π. Μάξιμος Βατοπαιδινός - «Σε υμνούμεν», Ήχος πλ. β

π. Μάξιμος Βατοπαιδινός - «Σε υμνούμεν», Ήχος πλ. β

ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ ΚΑΙ ΗΘΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΙΣ ΔΙΔΑΧΕΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΚΟΣΜΑ ΤΟΥ ΑΙΤΩΛΟΥ

Πρωτοπρεσβύτερος Θεόδωρος Ζήσης Καθηγητὴς Θεολογικῆς Σχολῆς Α.Π.Θ

ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ ΚΑΙ ΗΘΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑΣΤΙΣ ΔΙΔΑΧΕΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΚΟΣΜΑ ΤΟΥ ΑΙΤΩΛΟΥ *

Εἶναι εὐλογία, Σεβασμιώτατε, σεβαστοὶ πατέρες, ἀγαπητοὶ ἀδελφοί, νὰ ἔχουμε ἐδῶ διδάσκαλο τὸν Ἅγιο Κοσμᾶ τὸν Αἰτωλό. Αὐτὴν τὴν προχωρημένη ὥρα ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς θὰ ἔλεγε: «Τώρα τί κἀνουμε, Χριστιανοί μου; Φθάνουν αὐτὰ ποὺ σᾶς εἶπα;». Φθάνουν αὐτὰ ποὺ ἀκούσαμε τόσες ὧρες τώρα, καὶ κοντεύει ἡ ἀντοχή μας νὰ ἔρθει στὸ τέλος της; «Ἔχω, λοιπὸν τώρα, λέει, δύο λογισμούς. ὁ ἕνας μοῦ λέγει. φθάνουν αὐτὰ ὁποὺ εἶπες εἰς τοὺς Χριστιανοὺς καὶ σήκω κομμάτι αὐγή, πήγαινε σὲ ἄλλο μέρος ν' ἀκούσουν κι ἄλλοι Χριστιανοί, ὁποὺ δὲν ἤκουσαν καμμίαν φορὰν λόγον Θεοῦ. Ὁ ἄλλος λογισμὸς μοῦ λέγει. ὄχι μὴν πηγαίνης. Κάθισε καὶ αὔριον τὴν αὐγὴν νὰ τοὺς εἰπῆς καὶ τὰ ἐπίλοιπα. Εὔχεσαι τοὺς Χριστιανούς, σοῦ εὔχονται καὶ ‘κεῖνοι καὶ τότε πηγαίνεις. -Τώρα τί λέγετε, χριστιανοί μου. νὰ πηγαίνω ἢ νὰ καθήσω; -Νὰ καθήσης, ἅγιε τοῦ Θεοῦ».

Ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός ἦταν μιὰ ἐκπληκτικὴ μορφὴ διδασκάλου. Αὐτὲς τὶς ἡμέρες ποὺ ξαναδιάβασα τὰ ἔργα του τὸν ἐζήλεψα καὶ τὸν ἐφθόνησα μὲ τὴν καλὴ ἔννοια τῆς ζήλειας καὶ τοῦ φθόνου. Τὸν ἐφθόνησα ἐν πρῶτοις, ἀγαπητοί μου, διότι σ' ἕνα ὀλιγοσέλιδο βιβλίο, σὲ πέντε μόνον διδαχές, περιέλαβε τὰ ἀναγκαιότερα τῆς χριστιανικῆς διδασκαλίας. «Ἔχω πολλὰ, λέει, νὰ σᾶς πῶ ἀλλὰ δὲν μὲ παίρνει ὁ χρόνος. Θὰ σᾶς πῶ τὰ ἀναγκαιότερα». Καὶ ἐμεῖς οἱ δάσκαλοι, οἱ ἐπίσκοποι, οἱ ἱερεῖς, οἱ θεολόγοι, οἱ κληρικοὶ ὅλοι πελαγοδρομοῦμε καὶ ναυαγοῦμε μέσα σ' ἕνα πέλαγος ρητορειῶν καὶ ἀσχέτων λόγων, ποὺ πολλὲς φορὲς δὲν ἀγγίζουν τὶς ψυχὲς τῶν πιστῶν μας. Ἀκούσαμε προηγουμένως καὶ ἄλλον ὀμιλητὴ νὰ λέει ὅτι ἦταν τόσος ὁ συνωστισμὸς τῶν ἀνθρώπων ποὺ πήγαιναν νὰ τὸν ἀκούσουν, ὥστε ἐφοβεῖτο πώς, ἂν ἐπέτρεπε νὰ τοῦ φιλήσουν ὅλοι τὸ χέρι, θὰ ἀπέθνησκε. Εἶναι ἄξιος ὄντως τέτοιας ζήλειας καὶ φθόνου ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός.

