Γιατί άλυτο το πρόβλημα της παιδείας στην Ελλάδα σήμερα;

«Στην Ελλάδα υπάρχει μια κατάσταση που κατανοεί την παιδεία ως κάτι χρηστικό». «Η αλήθεια δεν εξαντλείται ποτέ στην κατανόηση, έχει μια δυναμική η οποία παρατείνεται, επεκτείνεται, είναι εμπειρία μετοχής».

«Μέσα στον πολιτισμό που έχουμε, στις ρίζες μας, υπάρχει μία καθολικότητα που μπορεί να αγκαλιάσει τα πάντα, αρκεί να συναντά την ετοιμότητα για μια έξοδο από το ‘’εγώ’’, «σήμερα και η τεχνολογία και τα πολιτικά συστήματα έχουν την μονομανία να κάνουν το άτομο, Θεό. Να κάνουν την ατομικότητα, το παν. Να είναι τα δικαιώματα του ατόμου η αρχή, ο κανόνας της συμβίωσης. Όμως η πρόταση υπάρχει και την γιορτάζουμε σήμερα».

Εκδήλωση της Ιεράς Μητρόπολης Πειραιά και του Πανεπιστημίου Πειραιά για τους Τρεις Ιεράρχες την Κυριακή 26 Ιανουαρίου 2020 με κεντρικό ομιλητή τον Χρήστο Γιανναρά, ο οποίος ανέπτυξε το θέμα «Γιατί άλυτο το πρόβλημα της παιδείας στην Ελλάδα σήμερα;».

https://antifono.gr/άλυτο-προβλημα-παιδειας-σήμερα/

Ασθενής και ωδιπόρος ή οδοιπόρος: Ποιο είναι το σωστό

Η τυρινή εβδομάδα, την οποία διανύουμε, αποτελεί τον προπομπό της νηστείας της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Πολλές φορές οι πιστοί διαμορφώνουν τη νηστεία με βάση τις δικές τους επιθυμίες και ανάγκες και μάλιστα επικαλούμενοι ιερές παροιμίες.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι παροιμίες αποτελούν καταστάλαγμα της μακρόχρονης εμπειρίας των ανθρώπων. Και για τον λόγο αυτό αναγνωρίστηκαν παντού και πάντοτε ως αναμφισβήτητες αλήθειες.

“Σε ποιες περιπτώσεις μπορούμε θεμιτά και νόμιμα να καταλύσουμε την νηστεία;” είναι ένα σύνηθες ερώτημα πιστών προς τους ιερείς και ιδιαίτερα προς τους πνευματικούς – εξομολόγους. “Ασθενής και οδοιπόρος αμαρτίαν ουκ έχει”, είναι μια εξίσου συνηθισμένη απάντηση. Πρόκειται όμως για μια παρεξήγηση.

Η πιο παρεξηγημένη Ιερή Παροιμία είναι: «Ασθενής και ωδιπόρος αμαρτίαν ουκ έχει» και όχι «Ασθενής και οδοιπόρος αμαρτίαν ουκ έχει».

Με απλούστερα λόγια: “Ο άρρωστος και η έγκυος γυναίκα δεν αμαρτάνουν εάν δεν νηστέψουν”. Σήμερα όμως, οι περισσότεροι παρανοούν την έννοια της παραπάνω ρήσης, είτε από άγνοια της αρχαίας ελληνικής γλώσσας, είτε από την ανορθόγραφη καταγραφή της λέξης ωδιπόρος (και όχι οδοιπόρος = ταξιδιώτης).

Έτσι, η ρήση μετατράπηκε σε “ασθενής και οδοιπόρος αμαρτίαν ουκ έχει” δηλαδή: “Ο άρρωστος και ο ταξιδιώτης δεν έχει αμαρτάνει εάν δεν νηστέψει”. Σύμφωνα με την παραπάνω λανθασμένη γραφή, ανάγνωση ή ερμηνεία, ο κάθε ταξιδιώτης (άσχετα εάν έχει ταξιδέψει με αεροπλάνο, πλοίο, τρένο ή αυτοκίνητο) μπορεί να καταλύσει κάθε νηστεία, χωρίς να αμαρτήσει.

Βέβαια εάν κάποιος δεν θέλει να νηστέψει, ας φάει, ό,τι θέλει. Δεν είναι εκεί το πρόβλημα. Το θέμα είναι να μην εφευρίσκουμε δικαιολογίες, για να δικαιολογήσουμε την αδυναμία μας. Ακόμη και εάν το κείμενο εννοούσε “οδοιπόρο” και όχι “ωδιπόρο”, θα δικαιολογούνταν η κατάλυση μόνον στην περίπτωση που αυτός ο (τέλος πάντων) “οδοιπόρος” ήταν κάποιος που περπάτησε επί πολλές ώρες, κατάκοπος και εξαντλημένος από τις κακουχίες του ταξιδιού. Φτάνουμε όμως στο σημείο να απαλλάσσονται από τη νηστεία και όσοι πηγαίνουν μία εκδρομή. Δεν νηστεύουν με τη δικαιολογία ότι ταξίδεψαν. Αλλά ας εξηγήσουμε τι σημαίνει το ορθό “ωδιπόρος”. Πρόκειται για λέξη σύνθετη από την “ωδι” και “πόρος”. Για τη λέξη “πόρος” λίγο – πολύ ξέρουμε ότι έχει διάφορες σημασίες, όπως στις λέξεις εύπορος, άπορος, οι πόροι του σώματος. Ακόμη έχουμε το μοναδικό νησί αρσενικού γένους, τον Πόρο. Πολλά χωριά με το όνομα Πόρος, διάφοροι οικισμοί, κάποιο βουνό στη Λευκάδα και μία νησίδα στον Πατραϊκό κόλπο, κοντά στο Αιτωλικό (βλ. περιοδικό Επάλξεις, 2004). H λέξη όμως “ωδι” προέρχεται από το ρήμα “ωδίνω”, που έχει αρκετές σημασίες (κυριολεκτικά): Έχω ωδίνες, κοιλοπονώ, τίκτω, γεννώ, αλλά και (μεταφορικά) επιθυμώ πάρα πολύ να φάω, κάτι όπως η εγκυμονούσα, κάνω κάτι να τρέμει, σαν την ετοιμόγεννη γυναίκα (βλ. Αντιλεξικόν ή Ονομαστικόν της Νεοελληνικής Γλώσσης, εκδ. β’, Αθήναι 1990).

Πόσες φορές λοιπόν έχουμε ακούσει ότι η έγκυος γυναίκα ζητά να φάει κάτι, για να μην “ρίξει” το παιδί, να μην αποβάλλει; Δικαιολογείται έτσι η έγκυος να μην νηστέψει, αν το ζητά ο οργανισμός της, γιατί κινδυνεύει να αποβάλλει το παιδί της. Άλλωστε το ορθό “ωδιπόρος” έχει και εννοιολογική συνάφεια με το “ασθενής”, καθώς και τα δύο αναφέρονται σε καταστάσεις σωματικής ανάγκης και αδυναμίας, που δικαιολογεί την κατάλυση της νηστείας. Γι’ αυτό και τίθεται μεταξύ των δύο λέξεων το συνδετικό “και”, που συνδέει παρεμφερείς έννοιες, αλλιώς στην περίπτωση του “οδοιπόρου” θα υπήρχε το διαζευκτικό “ή”, που συνδέει έννοιες εννοιολογικά διαφορετικές. Έτσι, ο ταξιδιώτης δεν δικαιολογείται. Ακόμη και αν ο σοφός που είπε την παροιμία εννοούσε τον πολύ κατάκοπο, τότε θα την έλεγε διαφορετικά. Θα χρησιμοποιούσε ενδεχόμενα λέξεις, όπως: Καταβεβλημένος, εξαντλημένος, καταπονημένος, καταπληγωμένος κ.α. Βέβαια οι δύσπιστοι πρέπει να έχουν πολύ καλή εγκυκλοπαίδεια, για να συμφωνήσουν μαζί μας. Πάντως θα έχουν ακούσει για τις ωδίνες του τοκετού και ίσως το “ώδινεν όρος και έτεκε μυν”. Ίσως πάλι να έχουν αντίρρηση στο συντακτικό, γιατί το θέμα του ρήματος “ωδίνω” είναι “ωδιν” και συνεπώς «ωδιν + πόρος = ωδινπόρος». Αλλά το γράμμα “ν” πριν από το “π” εξαφανίζεται, γιατί δεν έχουμε λέξεις με συνεχόμενα τα γράμματα “ν” και “π”. Αντίθετα, έχουμε συνεχόμενα τα “π” και “ν”, όπως πνοή. Κάποιες φορές το “ν” μετατρέπεται σε “μ”, όπως «σύν + πνοια = σύμπνοια». Έπειτα από όλα αυτά, ιερείς, θεολόγοι, ιεροκήρυκες, εξομολόγοι και κάθε χριστιανός καλής θελήσεως, ας διαφωτίσουμε και τους υπόλοιπους ότι η σωστή παροιμία είναι: “Ασθενής και ωδιπόρος αμαρτίαν ουκ έχει”. Πρόκειται για μια παροιμία πολύ χρήσιμη στην εποχή μας. Είναι πολλοί εκείνοι που νηστεύουν, αλλά δεν λείπουν και εκείνοι που θέλουν να βρίσκουν “νόμιμες” υπεκφυγές, να ζαχαρώνουν το χάπι και να κάνουν την αδυναμία τους ανάγκη.

του Μητροπολίτη Κίτρους και Κατερίνης κ. Γεωργίου

https://www.dogma.gr/diafora/asthenis-kai-odiporos-i-odoiporos-poio-einai-to-sosto/110520/

Παπα-Φώτης ο διά Χριστόν σαλός: Με τα άμφια σε οίκο ανοχής!

Κάποια φορά, αργά τη νύχτα επισκέφθηκε [ο Ιερομόναχος παπα-Φώτης] ένα από τα σπίτια της πόλης μας στο οποίο βρήκε κατάλυμα.

Πριν κοιμηθεί, έδωσε την εξής εντολή στον οικοδεσπότη:

Αύριο χαράματα, εσύ κι εγώ έχουμε μια δουλειά.

Ξύπνησαν, έφυγαν από τη Μυτιλήνη, πήγαν στο Ησυχαστήριό του. Πήρε γρήγορα- γρήγορα ιερά σκεύη και την ιερατική του στολή και κατευθύνθηκαν στο γραφικό ξωκλήσι της Παναγίας της Γαλατούσας στο κάστρο της πόλης μας.

Λειτούργησε. Πήρε το Άγιο Ποτήριο και τη λαβίδα και έτσι όπως ήταν με τα άμφιά του, κατ’ ευθύνθηκε σ’ έναν από τους οίκους ανοχής , που υπήρχαν τότε σε αυτήν την περιοχή.

Εκεί κοινώνησε μια ετοιμοθάνατη πόρνη, την Ευλαμπία, η οποία μάλιστα αμέσως μετά τη Θεία Κοινωνία αναπαύθηκε «εν Κυρίω”, πέθανε. Την είχε προηγουμένως εξομολογήσει!

Όταν τον ρώτησα αργότερα σχετικά μ’ αυτό το θέμα, μου είπε:

Αυτό έχει γίνει πολλές φορές. Μία γυναίκα κοντά στην εκκλησία του Αγίου Συμεών μού έλεγε τέτοιες περιπτώσεις κι εγώ πήγαινα σ’ αυτές τις ψυχές στους οίκους ανοχής. Με αποδέχονταν. Τους μιλούσα για τη μετάνοια για τη σωτηρία της ψυχής, για την άλλη ζωή…

Ποτέ δεν τους μιλούσα άσχημα, αλλά με αγάπη τους έλεγα να μετανοήσουν και θα φροντίσει γι’ αυτές ο Θεός, θα τις αποκαταστήσει στην καρδιά Του.

Πολλές ψυχές μετανοούσαν…

Με ρώτησες αν φοβόμουν. Τι να φοβηθώ; Δεν φοβάμαι κανέναν. Μόνο το Θεό φοβόμαστε, όταν αμαρτάνουμε. Δεν με ένοιαζε τι θα έλεγε ο κόσμος, εγώ για το Χριστό ενεργούσα.

Από το βιβλίο του π. Αθανασίου Γιουσμά, “παπα-Φώτης ο ‘διά Χριστόν σαλός’, (1912-2010)”, Μυτιλήνη 2010.

Ακούγεται η λέξη θάνατος, και η καρδιά όλων σπαρταράει από το φόβο

Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος

Ο νεκρός, κι αν δεν βλέπει τον εαυτό του, βλέπει όμως εκείνους που πέθαναν πιο μπροστά να γίνονται σκόνη, και διδάσκεται πολλά. Για κοίτα πόσο μαζεμένοι και συγκρατημένοι είναι μπροστά στους νεκρούς ακόμα και οι πιο περήφανοι, ακόμα και οι πιο απόκοτοι άνθρωποι!

Ακούγεται η λέξη «θάνατος», και η καρδιά όλων σπαρταράει από το φόβο. Και φιλοσοφούμε γύρω από τους τάφους και σκεφτόμαστε που καταλήγουμε και φλυαρούμε για τη ματαιότητα των εγκοσμίων, αλλά, μόλις απομακρυνθούμε, ξεχνάμε την ευτέλειά μας.

Να, για παράδειγμα, όταν βρεθεί κανείς στην κηδεία ενός φίλου του, γυρίζει στο διπλανό του και του λέει λόγια σαν και τούτα:

«Αλήθεια, πόσο ταλαίπωροι είμαστε! Πόσο ασήμαντη είναι η ζωή μας! Τί γινόμαστε, άραγε, μετά το θάνατο; Αυτό πρέπει να σκεφτόμαστε και να μην κακολογούμε, να μην αδικούμε, να μη μνησικακούμε…».

Φαίνεται να μιλάει με τόση ειλικρίνεια, ώστε, καθώς τον ακούς, δεν αμφιβάλλεις ότι την ίδια κιόλας στιγμή θ’ απαρνηθεί ολότελα την κακία του και θ’ αρχίσει να ζει ενάρετα.

Μα, αλίμονο, μετά την κηδεία θα ξεχάσει και το φόβο του και τα λόγια του, και θα συνεχίσει να ζει στην αμαρτία, όπως πρώτα.

http://paterikos.blogspot.com/2020/02/blog-post_18.html

Κυριακάτικο τραπέζι μιας άλλης εποχής..

ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΑΠΟΚΡΕΩ- της Κρίσεως

Η αποκατάσταση της αγάπης και της δικαιοσύνης

          Η σημερινή ευαγγελική διήγηση είναι συνυφασμένη με την αντίστοιχη της προηγούμενης Κυριακής. Εκείνη υπογράμμισε την καλοσύνη και την αγαθότητα του Θεού. Ο Θεός ως πατέρας είναι γεμάτος στοργή και αγάπη και υποδέχεται το μετανοημένο παιδί του. Αυτή όμως η καλοσύνη δεν πρέπει να μας κάνει να λησμονήσουμε  και την άλλη όψη του: της δικαιοσύνης του ως έσχατου κριτή. Ενός κριτή που δεν κάνει αυθαιρεσίες, αλλά αμείβει η τιμωρεί ανάλογα με τα έργα της αγάπης προς τον πλησίον. Δηλαδή το κριτήριο της κρίσης του Θεού δεν είναι τόσο η σχέση του ανθρώπου με τον Θεό, αλλά η σχέση του ανθρώπου με τους συνανθρώπους του. Ο δρόμος που οδηγεί στη συνάντηση με τον Θεό περνάει μέσα από την αυλή του πλησίον μας.

          Αλλά εκτός αυτού η παραβολή της κρίσεως μας θέτει μπροστά στην έννοια της ανταμοιβής και στην ελπίδα της σωτηρίας. Η κρίση του κόσμου, δηλαδή η ανταμοιβή  των ανθρώπων έχει ξεχωριστή θέση στην χριστιανική διδασκαλία. Ο χριστιανισμός θεωρεί την ιστορία σαν τον χρόνο από τον οποίο ο άνθρωπος εξαρτά την αιωνιότητα. Η κάθαρση και η λύτρωση του ανθρώπου γίνεται πραγματικότητα για πάντα σ’ αυτή την ζωή. Γι’ αυτό είναι ξένη προς την χριστιανική διδασκαλία η αντίληψη της μετενσάρκωσης που θα μπορούσε να δώσει και πάλι την δυνατότητα στον άνθρωπο να βελτιωθεί  σε μια επανάληψη της ζωής.

          Έτσι πιστεύεται, ότι μετά θάνατο που διαλύεται ο άνθρωπος και παραμένει μόνον η ψυχή, ο άνθρωπος δεν μπορεί ν’ αλλάξει κατάσταση. Γιατί δεν υπάρχει σαν ενιαία προσωπικότητα, αλλά είναι διασπασμένος.

          Για το θέμα της ανταμοιβής υπάρχουν πολλές παρεξηγήσεις, γιατί υπάρχει η λανθασμένη αντίληψη που έδωσε την εντύπωση, ότι ο χριστιανισμός είναι μια θρησκεία συναλλαγής και εκδίκησης. Χαρακτηριστική είναι η μεσαιωνική άποψη, ότι ένας από τους λόγους  της μακαριότητας “των εκλεκτών” θα είναι η τιμωρία των αμαρτωλών στην κόλαση!

          Ο εκφοβισμός με την απειλή της κόλασης ήταν ένα πολύ συνηθισμένο επιχείρημα των πολιτικών και των θρησκευτικών ηγετών εναντίον των άλλων, αλλά ποτέ εναντίον του εαυτού τους. Εδώ βλέπουμε μια απομάκρυνση από τη αγνή ευαγγελική και πατερική παράδοση, ότι στο τέλος θα περιορισθεί το κακό στην κόλαση και θα νικηθεί ο θάνατος και τα πάντα θα μεταμορφωθούν σε καινή κτίση.

          Ο χριστιανός προσεύχεται και ελπίζει για την μετάνοια και τη σωτηρία της ανθρωπότητας. Είναι χαρακτηριστικό αυτό που αναφέρει ο μεγάλος γνωστός Ρώσος συγγραφέας Φ. Ντοστογιέφσκι στο βιβλία του “Έγκλημα και τιμωρία” που εκφράζει την ελπίδα για την σωτηρία όλων των ανθρώπων. Γράφει: “..όντα άθλια, γίνατε σύμμορφοι με την εικόνα του θηρίου......, ελάτε κι εσείς. Και τότε οι δίκαιοι θα διαμαρτυρηθούν και οι φρόνιμοι θα απορήσουν, μα Κύριε, πως τους δέχεσαι; Και ο Χριστός θα πει: εάν τους δέχομαι κύριοι σώφρονες το κάνω γιατί κανείς απ’ αυτούς  δεν έκρινε ποτέ τον εαυτό του άξιο να σωθεί. Και θ’ απλώσει τα χέρια του, θα μας αγκαλιάσει και θα πέσουμε στα πόδια του και θα τα καταλάβουμε  όλα.... Α, Κύριε, ελθέτω η βασιλεία σου....”. Αυτή είναι η ελπίδα και η ευχή κάθε αληθινού πιστού. Η επιθυμία της Εκκλησίας είναι και η επιθυμία του Θεού, το μέλλον όμως των ανθρώπων και η σχέση του με τον Θεό δεν προσδιορίζεται από την αυθαίρετη αθώωση ή καταδικαστική απόφαση του Θεού, αλλά κυρίως από την απόφαση του ανθρώπου.

          Κριτήριο για την κρίση του Θεού για την μέλλουσα κρίση θα είναι η αγάπη, όχι βέβαια σαν μια συναισθηματική και ρομαντική διάθεση του ανθρώπου, αλλά κυρίως σαν στάση του ανθρώπου μπροστά στην ζωή. Η αγάπη είναι μια περιεκτική εντολή που δείχνει την τοποθέτηση του ανθρώπου μπροστά στον Θεό, τον συνάνθρωπο και τον εαυτό μας. Τα έργα  της αγάπης δεν πρέπει να  θεωρούνται ως εξαγορά της αιωνιότητας. Ίσως στις πρώτες βαθμίδες της πνευματικής ζωής να δημιουργείται αυτού του είδους ο ζήλος, για την κατάκτηση της αρετής. Όσο όμως ο άνθρωπος αναπτύσσεται στην πνευματική ζωή τόσο απομακρύνεται από τη θέση του δούλο ή του μισθωτού, και εφαρμόζει το θέλημα του Θεού μόνον από αγάπη χωρίς τον φόβο της τιμωρίας ή της ανταμοιβής και του υπολογισμού μισθού, αλλά γιατί νοιώθει τον πόθο και την έλξη προς τον Θεό Πατέρα.

          Τελικά ο άνθρωπος θεωρεί την δόξα του Θεού από κοντά ή μακριά  ανάλογα  με την βίωση της αγάπης. Όσο ο άνθρωπος αγαπά τόσο πιο πλησίον βρίσκεται του Χριστού, και αυτή η κοινωνία του πιστού με τον Θεό θα είναι πηγή μακαριότητας, αυτό που ονομάζουμε παράδεισο. Αντίθετα η έλλειψη της αγάπης δημιουργεί ένα χάσμα και την απόσταση από τον Θεό και τους ανθρώπους και οδηγεί στην μόνωση, την μοναξιά. Αυτή θα είναι και η κόλαση και η τιμωρία των ανθρώπων  που δεν μπόρεσαν να αγαπούν. Γιατί κόλαση είναι το να μην μπορεί κανείς να αγαπήσει. Γιατί όλοι θα δουν τον Θεό, αλλά για τους δίκαιους θα είναι φως, χαρά, μακαριότητα, ενώ για τους αμαρτωλούς θα είναι πυρ καταναλίσκον, πυρ κολαστικό.

          Ένα πατέρας της Εκκλησίας παρομοιάζει τους αμαρτωλούς με αιχμάλωτο αλυσοδεμένο πλάτη με πλάτη, με τέτοιο τρόπο που να μην μπορεί ποτέ ο ένας ν’ αντικρίσει το πρόσωπο του άλλου, να μην μπορούν ν’ ανταλλάξουν μεταξύ τους ένα βλέμμα αλληλοπαρηγοριάς.

          Ο χρόνος της Β΄ Παρουσίας παραμένει άγνωστος καθώς και το ιστορικό τέλος του κάθε ανθρώπου. Γι’ αυτό και η Εκκλησία μας προσκαλεί σε προσμονή, εγρήγορση και μετάνοια, για να είμαστε έτοιμοι για την υποδοχή του Νυμφίου Χριστού.

                   π. γ. στ.

Πνευματικά μηνύματα Κυριακή 23 Φεβρουαρίου 2020

Πολυκάρπου επισκόπου Σμύρνης και Οσίας Γοργονίας

 

          Όταν συνειδητοποιείς ότι δεν είσαι για τίποτε, αφήνεσαι στον Θεό, και τα κάνει όλα του Θεού, ως δωρεά, ως χάρη του Θεού. Είναι, τρόπον τινά, σαν να λέει ο Θεός: “ Όλα τα δικά μου και δικά σου”. Μας κάνει κληρονόμους του, όπως λέει ο απόστολος Παύλος, και συγκληρονόμους  του Χριστού. Πόσα θα μπορούσε να πει κανείς από κει και πέρα! Με την έννοια αυτή βέβαια, ότι όλα είναι του Θεού, όλα τα κάνει ο Θεός. Και αυτό είναι ωραίο. Όχι ότι σκέπτεσαι εσύ να κάνεις το άλφα- βέβαια, το θεωρείς καλό, γι’ αυτό το σκέπτεσαι, αλλά το σκέπτεσαι  εσύ, το θέλεις εσύ – και αρχίζεις ύστερα  να προσεύχεσαι να βοηθήσει ο Θεός να γίνει. Και βοηθάει ο Θεός να γίνει. Βαθύτερα όμως κινδυνεύει κανείς έτσι, χωρίς να το καταλάβει, να επαρθεί, να υπερηφανευθεί, με την έννοια ότι ενεργεί σαν να έχει δούλο τον Θεό, και τον βοηθάει ο Θεός. Να τα αφησουμε όλα στον Θεό, και να κάνει ο Θεός ό, τι θέλει.

          π. Σ. Κ.