Περί το ζήτημα της νηστείας

            Η περίοδος της Μ. Σαρακοστής καθιστά επίκαιρο το σκοπό που έχει η νηστεία, κυρίαρχο γνώρισμα αυτής της περιόδου.

            Η νηστεία την εποχή του Χριστού είχε καταντήσει υπόθεση υποκρισίας. Η φροντίδα εκείνων που νήστευαν ήταν «όπως φανώσιν τοις ανθρώποις» και μάλιστα χρησιμοποιούσαν διάφορα τεχνάσματα για να καμουφλάρονται.

            Σήμερα ποια κατάσταση επικρατεί στο θέμα  αυτό;

            Για τους περισσότερους δεν υπάρχει ζήτημα νηστείας, γιατί απλά δεν νηστεύουν. Αλλά κι αυτοί που νηστεύουν ουσιαστικά δεν νηστεύουν έτσι όπως νομίζουν ότι είναι η νηστεία. Δημιουργείται μεγάλος θόρυβος από νηστεύοντες και μη νηστεύοντες. Ενώ ο Χριστός συνέστησε ότι ακόμη  κι αν νηστεύουμε να φερόμαστε με τέτοιο τρόπο, σαν να μην νηστεύουμε, εμείς αντίθετα θέλουμε να δείχνουμε ότι τάχα νηστεύουμε. Έτσι χάνεται η αξία της.

            Εμείς όμως μιλάμε για την αληθινή νηστεία έτσι όπως τη δέχεται η Εκκλησία και τη βίωσαν οι Άγιοι της ορθοδοξίας.  

            Η νηστεία είναι όπλο για την καταπολέμηση των παθών και μέσο για τον αγώνα κατά του πονηρού. Σήμερα οι άνθρωποι γελάνε όταν ακούνε να γίνεται λόγος για νηστεία. Κι όμως η ορθόδοξη παράδοση έχει συνδέσει την προσευχή και τη νηστεία με την ουσία της ορθόδοξης ευσέβειας. Οι Άγιοι ήταν άνθρωποι της προσευχής και της νηστείας. Βέβαια είναι δικαιολογημένη η ειρωνεία, όταν πρόκειται για καρικατούρα της νηστείας. Όχι όμως όταν πρόκειται για τη νηστεία καθεαυτή.

            Διότι το να στερούμε τον εαυτό μας από ικανοποιήσεις κάποιων επιθυμιών, είναι μία άσκηση απαραίτητη για τον αγώνα κατά του κακού. Έτσι είδε η Εκκλησία τη σημασία της νηστείας στη ζωή της. Όπως ακριβώς συμβαίνει στους αθλητές, που υποβάλλονται σε κάποιες στερήσεις κάνοντας κάποιου είδους δίαιτα, έτσι και οι αθλητές του πνεύματος περνούν από κάποια στέρηση- νηστεία για ν’ αρχίσουν τον πνευματικό τους αγώνα.

Η νηστεία δεν αποτελεί άρνηση της ζωής όπως κακώς νομίζουν πολλοί. Πρόκειται για μία προσωρινή στέρηση που αποσκοπεί στη  άσκηση του εγώ, την κάθαρση από τα πάθη και τη δυνατότητα για υψηλότερες πνευματικές κατακτήσεις. Μόνο ως θέση η νηστεία έχει χριστιανικό χαρακτήρα, ενώ ως άρνηση την αναγνωρίζουν άλλες θρησκείες, όχι όμως και ο χριστιανισμός.

Συνεπώς η παρούσα περίοδος της Μ. Σαρακοστής αποτελεί ένα προσκλητήριο πίστης σ’ ένα ιερό πόλεμο κατά του πονηρού. Και στον αγώνα  αυτό την πίστη μας στηρίζει η προσευχή και η νηστεία, η πρόθυμη διάθεση να στερηθούμε κάποιες επιθυμίες, αφού αυτό προάγει και δυναμώνει τον αγώνα κατά του κακού  και των πονηρών δυνάμεων.