Καὶ εἶναι ἐπίσης ἄξιος ζήλειας καὶ φθόνου ἀπὸ ὅλους ἐμᾶς, τοὺς δασκάλους, γιατὶ κατόρθωσε ὑψηλές ἔννοιες καὶ ὑψηλὲς ἀλήθειες καὶ ὑψηλὰ δόγματα νὰ τὰ ἐκλαϊκεύσει καὶ νὰ τὰ δώσει στὸν ἁπλὸ λαὸ μὲ λόγια καταληπτά. Εἶναι πολὺ μεγάλο κατόρθωμα αὐτό, μεγάλη κένωση καὶ θυσία. «Σαράντα χρόνια, λέει, ἐσπούδασα ὅλες τὶς πίστες, ὅλα τὰ βιβλία». Αὐτὸς ὁ μορφωμένος κληρικὸς καὶ λόγιος, ποὺ θὰ μποροῦσε νὰ εἶναι διδάσκαλος στὴν Ἀθωνιάδα ἢ σέ ἄλλα μεγάλα σχολεῖα τῆς ἐποχῆς, κατέβηκε στὸ λαὸ γιὰ νὰ τὸν βοηθήσει. Ὁ μεγάλος πατὴρ καὶ διδάσκαλος τῆς Ἐκκλησίας, ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος -ποιὸς μπορεῖ νὰ συγκριθεῖ μὲ τὴν ἀρχαιομάθειά του καὶ μὲ τὴν ρητορική του τέχνη! Ρήτωρ, θεολόγος, ὁ δεύτερος θεολόγος τῆς Ἐκκλησίας, ποιήματα ἐπικά, γραμματεία μεγάλη, λόγοι σοφοί, ἐπαναλαμβάνοντας τὸν Ἀπόστολο Παῦλο λέγει. «θὰ προτιμοῦσα νὰ πῶ πέντε λόγια καὶ νὰ ὁπλίσω τὸν ἑμὸν ὁπλίτην ἢ μυρίους πλέξαι στοχασμούς»1. Θὰ μποροῦσα νὰ πῶ, θέλω νὰ πῶ μερικὰ λόγια ἁπλά, ὠφέλιμα μέσα στὸν κόσμο, μέσα στὴν Ἐκκλησία, παρὰ νὰ πλάθω φιλοσοφίες καὶ φλυαρίες καὶ στοχασμούς. Λέει ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός: «Δὲν μᾶς χρειάζονται φλυαρίες καὶ στοχασμοὶ. μᾶς χρειάζεται τὸ κήρυγμα τῶν Προφητῶν, τῶν ἀποστόλων καὶ τῶν Πατέρων». Καὶ αὐτὰ πρέπει νὰ προβάλλει ἡ θεολογία μας. Συγχωρέστε με -δὲν τὸ κάνω γιὰ καύχηση- νὰ σᾶς πῶ κάτι ἀπὸ τὴν προσωπική μου ἐμπειρία. Ὅταν μέ ἀξίωσε ὁ Θεὸς νὰ γίνω κληρικὸς -καθηγητὴς ὤν στὸ Πανεπιστήμιο, φτασμένος κατὰ τὰ κοσμικὰ κριτήρια- βρέθηκαν συνάδελφοι -φτασμένοι- νὰ ποῦν. «καταδέχθηκε ὁ Ζήσης καὶ ἔγινε παπάς!». Καὶ ὅταν μερικὲς φορὲς ἔβγαινα στὴν τηλεόραση στὴ Θεσ/νίκη, ἔπαιρναν ἁπλὲς γυναῖκες, γέροντες, γριοῦλες κ.λ.π. νὰ ὑποβάλουν ἐρωτήματα σ' ἕναν πανεπιστημιακὸ καθηγητή, οἱ κρίσεις τῶν πανεπιστημιακῶν συναδέλφων ἦταν. «μὲ τὶς γριοῦλες τώρα κάθεται καὶ ἀσχολεῖται!». Αὐτὸν τὸν κόσμο πάντως διακόνησε ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός. Δὲν τολμοῦμε βεβαίως νὰ συγκριθοῦμε μαζί του ἐμεῖς οἱ νεώτεροι, ἀλλὰ ἂς προσπαθοῦμε τουλάχιστον νὰ κατεβοῦμε ἀπὸ τὸ ὕψος τῆς λογιοσύνης μας καὶ τῆς ὑπερηφανείας μας καὶ νὰ ποῦμε μὲ δύο ἁπλὰ λόγια στὸ λαὸ ὁρισμένα πράγματα.

Καὶ γι' αὐτὸν τὸν λόγο, λοιπόν, εἶναι ζηλευτὸς καὶ ἀξιομίμητος ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός, ὁ ὁποῖος ἐγύρισε ἀγαπητοὶ μου σχεδὸν ὁλόκληρη τὴν Ἑλλάδα. Ἐπὶ εἴκοσι χρόνια -ἀκούσαμε ἀπὸ τοὺς προλαλήσαντες- ἔκανε ἱεραποστολικὸ ἔργο! Ἰσαπόστολος, ἄλλος Παῦλος. Δὲν ὑπάρχει ἄλλο παράδειγμα ἁγίου τῆς Ἐκκλησίας μας, ποὺ νὰ ἐκοπίασε τόσο πολὺ ἱεραποστολικὰ -μετὰ τὸν ἀπόστολο Παῦλο- ὅσο ἐκοπίασε ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς!

Καὶ ποιὸ ἦταν τὸ ὁπλοστάσιό του τὸ θεολογικό, ποιὸ ἦταν θὰ λέγαμε τὸ «ρεπερτόριο» τῶν ὁμιλιῶν του, τί κουβαλοῦσε μαζί του; Βιβλιοθῆκες, βιβλία, σοφίες, συγγράμματα σοφά; Ὅλο καὶ ὅλο εἶχε ἕνα πρόγραμμα τριῶν ὁμιλιῶν. Τὸ θέμα μου εἶναι: «Βασικὰ ἠθικὰ διδάγματα στὶς διδαχὲς τοῦ Ἁγίου Κοσμᾶ τοῦ Αἰτωλοῦ». Ὅλες καὶ ὅλες οἱ ὁμιλίες, τὶς ὁποῖες μὲ πολὺ κόπο καὶ μὲ πολλὴ σοφία εἶχε συνθέσει, ἦταν σκελετοὶ τριῶν μόνον ὁμιλιῶν. τρεῖς Διδαχὲς στὶς ὁποῖες προσέθεσε καὶ ἄλλες δύο, τὶς ὁποῖες ὅμως χρησιμοποιοῦσε μόνο ὅταν παρίστατο λόγος. Τὸν βασικὸ σκελετὸ τῶν τριῶν ὁμιλιῶν τὸν ἔκανε σχεδὸν σὲ κάθε μέρος ποὺ πήγαινε. ὡστόσο, ὅμως, ἀναλόγως μὲ τὸ ἀκροατήριο, τὶς εἰδικὲς συνθῆκες, οἱ ὁποῖες ἐπικρατοῦσαν, προσέθετε ἢ ἀφαιροῦσε ὁρισμένα πράγματα, καὶ γι' αὐτὸ ὑπάρχουν παραλλαγὲς τῶν Διδαχῶν. Ψάχνουν οἱ κριτικοὶ νὰ βροῦν. ἔχουμε τόσα χειρόγραφα καὶ κάθε χειρόγραφο παρουσιάζει μία διαφορετικὴ μορφὴ τῆς διδαχῆς τοῦ Ἁγίου Κοσμᾶ. Τί συμβαίνει ἐδῶ; Ὁρισμένοι μάλιστα εἶπαν ὅτι δὲν εἶχε ὁ ἅγιος δομή, δὲν εἶχε σχέδιο στὶς ὁμιλίες του καὶ ὅτι τὰ ἔλεγε ὅλα ἀνακατεμένα, ὅπως τύχαινε! Ἀπέδειξε ὅμως ὁ παριστάμενος στὸ συνέδριό μας ἐκδότης τῶν Διδαχῶν Ιω. Μενοῦνος ὅτι εἶχε σχέδιο ὁ Ἅγιος καὶ εἶχε δομὴ στὶς ὁμιλίες του. Ποιά, λοιπόν, ἦταν αὐτὴ ἡ δομὴ τῶν ὁμιλιῶν του, ἡ γενική, ἡ βασική;

Ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς ὁδοιπορώντας ἔφθανε στὸν τόπο, ὅπου ἐπρόκειτο νὰ ὁμιλήσει, συνήθως ἀπόγευμα, ὀπότε ἐπέστρεφαν ἀπὸ τὶς δουλειές τους τὶς ἀγροτικὲς -οἱ χωρικοὶ κυρίως- κατάκοποι καὶ κουρασμένοι. Συγκεντρωνόταν, λοιπόν, ὁ κόσμος, καὶ ὁ Ἅγιος, ἀφοῦ ἔστηνε τὸ θρονὶ καὶ τὸ σταυρὸ - ἢ μέσα στὸν Ναὸ- ἔκανε τὴν πρώτη του Διδαχή. Τί περιελάμβανε ἡ πρώτη Διδαχή; Ἄρχιζε ἀπὸ τὴν Ἁγία Τριάδα «Πρῶτα ἀπὸ τὸν Θεὸ θὰ ἀρχίσουμε» ἔλεγε. Παρουσίαζε μὲ ἀπλὰ λόγια τὸ δόγμα τῆς Ἁγίας Τριάδος. Παρουσίαζε τὴν δημιουργία τῶν Ἀγγέλων, τὴν πτώση τοῦ Ἐωσφόρου, προχωροῦσε στὴν δημιουργία τοῦ ἀνθρώπου, στὴν ἁμαρτία τῶν πρωτοπλάστων καὶ στὴν ἔξωσή τους ἀπὸ τὸν Παράδεισο. Καὶ ἀφοῦ τελείωνε ἐντάσσοντας μέσα στὸ πλαίσιο αὐτὸ πολλὰ ἠθικὰ θέματα, θὰ σᾶς δώσω παραδείγματα μιᾶς-δύο τέτοιων διδαχῶν, ἀφοῦ τελείωνε ἔλεγε: «Τώρα εἶστε κουρασμένοι. ἂν θέλετε, φεύγω αὔριο τὸ πρωί, φθάνουν αὐτὰ ποὺ σᾶς εἶπα. ἂν δὲν θέλετε, θὰ μείνω καὶ αὔριο τὸ πρωί». Παρέμενε, λοιπόν, καὶ ἀφοῦ γινόταν Θ. Λειτουργία ἢ εὐχέλαιο ἢ κάτι ἄλλο ἄρχιζε τὴν δεύτερη διδαχή του, ἡ ὁποία περιελάμβανε πλέον τὴν Καινὴ Διαθήκη. Ξεκινοῦσε  ἀπὸ τὴν γέννηση τῆς Παναγίας μας, τὸ ζεῦγος Ἰωακεὶμ καὶ Ἄννης, τὰ Εἰσόδια τῆς Θεοτόκου, τὸν Εὐαγγελισμό, τὴν Γέννηση τοῦ Χριστοῦ, ὅλα τὰ γεγονότα ποὺ ἔχουν σχέση μὲ τὸ ἔργο, τὴν διδασκαλία καὶ τὰ θαύματα τοῦ Κυρίου. Ἡ δεύτερη αὐτὴ ὁμιλία ἔφθανε μέχρι τὴν Σταύρωση, μέχρι τὴν Μ. Πέμπτη. Καὶ ἐδῶ βέβαια ἀναπτύσσοντας αὐτὰ τὰ δόγματα, αὐτὴν τὴν διδασκαλία -ἐλέχθη προηγουμένως πὼς δόγμα καὶ ἦθος εἶναι τὸ ἴδιο πράγμα. δὲν τὰ ξεχώριζε ποτὲ ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς καὶ ὅλοι οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας μας- ἔβρισκε τὴν εὐκαιρία νὰ ἀναπτύσσει στὴν κατάλληλη συνάφεια ἠθικὰ θέματα.

Μετὰ ἀπὸ αὐτὴν τὴν δεύτερη ὁμιλία ἔλεγε. «Τώρα θὰ μείνω καὶ τὸ βράδυ νὰ σᾶς πῶ τὰ ἐπίλοιπα». Τὰ ἐπίλοιπα τῆς τρίτης διδαχῆς ἦταν ἀπὸ τὴν παράδοση τοῦ Μυστικοῦ Δείπνου τὸ βράδυ τῆς Μ. Πέμπτης μέχρι τὴν Ἀνάσταση, τὴν Ἀνάληψη, τὴν ἀποστολὴ τῶν δώδεκα ἀποστόλων καὶ τέλος τὰ περὶ ἐσχάτων καὶ τῆς Δευτέρας Παρουσίας τοῦ Κυρίου. Φυσικὰ πάλι μὲ ἐνδιάμεσες ἀναφορὲς βασικῶν ἠθικῶν θεμάτων γιὰ νὰ «δέσουν» ἦθος καὶ δόγμα.

Ὅταν μερικὲς φορὲς συνέβαινε νὰ παρατείνει τὴν παρουσία του σ' ἕναν τόπο περισσότερο ἀπὸ δύο μέρες, εἶχε καὶ σχέδιο δύο ἄλλων διδαχῶν. Ἡ τετάρτη Διδαχὴ ἀναλύει μὲ ἕνα καταπληκτικὸ τρόπο τὴν παραβολὴ τοῦ Σπορέως. Διάβασα πολλὲς φορὲς σὲ ἐρμηνευτικὰ ὑπομνήματα, ἀκόμη καὶ γιὰ τὶς ὁμιλίες στὴν ἐκκλησία, σχετικὲς ἀναλύσεις. Πουθενὰ δὲν βρῆκα αὐτὴν τὴν ἀνάπτυξη, αὐτὴν τὴν ἐνάργεια, αὐτὴν τὴν ἐμβάθυνση, ἀλλὰ καὶ ἁπλότητα συγχρόνως ποὺ χαρακτηρίζουν τὴν ἀνάλυση τοῦ Ἁγίου Κοσμᾶ. Ἡ βάση τῆς διδαχῆς ἦταν ἡ παραβολὴ τοῦ Σπορέως, ἀλλὰ ἐμπλουτιζόταν μὲ πολλὲς διηγήσεις ἀπὸ τοὺς βίους τῶν Ἁγίων, μὲ παραδείγματα μετανοίας κ.λ.π. Τέλος ἡ πέμπτη Διδαχὴ ἀναφερόταν σὲ πολλὰ καὶ ποικίλα θέματα. στὴ δύναμη τοῦ Σταυροῦ, στὸ κομποσχοίνι κ.ἄ.

Μὲ πέντε, λοιπόν, Διδαχὲς -μόνον τρεῖς βασικὲς- ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλὸς ἔκανε αὐτὸ ποὺ ἔκαναν ὁ Χριστὸς καὶ οἱ Ἀπόστολοι. Ἂν πάρει κανεὶς ἀπὸ τὰ εὐαγγέλια τὴν διδασκαλὶα τοῦ Κυρίου μας θὰ δεῖ ὅτι τόση περίπου εἶναι. «Ἔστι δὲ καὶ ἄλλα πολλὰ ὅσα ἐποίησεν ὁ Ἰησοῦς, ἅτινα ἐὰν γράφηται καθ' ἕν...». Εἶπε πολλὰ ὁ Χριστός. Καὶ ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς θὰ μποροῦσε νὰ πεῖ πολλά. σαράντα χρόνια σπουδές, ἀλλὰ «θὰ σᾶς πῶ, λέγει, τὰ ἀναγκαιότερα». Καὶ σὲ τρεῖς μόνον Διδαχές, μὲ ἄλλες δύο συμπληρωματικές, μὲ πέντε Διδαχὲς ἔκανε ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς αὐτὸ τὸ θαῦμα τῶν Διδαχῶν, τὸ ὁποῖο θαυμάζουμε σήμερα.

Θὰ σᾶς ἀναφέρω ἐδῶ καταλογάδην, ὅπως λέμε, καὶ ἐπὶ τροχάδην, ὄχι σχηματοποιημένα, τὰ ἠθικὰ θέματα, τὰ ὁποῖα θίγει στὶς Διδαχές του. Ἀνάγνωση θὰ κάνω, ὄχι ἀνάπτυξη.

Ἀγάπη, ταπείνωση, μετάνοια, συγχώρηση, συγγνώμη, νηστεία, ἐξομολόγηση, προσευχὴ ἀδιάλειπτη -εἶπε ἤδη ὁ π. Ἀρσένιος ὅτι ὑπάρχει ἕνας ἀνεπτυγμένος τύπος τοῦ «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ, ἐλέησόν με»-. Ἐλεημοσύνη, γάμος, οἰκογένεια -εἰδικότερα στὸ θέμα αὐτὸ σχέσεις ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν- ἰσότης, ἀνατροφὴ παιδιῶν, σεβασμὸς πρὸς τοὺς γονεῖς, σεβασμὸς πρὸς τοὺς ἄρχοντας, ντροπὴ -ἐπανειλημμένως ἀναφέρεται στὴν ντροπή, ἡ ὁποία χάθηκε στὶς μέρες μας- εὐχαριστία καὶ εὐγνωμοσύνη πρὸς τὸν Θεό, ἀποφυγὴ ἁμαρτίας, κόλαση, παράδεισος. Μοῦ ἔκανε ἐντύπωση καὶ θὰ τὸ ρωτοῦσα στὸν κ. Μενοῦνο, ὁ ὁποῖος ἔχει ἀποθησαυρίσει στὸ τέλος τοῦ βιβλίου του σὲ λήμματα τὴν διδασκαλία τοῦ  Ἁγίου, ὅτι ἐνῶ δὲν ὑπάρχει σελίδα τῶν Διδαχῶν στὴν ὁποία δὲν συναντᾶ κανεὶς τὶς λέξεις κόλαση καὶ παράδεισος, δὲν εἶναι ἀποθησαυρισμένες αὐτὲς - δὲν ξέρω γιὰ ποιὸ λόγο.

Φροντίδα διὰ τὰ πτωχὰ παιδιά, φροντίδα γιὰ τοὺς κεκοιμημένους, μνημόσυνα, θάνατος προσφιλῶν προσώπων, παιδιῶν -πῶς συμπεριφερόμαστε-, καλλωπισμὸς γυναικῶν, ἐμφάνιση ἀνδρῶν. Ἂν εἴχαμε χρόνο νὰ σᾶς πῶ γιὰ τὰ θέματα αὐτά. Εἶναι ἐκπληκτικὴ καὶ ἐντυπωσιακὴ ἡ διδασκαλία του! -Ψυχαγωγία. Πῶς γιορτάζουμε π.χ. τὶς γιορτές,  τὴν ὀνομαστικὴ γιορτὴ τοῦ παιδιοῦ -ὄχι τὰ γενέθλια- καὶ ποιὸ εἶναι τὸ κουρμπάνι τὸ θεϊκὸ καὶ ποιὸ εἶναι τὸ κουρμπὰνι τὸ διαβολικό. «Νὰ κάνης, λέει ὁ Ἅγιος, κουρμπάνι, ὅταν γιορτάζη τὸ παιδὶ σου, ἀλλὰ νὰ κάνης κουρμπάνι θεϊκὸ καὶ ὄχι διαβολικό».

Ἀργία τῆς Κυριακῆς -ἐλέχθησαν ἤδη πολλὰ- ἐργασία, φροντίδα γιὰ τὴν ψυχή, κατάκριση, ἱεροκατηγορία -νὰ μὴν κατηγοροῦμε τοὺς ἱερεῖς- ρατσισμός. Ἦταν ἕνας γύφτος στὸ ἀκροατήριό του καὶ τοῦ λέει. «-Ἔλα ἐδῶ, ἐσύ. Γύφτος εἶσαι; -Ναί, ἅγιε τοῦ Θεοῦ, γύφτος εἶμαι. -Πῶς σοῦ συμπεριφέρονται ἐδῶ οἱ ἄλλοι; -Ρώτησέ τους, Ἅγιε. -Τὸν ἔχετε γιὰ παιδὶ τοῦ Θεοῦ τὸν γύφτο; -Ὄχι, Ἅγιε, συγχώρησέ μας. -Στὸ ἑξῆς νὰ τὸν ἔχετε. εἶναι παιδὶ τοῦ Θεοῦ καὶ αὐτὸς σὰν καὶ σᾶς! Ἀλλὰ καί, σὺ γύφτο, νὰ πετάξεις τὸν ζουρνὰ καὶ τὸ νταούλι». Ζουρνᾶδες καὶ νταούλια παντοῦ τώρα. Ἂν ζοῦσε σήμερα ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς -συγχωρέστε με, Σεβασμιώτατε, γιατὶ βλέπω ὅτι τείνει νὰ γίνει κανονικὴ ποιμαντικὴ καὶ στὶς ἐνορίες καὶ στὶς ἐπισκοπὲς ὁ ζουρνὰς καὶ τὸ νταούλι καὶ οἱ παραδοσιακοὶ χοροὶ καὶ τὰ τραγούδια- ἂν ἐζούσε ὁ Ἅγιος, θὰ μᾶς ἐπέκρινε ὅλους. «Ψάλτες νὰ παίρνετε στοὺς γάμους» λέει. τὸ ἴδιο λέγει καὶ ὁ Ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης.

Προσήλωση στὰ ούράνια, φυγὴ ἀπὸ τὰ γήινα, στήριξη ὀρθοδόξου αὐτοσυνειδησίας, ἀφορισμός, ἐκκλησιασμός, συμπεριφορὰ μέσα στὴν ἐκκλησία, συχνὴ Θεία Κοινωνία. «νὰ συχνοκοινωνᾶτε». Ἄκουσα προηγουμένως τὴν ἀναφορὰ στὴν σχέση τοῦ Ἁγίου Κοσμᾶ μὲ τοὺς Κολλυβᾶδες. Εἶναι ἐμφανὴς ἡ ἐπίδραση τῶν Κολλυβάδων στὸν Ἅγιο καὶ ἡ σχέσις του μὲ αὐτούς. Κολλυβᾶς εἶναι καὶ ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός, δὲν χρειάζεται νὰ βροῦμε ἐπιχειρήματα καὶ νὰ ψάχνουμε ἐδῶ καὶ ἐκεῖ γιὰ μαρτυρίες.

Ἀβάπτιστο παιδί. τὸ ἀκούσαμε καὶ αὐτό. Καὶ μοῦ θύμισε αὐτὸ τὸ ἐπίσης ἐπίκαιρο γεγονός. ἕνας ἱερεὺς σὲ κάποια ἐπαρχία ἀκολουθώντας τοὺς κανόνες τῆς Ἐκκλησίας δὲν ἐκήδευσε ἕνα ἀβάπτιστο παιδί. Καὶ ἀντὶ νὰ πέσει ἡ εὐθύνη στοὺς γονεῖς, ποὺ τὸ ἄφησαν ἀβάπτιστο, βρῆκε τὸν μπελά του ὁ ἱερεὺς -καὶ σὲ ἀνώτατο ἐκκλησιαστικὸ ἐπίπεδο- γιατί, λέει, δὲν τοῦ ἔκανε ἀκολουθία. Μὰ δὲν ὑπάρχει ἀκολουθία στὰ εὐχολόγια μέσα γιὰ ἀβάπτιστα παιδιά. πουθενὰ δὲν ὑπάρχει ἀκολουθία. Ἀναφέρεται ὁ Ἅγιος τρεῖς-τέσσερις φορὲς στὸ θέμα. «Προσέξτε μὴ σᾶς μείνει τὸ παιδὶ ἀβάπτιστο. Καὶ κάνετε, ἱερεῖς, παπάδες, μεγάλες κολυμπῆθρες γιὰ νὰ βουτᾶτε ὅλο τὸ παιδὶ μέσα, γιατὶ ἂν δὲν τὸ βουτήξετε ὅλο, θὰ ἔχει κι αύτό, καὶ ‘κεῖνο καὶ τὸ ἄλλο».

Μάγοι, μαγικά, τιμὴ ἁγίων, ἰδιαίτερα τῆς Θεοτόκου, ξόρκια, κομποσχοίνι, φιλοξενία, χηρεία, μοναχισμός, εὐλογία, καλόγηρος. «Εἶναι μεγάλη εὐλογία, λέει, νὰ κάνετε ἕνα παιδί σας καλόγηρο».

Λιτότης, ἀποφυγὴ ὅρκου, βλασφημία, εὐχέλαιο, παράκληση καὶ ἄλλα. Θὰ σταματήσω ὅμως ἐδῶ τὴν ἀνάγνωση τῶν θεμάτων τῶν βασικῶν, γιατὶ βλέπω ὅτι δέν φθάνει ὁ χρόνος. Θὰ διαβάσω μόνον στὸ τέλος -καὶ καταργῶ καὶ ἐγὼ τὸν ἑαυτό μου ἐδῶ- κάτι ποὺ λέει ὁ Ἅγιος γιὰ τὴν δύναμη τοῦ Σταυροῦ. Καὶ τὸ λέει μάλιστα ἔχοντας σὰν στόχο του τοὺς Ἑβραίους καὶ τοὺς Μωαμεθανούς. Εἶναι αὐστηρὸς ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς μὲ τοὺς αἱρετικούς, μὲ τοὺς ἀσεβεῖς καὶ μὲ τοὺς ἀθέους, πολὺ αὐστηρός.

Σήμερα ἐπικρατεῖ ἡ τάση διάλογοι ἀγάπης καὶ χειροφιλήματα καὶ συμπροσευχὲς ἀκόμη. Καὶ ξεσηκώνεται ὁ ἁπλὸς κόσμος δικαιολογημένα ἐναντίον ἡμῶν τῶν θεολόγων καὶ τῶν ἱεραρχῶν. «Ὅποιος συναναστρέφεται μὲ Ἑβραῖο εἶναι σὰν νὰ συναναστρέφεται μὲ τὸν διάβολο, λέει ὁ Ἅγιος. καὶ τολμᾶτε καὶ ἔχετε ἀλισβερίσι, Χριστιανοί, μὲ τοὺς Ἑβραίους; Τὸν Πάπα νὰ καταρᾶσθε ὅτι αὐτὸς ἐστὶν ἡ αἰτία!». Αἱρετικὸς ὁ Πάπας, αἵρεση ὁ παπισμός. Ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς συντηροῦσε καὶ στήριζε αὐτὴν τὴν ὀρθόδοξη αὐτοσυνειδησία μας καὶ ἀπέναντι τῶν Τούρκων καὶ ἀπέναντι τῶν Ἑβραίων, γιατὶ ὑπῆρχε κίνδυνος, ὅπως λέει μιὰ ἄλλη μεγάλη μορφή,  ὁ Γεννάδιος Σχολάριος, ὑπῆρχε κίνδυνος ὁ ἐξισλαμισμὸς νὰ γίνει ἕνα μεγάλο ρεῦμα. Αὐτὸ πρόλαβε ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς, νὰ μὴ γίνουμε ὅλοι Μωαμεθανοί. Τὸ ρεῦμα αὐτὸ κινδύνευε νὰ παρασύρει τὸ Γένος, νὰ μᾶς ἀφανίσει. Καὶ βγῆκε στὸν κόσμο ὁ ἅγιος γιὰ νὰ σταματήσει τὸ ποτάμι αὐτὸ μόνος του.

Ἀκοῦτε τώρα τί λέγει γιὰ τὴν δύναμη τοῦ Τιμίου Σταυροῦ. «Ὁ πανάγαθος Θεὸς τὸν Σταυρὸν μᾶς ἐχάρισε. μὲ τὸν Σταυρὸν νὰ εὐλογοῦμε καὶ τὰ ἄχραντα Μυστήρια, μὲ τὸν Σταυρὸν νὰ ἀνοίγωμεν τὸν Παράδεισον, μὲ τὸν Σταυρὸν νὰ κατακαίωμεν καί τοὺς δαίμονας. Μὰ πρῶτα καὶ ἐμεῖς νἀ ἔχωμεν τὸ χέρι μας καθαρὸ ἀπὸ ἁμαρτίες καὶ ἀμόλυντο καὶ τότε, ὡσὰν κάνομεν τὸν Σταυρόν, κατακαίεται ὁ Διάβολος καὶ φεύγει. Εἰ δὲ καὶ εἴμεσθεν μεμολυσμένοι μὲ ἁμαρτίες, δὲν πιάνεται ὁ Σταυρὸς ποὺ κάνομεν. Ὅθεν, ἀδελφοί μου, ἢ τρῶτε ἢ πίνετε κρασὶ ἢ νερὸν ἢ περιπατεῖτε ἢ δουλεύετε νὰ μὴ σᾶς λείπη αὐτὸς ὁ λόγος ἀπὸ τὸ στόμα σας καὶ ὁ Σταυρὸς ἀπὸ τὸ χέρι σας. -Ὁ λόγος εἶναι ἡ προσευχὴ "Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ" καὶ ὁ Σταυρὸς ἀπὸ τὸ χέρι. Ὁ λόγος ἀπὸ τὸ στόμα καὶ ὁ Σταυρὸς ἀπὸ τὸ χέρι.- Κι ἂν ἠμπορεῖτε τὸ ἡμερονύκτιον νὰ κάμετε καὶ πενήντα καὶ ἑκατὸ κομποσχοίνια, καλὸν καὶ ἅγιον εἶναι ἔργον. Καὶ νὰ προσεύχεσθε πάντοτε τὴν αὐγὴν καὶ τὸ βράδυ καὶ μάλιστα τὸ μεσόνυκτον, ὁποὺ εἶναι ἡσυχία. Ἀκούσατε, Χριστιανοί μου, πῶς πρέπει νὰ γίνεται ὁ Σταυρὸς καὶ τί σημαίνει! -Οὔτε στὶς θεολογικὲς σχολὲς δὲν διδάσκεται αὐτό! Ρωτῆστε ἕνα θεολόγο τί σημαίνει ὁ Σταυρός, δὲν ξέρει νὰ σᾶς πῆ. τί διδάσκουν στὰ σχολεῖα; Ἀκοῦστε μία ἀνάλυση-. Λέγει τὸ Ἅγιον Εὐαγγέλιον πὼς ἡ Ἁγία Τριάς, ὁ Θεὸς δοξάζεται εἰς τὸν Οὐρανὸν περισσότερον ἀπὸ τοὺς Ἀγγέλους. Τί πρέπει νὰ κάνης καὶ ἐσύ; Σμίγεις τὰ τρία σου δάκτυλα μὲ τὸ δεξιὸν τὸ χέρι σου καὶ μὴν ἠμπορώντας ν' ἀνεβῆς εἰς τὸν Οὐρανὸν νὰ προσκυνήσης βάζεις τὸ χέρι σου στὸ κεφάλι σου, διατὶ τὸ κεφάλι σου εἶναι στρογγυλὸ καὶ φανερώνει τὸν Οὐρανὸ καὶ λέγεις μὲ τὸ στόμα. καθὼς ἐσεῖς οἱ ἄγγελοι δοξάζετε τὴν Ἁγίαν Τριάδα εἰς τὸν Οὐρανόν, ἔτσι καὶ ἐγὼ ὡς δοῦλος ἀνάξιος δοξάζω καὶ προσκυνῶ τὴν ἁγίαν Τριάδα. Τρία δάκτυλα τὸν Οὐρανόν, τὴν Ἁγίαν Τριάδα. Καὶ καθὼς αὐτὰ εἶναι τρία, εἶναι ξεχωριστὰ εἶναι καὶ μαζί, ἔτσι εἶναι καὶ ἡ Ἁγία Τριάς, ὁ Θεός. Τρία πρόσωπα καὶ ἕνας μόνος Θεός. Κατεβάζεις τὸ χέρι σου ἀπὸ τὸ κεφάλι σου καὶ τὸ βάζεις εἰς τὴν κοιλίαν σου καὶ λέγεις. Σὲ προσκυνῶ καὶ Σὲ λατρεύω, ὅτι κατεδέχθης καὶ ἐσαρκώθης εἰς τὴν κοιλίαν τῆς Θεοτόκου διὰ τὰς ἁμαρτίας μου. Τὸ βάζεις πάλιν εἰς τὸν δεξιὸν σου ὤμον καὶ λέγεις. Σὲ παρακαλῶ, Θεέ μου, νὰ μὲ συγχωρήσης καὶ νὰ μὲ βάλης στὰ δεξιά σου μὲ τοὺς δικαίους. Βάζοντας καὶ πάλιν εἰς τὸν ἀριστερὸν ὤμον λέγεις. Σὲ παρακαλῶ, Κύριέ μου, μὴ μὲ βάλης στὰ ἀριστερά Σου μὲ τοὺς ἁμαρτωλούς. Ἔπειτα κύπτοντας κάτω εἰς τὴν γῆν: Σὲ δοξάζω, Θεέ μου, Σὲ προσκυνῶ καὶ Σὲ λατρεύω, ὅτι καθὼς ἐβάλθηκες εἰς τὸν τάφον ἔτσι θὰ βαλθῶ καὶ ἐγώ. Κι ὅταν σηκώνεσαι ὀρθὸς φανερώνεις τὴν Ἀνάστασιν καὶ λέγεις: Σὲ δοξάζω, Κύριέ μου, Σὲ προσκυνῶ καὶ Σὲ λατρεύω πὼς ἀναστήθηκες ἀπὸ τοὺς νεκροὺς γιὰ νὰ μᾶς χαρίσης τὴν ζωὴν τὴν αἰώνιαν. Αὐτὸ σημαίνει ὁ Πανάγιος Σταυρός».

Καὶ μία μικρὴ διήγηση, μὲ τὴν ὁποίαν τελειώνω. «Ἀνίσως καὶ θέλετε νὰ σᾶς εἰπῶ ἕνα παράδειγμα γιὰ νὰ καταλάβετε τὴν δύναμη τοῦ Σταυροῦ, σᾶς τὸ λέγω. Εἰς τὴν Αἴγυπτον, εἰς τὸ Μισίρι, ἦτον ἕνας βασιλεὺς ἀσεβής. Εἶχε ἕναν Ἑβραῖο βεζύρη καὶ ἀπὸ Ἑβραῖος ὁποὺ ἦτον ἔγινε καὶ Τοῦρκος -τοὺς ἐξευτελίζει καὶ τοὺς δύο ἐδῶ μὲ μιὰ διήγηση!- Ἄφησε τὸν ἕνα διάβολο καὶ πῆγε μὲ τὸν ἄλλον. Ἔφυγε ἀπὸ τὸν Ἑβραῖο καὶ πῆγε μὲ τὸν ἄλλο διάβολο. Ἤξευρε γράμματα ἑβραϊκὰ καὶ τούρκικα.

Εἰς τὴν Ἀλεξάνδρειαν ἦτον ἕνας Πατριάρχης, τὸ ὄνομά του Ἰωακείμ, ἁγιώτατος ἄνθρωπος, σοφὸς και ἐνάρετος. Ἀκούγοντας ὁ  βασιλεὺς τὸν Πατριάρχην, πὼς ἦτον ἅγιος ἄνθρωπος τὸν ἀγάπα κατὰ πολλά. Λέγει ὁ Ἑβραῖος τοῦ βασιλέως. Κάτι πολλὴν ἀγάπην ἔχεις μὲ τὸν Πατριάρχην. Τοῦ λέγει ὁ Βασιλεὺς. ὁ Ἰωακείμ, ὁ Πατριάρχης, εἶναι καλός, δίκαιος ἄνθρωπος. Τοῦ λέγει ὁ Ἑβραῖος, σὰν βεζύρης ὁποῦ ἦτον: Κράξε, Βασιλεῦ, τὸν Πατριάρχην νὰ ἔλθη. Λέγει του ὁ Ἑβραῖος, ἐπειδὴ καὶ ἤξευρε τὸ εὐαγγέλιον. ἐγὼ θέλω, Πατριάρχη, νὰ φιλονικήσωμεν μερικὰ καὶ περὶ πίστεως, γιὰ τὰ δόγματα. Λέγει του ὁ Πατριάρχης. μὲ τὸν ὁρισμό σου, βασιλεῦ, ἕτοιμος εἶμαι διὰ τὴν πίστιν μου νὰ χύσω καὶ τὸ αἷμα μου. Καὶ κάνοντας ἀρχὴν ὁ Πατριάρχης νὰ φιλονικᾶ μὲ τὸν Ἑβραῖο, μ' ἕναν τρόπον ἐπιδέξιον πάντοτε τὸν ἀποστόμωνε τὸν Ἑβραῖον.

Λέγει ὁ Ἑβραῖος τοῦ Πατριάρχου. τί θέλομεν νὰ φιλονικῶμεν; Ἐγὼ ἀκούω, ὁποὺ λέγει ὁ Χριστός σας εἰς τὸ εὐαγγέλιον πὼς ὅποιος ἔχει πίστιν ὅσον μὲ ἕνα σπυρὶ σινάπι μετατοπᾶ ἕνα βουνὸ ἀπὸ τὸν τόπον του καὶ πηγαίνει σ' ἄλλο μέρος. Λέγει ὁ Πατριάρχης. ἀληθινὰ ἔτσι τὸ λέγει τὸ εὐαγγέλιον. Λέγει του ὁ Ἑβραῖος λοιπόν, ἂν εἶσαι ἄξιος, πρόσταξε καὶ σὺ νὰ σηκωθῆ ἀπὸ τὸν τόπον του τὸ βουνὸ καὶ τότε νὰ πιστεύσω. Ἐζήτησε ὁ Πατριάρχης τρεῖς ἡμέρες καὶ τρεῖς νύκτες διορίαν. Τότε ἔρχεται ὁ Πατριάρχης καὶ λέγει τοῦ βασιλέως. ἕτοιμος εἶμαι διὰ τὸ πρόσταγμα, ὅπου μὲ πρόσταξες.

Ἦτον ἕνα βουνὸ ἀπὸ τὴν  Αἴγυπτον ἔως τρεῖς ὧρες μακριά. Λέγει ὁ Ἑβραῖος. Βασιλέα, πρόσταξε τὸν Πατριάρχη νὰ σηκώση ἐκεῖνο τὸ βουνὸ νὰ πιστεύσωμεν καὶ ἐμεῖς. Τότε πιάνει ὁ Πατριάρχης καὶ θυμιάζει ἀπὸ μακριὰ ἐκεῖνο τὸ βουνὸ καὶ κάμνοντας τὸν Σταυρόν του τρεῖς φορές, λέγοντας καὶ τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ. Σὲ προστάζω ἐσὲ βουνὸ νὰ σηκωθῆς καὶ νὰ ἔρθης ἐδῶ. Καί, ὦ τοῦ θαύματος! Εὐθὺς ἐσηκώθη ἐκεῖνο τὸ βουνὸ καὶ ἔγινε τρία, εἰς τύπον τῆς Ἁγίας Τριάδος, καὶ ἐκκίνησε καὶ ἐρχόταν. Φωνάζει ὁ βασιλεὺς καὶ λέγει. γιὰ τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ! Βοήθησέ μας καὶ ἐχαθήκαμε. Ἐρχόταν ἀπάνω τους τὸ βουνό. Καὶ κάνοντας πάλιν δέησιν ὁ Πατριάρχης ἐστάθη τὸ βουνὸ ἔως ἕξι μίλια μακριὰ ἀπὸ τὴν Αἴγυπτον καὶ τὸ ὠνόμασαν Ντοὺρ ντὰγ. θέλει νὰ εἰπῆ. στάσου βουνὸ πάλιν.

Ὁ Ἑβραῖος δὲν ἐπίστευσεν καὶ λέγει τοῦ Βασιλέως. Πάλιν λέγει τὸ Εὐαγγέλιον πὼς ὅποιος ἔχει πίστιν, ἀνίσως καὶ τύχη ἀνάγκη νὰ πιῆ θανάσιμον φαρμάκι, δὲν ἀποθαίνει. λοιπὸν πρόσταξε τὸν Πατριάρχην νὰ τοῦ κάμω ἕνα φαρμάκι νὰ τὸ πίη καί, ἀνίσως καὶ δὲν ἀποθάνη, νὰ πιστεύσωμεν καὶ ἐμεῖς». Ἔγινε καὶ τὸ θαῦμα αὐτό. Ὁ Ἑβραῖος παρεσκεύασε ἰδίαις χερσὶν ἕνα φαρμάκι, τὸ ὁποῖο μόνο νὰ τὸ ἤγγιζες στὰ χείλη θὰ ἀπέθνησκες. Ὁ Πατριάρχης ἤπιε ὅλο τὸ ποτήρι καὶ δὲν ἔπαθε τίποτε. Καὶ λέγει τώρα στὸν βασιλιὰ. «Πὲς του νὰ ξεπλύνη τώρα τὸ ποτήρι καὶ νὰ πιῆ τὸ ξέπλυμα». Καὶ μὸλις τὸ ἤπιε ὁ Ἑβραῖος πέθανε μπροστὰ σὲ ὅλους!

Σεβασμιώτατε, κυρίες καὶ κύριοι,

αὐτὸ ποὺ δὲν ἔκανα σήμερα, δὲν μπόρεσα νὰ τὸ κάνω λόγω τοῦ χρόνου, νὰ ἀναλύσω δηλαδὴ ἐπαρκῶς τὰ βασικὰ θεολογικὰ καὶ ἠθικὰ θέματα τῶν Διδαχῶν τοῦ Ἁγίου Κοσμᾶ, θὰ τὸ κάνω γράφοντας ἕνα βιβλίο, ποὺ θὰ τὸ ὀφείλουμε στὶς θαυμάσιες αὐτὲς πρωτοβουλίες τῆς μικρῆς πληθυσμιακὰ ἀλλὰ μεγάλης πνευματικὰ Ράχης.

Προσπάθησα ἁπλῶς μὲ γενικὲς ἀναφορὲς καