϊσμό, από την πολυαραβική θρησκεία με τον δικό του τρόπο. Αλλά το πολιτικό στοιχείο στο Ισλάμ είναι δεμένο, και δεν το έχουμε καταλάβει. Και επίσης δεν έχουμε καταλάβει ότι δεν υπάρχει ένα ενιαίο Ισλάμ. Μόλις τώρα καταλαβαίνουμε και εμείς τη σύγκρουση που υπάρχει μεταξύ σουνιτικού και σιιτικού Ισλάμ. Αλλά πέρα από αυτό είναι πώς το ζουν το Ισλάμ ορισμένοι, κάτω από τα κηρύγματα των πιο ακραίων φανατικών και τα παρακολουθούμε τώρα πώς γίνονται. Και ξέρετε οι ακραίες ερμηνείες είναι πολύ πιο ευπρόσδεκτες από τον απλό λαό από ό,τι οι λεγόμενες συνθετικές και πιο ήπιες. Είναι σε μια εξέλιξη το πράγμα και φοβούμαι ότι στη Δύση δεν είχαν ποτέ συστηματικά ασχοληθεί με τη μελέτη αυτού του φαινομένου.

Είναι πολύ πιο σύνθετο φαινόμενο από ό,τι φαίνεται. Οταν... βλέπετε όλη αυτή τη βία. Πολλές φορές λέμε «α, δεν είναι βία. Το Ισλάμ δεν είναι βίαιο, είναι μια μορφή βιαιότητος». Ναι, αλλά ο άλλος που παίρνει το μαχαίρι πρόσφατα και σκοτώνει τους αθώους και φωνάζοντας αντί να λέει «Δόξα τω Θεώ» λέει «Αλλάχ ακμπάρ», «ο Θεός είναι δυνατός», κάτι σημαίνει εν πάση περιπτώσει. Οταν ό,τι έγινε για τους Πύργους στη Νέα Υόρκη είχε μια προετοιμασία –μελέτες του Κορανίου– έχει μια σημασία αυτό το πράγμα. Δηλαδή, δεν νομίζω ότι τα πράγματα είναι τόσο πολύ απλά και ρομαντικά. Να σας πω, όμως, κάτι το οποίο ίσως να φανεί λίγο παράδοξο.

Πριν από πολλά χρόνια είχα διατυπώσει την εξής άποψη σε περιβάλλοντα λίγο διεθνή. Οτι ο 20ός αιώνας είχε το φαινόμενο αυτό το οποίο γνωρίζουμε με τα κομμουνιστικά καθεστώτα, μια αντίσταση στην παλαιά αριστοκρατία και στους πλουσίους κάτω από συνθήματα του διαλλακτικού υλισμού, που ήταν γερμανικό κατασκεύασμα και προχώρησε με αυτά τα συνθήματα. Βεβαίως στο τέλος οδηγήθηκε στην περιπέτεια που ξέρουμε. Και έλεγα το ότι φοβούμαι ότι στον 21ο αιώνα αδικημένες κοινωνίες που έχουν την αίσθηση ότι είναι παραγκωνισμένες και υποτιμημένες από τις πλούσιες χώρες που δήθεν είναι χριστιανικές θα κάνουν έναν άλλο τύπο επαναστάσεως, τον οποίο δεν μπορούμε να προβλέψουμε χρησιμοποιώντας συνθήματα θρησκευτικά. Και αυτό το βλέπω. Δηλαδή πάρα πολλές από αυτές τις αδικημένες κοινωνίες, που κάποτε ήταν κάτω από την αποικιοκρατία των δυτικών δυνάμεων που έβαζαν και το όνομα χριστιανισμός, έχουν εξεγερθεί με συνθήματα τέτοια. Και αυτά τα συνθήματα τα θρησκευτικά δεν αντιμετωπίζονται με τανκς και αεροπλάνα. Να ξέρετε το θρησκευτικό βήμα είναι πάρα πολύ ευαίσθητο και μπερδεμένο, είναι λίγο σαν την πυρηνική ενέργεια. Οταν αρχίζει να διαχέεται δεν μαζεύεται.

– Και η απάντηση της Δύσης, ποια πρέπει να είναι;

– Η απάντηση της Δύσης είναι περισσότερη σοβαρότητα, περισσότερο να μελετήσει σοβαρά πρώτα από όλα τις αδικίες που έχει κάνει και δεύτερον να φροντίσει να διορθώσει ένα φοβερό λάθος που έκανε. Η Ευρώπη ιδιαίτερα, περισσότερο από την Αμερική σνόμπαρε τον χριστιανισμό. Πραγματικά προσπάθησε να τον υπονομεύσει και δημιούργησε ένα κενό πίστεως στο οποίο κενό πίστεως, το Ισλάμ ευκολότερα εισδύει. Προσφέρει μια πίστη. Απλή, που πολύ γρήγορα, μέσα σε πέντε λεπτά την προσδιορίζει, αλλά προσφέρει μια πίστη. Και μια Ευρώπη χωρίς πίστη δεν ξέρω εάν θα αντέξει. Αρα, η αντίσταση είναι μια ζωντανή πίστη στον Θεό της αγάπης για να μπορέσει όλη αυτή η βία, που με συνθήματα άλλα εξελίσσεται, να περιοριστεί.

Κοιτάξτε, έχω την αίσθηση ότι είμαστε καθυστερημένοι, είπατε προηγουμένως για μοντερνισμό. Ποιος είχε υπολογίσει τον τρόπο; Σε ποιες στρατιωτικές σχολές είχε υπολογιστεί ο πόλεμος όπως γίνεται σήμερα; Μιλούσαν για τον παλιό πόλεμο επί Ναπολέοντος… Αλλος τύπος πολέμου σήμερα. Διαφορετικός, ασύμμετρος. Ποιος τον είχε υπολογίσει; Αυτά είναι τα τεράστια κενά της Δύσεως. Ποιος είχε υπολογίσει τη δύναμη του θρησκευτικού βιώματος στον πόλεμο; Oλα είχαν –πώς το λένε– με περιφρόνηση μιλήσει για τη θρησκεία ότι είναι ένα πράγμα ξεπερασμένο. Δεν είναι ξεπερασμένο ό,τι ανήκει στην ουσία της ανθρωπίνης υπάρξεως και της λαχτάρας. Γι’ αυτό λοιπόν, η ευθύνη των Εκκλησιών είναι τεραστία. Οι χριστιανοί πρέπει να είμαστε όλοι μαζί και κυρίως μιλάω για την Ορθοδοξία. Η Ορθοδοξία δε μπορεί να είναι απλώς ένα μουσείο του παρελθόντος. Μιλούμε για μια Ορθοδοξία ζωντανή, ενωμένη που έχει ένα ρόλο και μια αποστολή στη σύγχρονη κοινωνία. Αλλά αυτό δεν θα το δώσουμε με γενικότητες και αοριστίες, θα μιλήσουμε για τα ουσιαστικά της δικής μας της πίστεως. Ξαναγυρίζω πάλι σε αυτό που σας είπα ότι αυτός ο Θεός στον οποίο απευθυνόμαστε είναι Θεός Αλήθειας, Δικαιοσύνης και Αγάπης και Θυσίας. Και αυτό το στοιχείο ποιος άλλος θα το προσφέρει; Παρά μόνο μια ζωντανή Εκκλησία. Θυμάμαι τώρα έναν στίχο του Eλιοτ, μερικά ξέρετε, αυτά που διαβάζαμε στα νεανικά μας χρόνια έχουν κολλήσει και ξαναγυρίζουν και στα μεγάλα χρόνια που ζούμε τώρα. «Πού είσαι σοφία, που σε χάσαμε στη γνώση. Και πού είσαι γνώση, που σε χάσαμε στην πληροφόρηση». Δεν θέλω να μιλήσω εναντίον των μέσων ενημερώσεως που ασχολούνται με την πληροφόρηση. Και τελικά κάτι άλλο το οποίο έλεγε, αυτό το είχε γράψει νομίζω πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, σε αυτό το «Πείραμα του Βράχου» και μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο είχε προσθέσει το εξής: «Η μόνη σοφία που μπορούμε να αποκτήσουμε στη ζωή είναι η ταπεινοφροσύνη. Η ταπεινοφροσύνη δεν έχει τέλος».

– Θέλω να μείνω για ένα λεπτό στο θέμα της Ευρώπης. Η Ευρώπη γερνάει, η Ευρώπη αντιμετωπίζει το πρόβλημα της τρομοκρατίας και μια φοβερή πίεση από μια ήπειρο που την ξέρετε καλά – όλο αυτό το κύμα της μετανάστευσης. Θα αντέξει πιστεύετε η Ευρώπη σε αυτές τις πιέσεις;

– Κοιτάξτε. Προφητικό χάρισμα δεν έχω, αλλά νομίζω ότι η Ευρώπη έχει πολλά αντισώματα, τα οποία σε κρίσιμες στιγμές ενεργοποιούνται. Είχαμε αυτοδιαλυθεί με τους πολέμους στην Ευρώπη, μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο αρχίσαμε και σκεπτόμαστε ότι καιρός πια να είμαστε όλοι μαζί ενωμένοι παρά τις διαφορές μας. Εχω την αίσθηση ότι η Ευρώπη έχει τέτοιες δυνατότητες και τέτοια αντισώματα.

Η Ευρώπη μέσα στην οποία ο Χριστιανισμός είναι μια ζωντανή πραγματικότητα, έχει τεράστιες δυνατότητες. Γιατί παραμένει πάντοτε με όλον αυτόν τον πλούτο της παραδόσεως και της δυναμικότητας των ανθρώπων. Και μέσα στην Ευρώπη δεν βλέπω μόνο την Ε.Ε. Βλέπω και τη Ρωσία, βλέπω και άλλες περιοχές έτσι; Αλλά το θέμα δεν είναι προφητείες αυτή τη στιγμή. Το θέμα είναι επιστράτευση και εγρήγορση για να μπορέσουμε όλα τα δυναμικά στοιχεία που έχουμε μέσα μας περισσότερο να τα αναπτύξουμε.

Η Εκκλησία δεν πρόκειται να γίνει ΜΚΟ

– Eχω διαβάσει μερικά από τα γραπτά σας, που λέτε ότι η Εκκλησία πρέπει να γίνει πιο μοντέρνα, να ανοιχτεί στα νέα ρεύματα της κοινωνίας. Από την άλλη, όμως, αυτό που βλέπουμε είναι ότι ο κόσμος που ανήκει στην Εκκλησία, ο σκληρός πυρήνας, θέλει μια επιστροφή στην παράδοση –αν θέλετε– σε πιο παραδοσιακές αξίες. Πώς συμβιβάζονται αυτά τα δύο;

– Σε πάρα πολλά κείμενα, και στο «Παγκοσμιότητα και Ορθοδοξία» και στο τελευταίο «Εγρήγορση» κ.λπ., εκείνο το οποίο τονίζω είναι ότι η Εκκλησία θα μείνει πιστή σε αυτό που είναι, να είναι Εκκλησία. Δεν πρόκειται να γίνει μια ΜΚΟ, ένας κοινωνικός θεσμός απλώς. Αν χάσει τον μυστηριακό, σωτηριολογικό της χαρακτήρα, αν πάψει να μιλάει για τα ουσιαστικά προβλήματα της ζωής, του θανάτου και της ελπίδος, δεν είναι πια Εκκλησία. Αρα, επ’ ουδενί λόγω θα πρέπει να σκεφτούμε ότι θα αλλάξει τον χαρακτήρα της, ίσα ίσα πρέπει να βρει τον χαρακτήρα της. Να μιλάει αδιάκοπα γι’ αυτά τα ουσιαστικά θέματα, ζωής, θανάτου, ελπίδος, δικαιοσύνης, αλήθειας. Αλίμονο αν δεν μιλάει γι’ αυτά. Αλίμονο αν πάψει να είναι το μυστικό σώμα του Χριστού στην κοινωνία, αλλά και σε οποιαδήποτε κοινωνία.

Κοιτάξτε, το νερό δεν χρειάζεται μοντερνισμό. Το νερό που έπιναν ο Ομηρος και οι άλλοι το πίνουμε κι εμείς σήμερα. Δεν είμαστε πιο μοντέρνοι επειδή θα πιούμε κόκα κόλα. Η Εκκλησία αδιάκοπα μεταφέρει αυτό το μήνυμα του ζώντος Θεού, του Θεού της αγάπης, μεταφέρει αυτό το παράδοξο ότι ο Θεός αγάπη εστί και ο μένων εν τη αγάπη, εν τω Θεώ μένει και ο Θεός εν αυτώ. Αυτό βεβαίως θα εκφραστεί –η αγάπη– με άλλους τρόπους, με άλλη γλώσσα, με άλλες πρωτοβουλίες, με άλλα έργα, τα οποία γίνονται, αλλά αυτό παραμένει η μόνιμη ταυτότητα της Εκκλησίας, από τότε που ιδρύθηκε μέχρι σήμερα. Υπάρχουν βεβαίως άνθρωποι που λένε «αυτά είναι τώρα αστειότητες». Εξαρτάται. Η αγάπη θα εκφραστεί με λόγο, θα εκφραστεί με σιωπή, με χαμόγελο, θα εκφραστεί και με συμπαράσταση αλλά και με έργα, και το ένα και το άλλο. Οταν ο Απόστολος Παύλος μιλάει αδιάκοπα για έργα, όταν ο ίδιος ο Κύριος, ο οποίος είναι ο Λόγος του Θεού, λέει ότι όλα αυτά πρέπει να έχουν μέσα το στοιχείο της αγάπης. Ολα μεταμορφώνονται χάρη σε αυτό.Είμαι απολύτως βέβαιος ότι αυτό το πράγμα δεν μπορεί να το κάνει κανένας άλλος θεσμός κοινωνικός. Ξέρετε ότι ο δικός μου χώρος στο πανεπιστήμιο για 20 χρόνια ήταν τα μη χριστιανικά θρησκεύματα. Και είχα την ευκαιρία, εκτός από τις σπουδές, ας πούμε τις θεολογικές, εδώ και στη Γερμανία, να ταξιδεύω σε όλον τον κόσμο. Είμαι απόλυτα βεβαιωμένος ότι από τα πιο συνταρακτικά κείμενα τα οποία έχουν γραφεί σχετικά με το υπερβατικό, με τη λαχτάρα του απολύτου, είναι αυτή η διατύπωση του Αποστόλου Ιωάννου «ο Θεός αγάπη εστί». Και το γεγονός ότι αυτό το παράδοξο, βεβαίως, το απίστευτο για πολλούς ανθρώπους, αλλά το συνταρακτικό για όλους μας ότι αυτός ο Θεός της αγάπης ήρθε όχι σαν αυτοκράτορας, όχι σαν ένας μεγάλος στρατηγός, αλλά ανάμεσά μας και έζησε όπως έζησε. Αν αυτά η Εκκλησία παύει να τα ακτινοβολεί και να τα ζει, τι Εκκλησία είναι τότε;

Είμαι αισιόδοξος γιατί έχουμε τεράστιες δυνατότητες

– Και θέλω έτσι κλείνοντας αυτή τη συζήτηση, επειδή έχετε έναν τρόπο να κοιτάτε τον κόσμο και να μιλάτε στην ψυχή του, τι θα λέγατε στον μέσο Eλληνα ο οποίος νιώθει πολλές φορές ότι δεν υπάρχει φως στο βάθος αυτής της κρίσης;

– Α, θα του έλεγα το πολύ απλό: «Μη συμφιλιωθείς με την παρακμή. Θα κάνουμε αντίσταση στην παρακμή». Εγώ έζησα τα νεανικά μου χρόνια, άρχισα να πρωτονιώθω τον εαυτό μου στα γερμανικά χρόνια. Ξέρετε, είμαι μεγάλος πια, είμαι 88. Λοιπόν, δεν συμφιλιωθήκαμε με εκείνη την περίπτωση. Αντισταθήκαμε. Σήμερα, η παρακμή είναι διαφορετική. Θα αντισταθούμε σε αυτήν την παρακμή. Και πρέπει να σας πω ότι στους ανθρώπους που με επισκέπτονται –μπορεί να είναι από διάφορες κατηγορίες και από διάφορες ειδικότητες–, όταν τους εύχομαι, τους εύχομαι πάντα το εξής: «Κάνε αντίσταση ποιότητος στον τομέα που βρίσκεσαι». Είσαι γιατρός. Θα αντισταθείς, δεν θα πάρεις τα φακελάκια. Είσαι, πώς το λένε; Θρησκευτικός. Θα αντισταθείς. Δεν θα συμφιλιωθείς με την εξωτερική μόνο μορφή της θρησκευτικότητος. Θα ζήσεις το μυστήριο της πίστεως βαθιά. Αντιστάσου.

Νομίζω ότι αυτό το σύνθημα μπορεί να περάσει σε όλους μας. Ακούστε, δεν χρειάζεται όλοι να το κάνουν αυτό. Πολλές φορές τα λίγα κύτταρα του οργανισμού δημιουργούν αντίσταση στα κύτταρα τα καρκινικά. Λοιπόν, εγώ είμαι αισιόδοξος. Αισιόδοξος για το μέλλον της Ελλάδας. Κύριε Παπαχελά, είμαστε πλούσιος λαός. Η θέση στην οποία βρισκόμαστε, η ομορφιά μέσα στην οποία ζούμε, η παράδοση την οποία έχουμε, τα παραδείγματα τα οποία έχουμε· μόνο ο καιρός. Περισσότερο να σκεπτόμαστε τον Καποδίστρια και λιγότερο μερικούς άλλους που πρόδωσαν την Ελλάδα. Περισσότερο να σκεπτόμαστε τις μορφές τις όμορφες της Ιστορίας, αν θέλετε περισσότερο να βλέπουμε τις γιαγιάδες στα νησιά μας, που έπαιρναν και έδιναν στα πιτσιρίκια που ερχόντουσαν ως πρόσφυγες το γάλα, παρά μερικούς άλλους ανθρώπους, οι οποίοι απλώς εκμεταλλεύονται το Α και το Β. Eχουμε τεράστιες δυνατότητες αντιστάσεως.

Eχουμε τεράστιες δυνατότητες ακτινοβολίας. Δεν θα το κάνουμε επειδή είμαστε πλειοψηφία. Και ποιος είπε ότι η ομορφιά σχετίζεται πάντα με τον όγκο; Και εγώ πιστεύω σε μία Ορθοδοξία και το λέω πολύ συχνά, ότι υπάρχουν τρία πράγματα στην Ορθοδοξία που πάντα είναι μαζί: η αλήθεια, η αγάπη και το κάλλος. Λοιπόν, αυτά τα έχουμε στην Ελλάδα σαν μια ολόκληρη παράδοση με χίλιους τρόπους. Αυτά πρέπει να τα ζωντανέψουμε και πάλι· σε όλους τους τομείς. Αλήθεια, αγάπη και ομορφιά. Εχετε την εντύπωση ότι τα μεγάλα κράτη επειδή είναι μεγάλα δεν ζηλεύουν αυτά τα τρία πράγματα;

Η υπηκοότητα

Η χορήγηση αλβανικής υπηκοότητας στον Αρχιεπίσκοπο Τιράνων-Δυρραχίου και Πάσης Αλβανίας Αναστάσιο, με διάταγμα που υπέγραψε ο πρόεδρος της χώρας Ιλίρ Μέτα, άργησε 25 χρόνια. Και αποτελεί δικαίωση του φωτισμένου ιεράρχη για το τιτάνιο έργο της ανόρθωσης της κατεδαφισμένης Ορθόδοξης Εκκλησίας την περίοδο του κομμουνιστικού καθεστώτος Χότζα. Οσοι βίωσαν από κο- ντά την (υπερ)προσπάθειά του να αναστηλώσει μαζί με τις γκρεμισμένες εκκλησίες και τα ισοπεδωμένα μοναστήρια το ενταφιασμένο φρόνημα των ορθόδοξων χριστιανών ομιλούν περί θαύματος.

Η απόδοση της υπηκοότητας ήταν η επίσημη αναγνώριση από το αλβανικό κράτος της τεράστιας συμβολής του στη διαμόρφωση του σύγχρονου προφίλ της Αλβανίας.