π. γ. στ.   

                                                                                                                                                                                    

"Τις χωρίσει με από της αγάπης του Κυρίου μου;"

Δόξα. Ήχος πλ.δ’ 

Τα της σαρκός επίπονα, ως αδάμας εβάστασας, ω Ευθαλία μάρτυς του Χριστού ακαταγώνιστε. Και εξ όλης σου της ισχύος, έκραζες λέγουσα, τις χωρίσει με από της αγάπης του Κυρίου μου; Ουχ απειλαί με δειλιάσουσι, ου δαρμοί πτοούσι με, ουχ αλγεινών η πείρα κάμπτει με. Έχω γαρ Χριστόν ενδυναμούντα με, και Αυτώ προσφέρω ώσπερ προίκαν νυμφικήν, τας ροάς των αιμάτων μου, και την ξίφει αποτμηθείσαν κάραν μου, ίνα λάβω παρ’ Αυτού, της καλής προσδοκίας την βεβαίαν έκβασιν.

Τη αυτή ημέρα...

Τη δευτέρα του μηνός Μαρτίου μνήμην επιτελούμεν της Αγίας παρθενομάρτυρος Ευθαλίας, την εν Σικελία ξίφει τελειωθείσης.

Άνθος ευθαλές του Μαρτυρίου φέρεις,

άθλους εκλεκτούς παρθένε Ευθαλία.

Δώρον σοι Χριστέ η Ευθαλία κράζει,

Φέρω κεφαλήν την ξίφει τετμημένην.

Δευτερίη Παρθενομάρτυς Ευθαλία ώκησε Μονάς τας άνω.

Ταις αυτής αγίαις πρεσβείαις, Χριστέ ο Θεός ημών, και ημάς ανδρείους εν πειρασμοίς ανάδειξον, και σώσον τας ψυχάς ημών, ως ελεήμων και φιλάνθρωπος.Αμήν

Απολυτίκιον της Αγίας

Εκ μητρός Ευθαλίας, εδιδάχθης τα κρείττονα, ω παρθενομάρτυς Κυρίου, Ευθαλία αήττητε∙ ανδρέιως γαρ υπέμεινας δαρμούς, χειρί του ωμοτάτου αδελφού, παρ’ αυτού τε απετμήθης την κεφαλήν, Χριστόν ωμολογήσασα. Χαίροις της Σικελίας απαρχή, χαίροις αμνάς τη πίστεως∙ χαίροις η ευωδία της Εδέμ, και άνθος ευθαλέστατον.

ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΤΥΡΙΝΗΣ

«Τη αυτή ημέρα, ανάμνησιν ποιούμεθα της από του Παραδείσου

της τρυφής εξορίας του Πρωτοπλάστου Αδάμ».

Κόσμος γενάρχαις πικρά συνθρηνησάτω.

Βρώσει γλυκεία συμπεσών πεπτωκόσι.

Δοξαστικό Εσπερινού Τυρινής. Ήχος πλ. β΄

                   «Εκάθισεν Αδάμ, απέναντι του Παραδείσου,

                   Και την ιδίαν γύμνωσιν θρηνών ωδύρετο.

                   Οίμοι, τον απάτη πονηρά πεισθέντα και κλαπέντα

                   και δόξης μακρυθέντα!

                   Αλλ’ ω Παράδεισε, ουκέτι σου της τρυφής απολαύσω,

                   ουκέτι όψομαι τον Κύριον και Θεόν μου και Πλάστην.

                   Εις γην γαρ απελεύσομαι εξ ης και προσελήφθην.

                   Ελεήμον, Οικτίρμον, βοώ σοι. 

                   Ελέησόν με τον  παραπεσόντα».

ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΤΥΡΟΦΑΓΟΥ Ευαγγέλιο : Μτθ. 6,14-21

Η ΑΣΚΗΤΙΚΗ ΦΥΣΙΟΓΝΩΜΙΑ ΤΗΣ Μ. ΣΑΡΑΚΟΣΤΗΣ

            Εν ολίγοις

            Βρισκόμαστε στο τέλος του πρώτου μέρους του κατανυκτικού Τριωδίου και από αύριο εισερχόμαστε στο δεύτερο μέρος του, τη Μ. Σαρακοστή που θα τελειώσει το Μ. Σάββατο. Η Εκκλησία μας δίδαξε την αρετή της ταπεινοφροσύνης, μας βεβαίωσε για τη σωτήρια μετάνοια και μας πρόβαλλε το λόγο για την επιστροφή μας  στο Θεό εν αναμονή της Β΄ Παρουσίας του Κυρίου.

            Και στις τέσσαρες Κυριακές τα ευαγγέλια απευθύνονται σε μας ως μελών της εκκλησιαστικής κοινότητας. Σήμερα ακούσαμε συγκεκριμένες οδηγίες για την νηστεία και τη σχέση μας με τους άλλους ανθρώπους, για τη συγχωρητικότητα και τον θησαυρισμό.

            Ιδιαίτερα αυτό το τελευταίο είναι μία μεγάλη παγίδα για τον πιστό, γιατί εύκολα ξεγελιέται και μεταβάλλει την πορεία του σε αδιέξοδο. Και εδώ βρίσκεται το ερώτημα πού βρίσκεται ο θησαυρός του ανθρώπου. Εδώ φαίνεται πόσο βαθιά είναι ριζωμένος ο χριστιανισμός μας, γιατί η καρδιά μας βρίσκεται εκεί , όπου βρίσκεται και ο θησαυρός μας, λέει ο Κύριος.

            Στην εποχή μας επικρατεί η αντίληψη, ότι η ευτυχία του ανθρώπου βρίσκεται στην απεριόριστη αύξηση της καταναλωτικότητας ως μοναδικού στόχου της κοινωνικής ζωής και προβάλλεται με κάθε τρόπο η οικονομική ανάπτυξη. Πρόκειται για μία νοοτροπία που δημιούργησε ένα υλιστικό τρόπο ζωής και διέστρεψε κάθε έννοια ηθικής. Η μεγιστοποίηση του κέρδους γίνεται πλέον το ιδανικό που κατευθύνει την ατομική και κοινωνική ζωή του ανθρώπου. Γίνεται όμως και το μέσον που διαφθείρει την ηθική ποιότητά του. Έτσι η κοινωνία μεταβάλλεται σ’ ένα τεράστιο καταναλωτικό μηχανισμό και ο άνθρωπος είναι ένα από τα εξαρτήματά του. Η οικονομική ζωή αυτονομείται, ενώ η πνευματική ζωή συμπνίγεται και ο άνθρωπος ευτελίζεται μέσα στον ατομοκεντρισμό του.

            Όμως το σημερινό ευαγγέλιο μας προτείνει μία διαφορετική συμπεριφορά λέγοντας μας: «Μη θησαυρίζετε θησαυρούς επί της γης». Αντίθετα «θησαυρίζετε δε υμίν θησαυρούς εν ουρανώ». Και μας προσκαλεί να μπούμε στον καλό αγώνα της πίστης με την άσκηση των αρετών, της προσευχής και της νηστείας και της άρνησης του επίγειου θησαυρισμού.

            Η Εκκλησία μας στην άσκηση είδε το αντίδοτο της αποξένωσης του ανθρώπου από το Θεό και η έμπρακτη άρνηση της αμαρτίας θα λέγαμε ότι είναι η αποκατάσταση της πνευματικής υγείας του ανθρώπου. Με τη στέρηση των τροφών και των ανέσεων ο χριστιανός ασκεί τη θέλησή του, καταπολεμά τα πάθη του και κυριαρχεί στις αισθήσεις του και αποκρούει το νόμο της αμαρτίας, ενώ η υλική άνεση προκαλεί πνευματική παράλυση και ταλαιπωρεί τον άνθρωπο.

            Είναι λυπηρό να παρασύρεται ο πιστός από το πνεύμα της εποχής  ικανοποιώντας περιττές ανάγκες. Καλείται να κυριαρχείται από τη δύναμη της αγάπης και το ασκητικό πνεύμα της ορθοδοξίας, το οποίο είναι συγχρόνως και δημιουργικό. Σέβεται τη δημιουργία, την προστατεύει, ενώ ο καταναλωτισμός καταστρέφει την κτίση και συμβάλλει στην αλλοτρίωση του ανθρώπου. Οπότε αν έτσι έχουν τα πράγματα δεν μπορούμε να θεωρούμε το ασκητικό πνεύμα σαν κάποιο είδος πολυτελείας, ούτε ως επιλογή κάποιας μερίδας πιστών, των μοναχών. Όταν η Εκκλησία προβάλλει τους ασκητές και ερημίτες ως πρότυπα ζωής, αποβλέπει στην καλλιέργεια παρόμοιου πνεύματος  και στάση ζωής σε όλους τους πιστούς.

            Μέσα σ’ αυτή την προοπτική μπορούμε να εντάξουμε και τη νηστεία ως ασκητικού μέσου που παίζει σπουδαίο ρόλο στην πνευματική μας ζωή. Η νηστεία ακόμη και ως ασιτία, ήταν γνωστή από την αρχή στην Εκκλησία. Ο ίδιος ο Χριστός νήστεψε και σύστησε τη νηστεία ως μέσον καταπολέμησης των παθών. Στη συνέχεια η Εκκλησία συνέδεσε τη νηστεία με την ελεημοσύνη και ο λόγος είναι  προφανής. Αυτό που στερούμαι εγώ το προσφέρω στον άλλο που το έχει ανάγκη.

            Κατά συνέπεια το ασκητικό πνεύμα στην Εκκλησία συνδυάζεται με την αγάπη προς τον συνάνθρωπο, που συνεπάγεται φροντίδα για την επίλυση των προβλημάτων του σε προσωπικό και συλλογικό επίπεδο. Ένας τέτοιος θεσμός είναι η Μ. Σαρακοστή. Δεν είναι απλά μία λειτουργική περίοδος, αλλά ένας τρόπος και πρόταση ζωής με έντονη ασκητική φυσιογνωμία. Θα ήταν φοβερή αμέλεια ν’ αφήσουμε αναξιοποίητο αυτόν τον πνευματικό και ηθικό πλούτο που μας προσφέρει η Εκκλησία και η παράδοση της ορθοδοξίας.

            Καλή Σαρακοστή

            π. γ. στ.

Η περίοδος της Μ.Σαρακοστής και το νόημά της

            Όλο το νόημα της Μ. Σαρακοστής σχετίζεται με την επιστροφή του ανθρώπου στο Θεό, με την υπακοή και την ταπείνωση, την αντιστροφή με τη χάρη του Θεού της πορείας εκείνης που μας αποξένωσε απ’ Αυτόν.

            Η ευαγγελική διήγηση της Κυριακής της Τυρινής στέκεται σε τρείς πτυχές αυτής της επιστροφής.

            1. Η πρώτη αφορά τη συγχώρηση των άλλων εκ  μέρους μας ως προϋπόθεση της συγχώρηςής μας από τον Θεό. Και η αξίωση αυτή παρουσιάζεται με τρόπο κατηγορηματικό: Εάν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, θα συγχωρήσει και σε σας τα δικά σας ο Θεός. Μας προσφέρεται ένας πνευματικός νόμος, απόλυτος και καλούμαστε να προσαρμοσθούμε σ’αυτόν. Να τον υπακούσουμε.

            2. Η δεύτερη πτυχή σχετίζεται με την αποφυγή της υποκρισίας που μας κάνει να τηρούμε τις εντολές του Θεού με στόχο να γινόμαστε αρεστοί από τους ανθρώπους. Κι εδώ ο Χριστός είναι κατηγορηματικός: Όσοι ενεργούν μ’ αυτόν τον τρόπο θ’ αμειφθούν σ’ αυτόν τον κόσμο από τους ανθρώπους. Δεν έχουν να περιμένουν καμία αμειβή από τον Θεό.

            3. Η Τρίτη έχει σχέση με τον θησαυρισμό. Ο Χριστός λέει πως υπάρχει κάποιος θησαυρός, κάποια ανταμοιβή, για την οποία μπορούμε να παλέψουμε. Ο θησαυρός όμως δεν είναι γήινος, αλλά ουράνιος και βρίσκεται εκεί «όπου ούτε σκόρος, ούτε σαπίλα τον αφανίζει και όπου οι κλέπτες δεν μπορούν να τον κλέψουν».

            Πού βρίσκεται αυτός ο θησαυρός και σε τί συνίσταται;

            Ο θησαυρός αυτός δεν βρίσκεται έξω από μας, κάπου στα σύννεφα, αλλά είναι κάτι μέσα μας. Και ο θησαυρός με την «εν κρυπτώ τήρηση των εντολών»  μάς θυμίζει το λόγο του Χριστού που παρομοιάζει τη Β. τ. Θ. με θησαυρό κρυμμένο στον «αγρό που βρήκε ο άνθρωπος και τον έκρυψε και από τη χαρά του τον αγόρασε, πουλώντας όλα τα υπάρχοντά του».

            Ο θησαυρός αυτός είναι το Πνεύμα που ενοικεί στον καθένα μας και ο αγρός αυτός είναι ο εαυτός μας και συνεπώς πρέπει να πουλήσουμε ό, τι έχουμε, δηλ. να ξεγυμνώσουμε τον εαυτό μας απ’ ό, ότι μας δένει με τον κόσμο, γιατί ο θησαυρός αυτός δεν πρόκειται να γίνει δικός μας, δηλ. δεν θ’ αποκτήσουμε το Άγιον Πνεύμα.

            Κατά συνέπεια το ευαγγέλιο της Τυρινής φανερώνει πως η περίοδος της Μ. Σαρακοστής έχει ως στόχο την προσωπική μας αύξηση μέσα από τη συγχώρηση των άλλων εκ μέρους μας,  μέσα από τη νηστεία και τον αγώνα εναντίον της υποκρισίας. Σ’ αυτά πρέπει να προστεθεί όσα αναφέρει το ευαγγέλιο: Προσευχή, ελεημοσύνη μοίρασμα των υλικών αγαθών με τους άλλους που μας δίνει ο Θεός ως ευλογία.

            Όλα αυτά είναι στοιχεία της Μ. Σαρακοστής και της προετοιμασίας μας για το Πάσχα. Ο Χριστός ξεκαθίζει πως μέσα απ’ αυτά ο στόχος είναι να αποκτήσουμε το Άγιο Πνεύμα, γιατί χωρίς αυτό δεν μπορούμε να ξεκινήσουμε την αντιστροφή της πορείας του εξόριστου από τον παράδεισο Αδάμ.

            Χωρίς αυτό δεν άρουμε να ελπίζουμε στο χαρακτηριστικό γνώρισμα των μαθητών του Χριστού και δεν θα ακούσουμε να μας αποκαλεί φίλους.

            Ο στόχος είναι εφικτός. Χρειάζεται τόλμη και αποφασιστικότητα.

            π. γ. στ.   

Το χάρισμα της μετάνοιας

            Η περίοδος του Τριωδίου είναι ο προθάλαμος που οδηγεί στην πνευματικότερη περίοδο της εκκλησιαστικής ζωής, τη Μ. Σαρακοστή. Αποτελεί την κλίμακα που μας εισάγει σταδιακά στον τρόπο και το μέσο μιας γνήσιας και ουσιαστικής προσέγγισης με το Θεό. Η δεύτερη βαθμίδα αυτής της κλίμακας είναι ίσως η πιο σημαντική. Έχει άμεση σχέση με τη μετάνοια, γι’ αυτό είναι και το πιο δύσκολο.

            Η μετάνοια είναι μία δωρεά του Θεού και μία δυνατότητα ν’ αποκαταστήσει ο άνθρωπος τη σχέση του με το Θεό. Είναι ένα θεϊκό χάρισμα που ασκείται  μέσα στα όρια αυτής της ζωής για να μπορέσει ο άνθρωπος να συναισθανθεί τα λάθη του και τις πτώσεις του, πράγματα που μας απομονώνουν από το Θεό, χρησιμοποιώντας τα μέσα που του προτείνει η Εκκλησία για να επιστρέψει στον οίκο του Θεού πατρός.

            Προϋπόθεση της αληθινής μετάνοιας είναι η αυτογνωσία. Δεν πρόκειται για κάτι εύκολο. Απαιτεί ηρωισμό και αποφασιστικότητα για να επιχειρήσει κανείς τη μεγάλη  επιστροφή και ν’ αναμετρηθεί με το «εγώ» του. Όσο κι αν ακούγεται εφικτό, είναι αλήθεια, ότι απαιτεί κόπο, ταπείνωση, συντριβή καρδιάς, στοιχεία που δεν αρμόζουν στον τρόπο ζωής που χαρακτηρίζουν την εποχή μας. Σε μια εποχή που χαρακτηρίζεται  από πάσης φύσεως επιτυχίες  και κατακτήσεις, σε μία εποχή που ο Θεός έχει υποκατασταθεί από σύγχρονα και γοητευτικά είδωλα και την άμετρη αλαζονεία, η  διαρκής  αυτοκριτική φαίνεται ως κάτι το ανέφικτο.

            Υπάρχει όμως και η αγαθή μερίδα με την καλή προαίρεση, που πιστεύει ότι τα πάντα δεν εξαντλούνται εδώ, αλλά ότι υπάρχει το αιώνιο μέλλον, η Βασιλεία του Θεού, που για την κατάκτησή της πρέπει να εργασθεί  στον παρόντα χρόνο. Αυτοί λοιπόν στέκονται υπεύθυνα και σοβαρά απέναντι στον εαυτό τους και στο Θεό, κάνοντας ό, τι μπορούν για να οικειοποιηθούν τη χάρη Του. Κάνουν αγώνα για να ξεπεράσουν το πνεύμα της εποχής, να κάμψουν τον εγωκεντρισμό τους και να νοιώσουν, ότι το κλειδί για το άνοιγμα στη  αιωνιότητα είναι μόνο η μετάνοια, η προσωπική αυτογνωσία και η ουσιαστική γνώση της ύπαρξης του Θεού.

            Ο τρόπος της μετανοημένης ζωής συνίσταται στη δημιουργία ενός προσωπικού ήθους και ανανεωμένου φρονήματος και τη χάραξη μιας νέας δυναμικής πορείας που πρέπει να μας συνοδεύει μέχρι την έξοδό μας εκ του κόσμου τούτου.

«Μετάνοια είναι η δυναμική μετάβαση από την παρά φύση κατάσταση των παθών και της αμαρτίας στην περιοχή της αρετής και του κατά φύση, είναι η τέλεια αποστροφή για την αμαρτία και η πορεία επιστροφής στο Θεό».

Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο λοιπόν η μετάνοια δεν είναι μέγεθος στατικό και μεμονωμένο, αλλά προπαντός άνοιγμα προς την ευαγγελική ζωή, απαρχή, κέντρο και τέλος της καινής εν Χριστώ ζωής και της πλούσιας καρποφορίας του Αγίου Πνεύματος.

π. γ. στ.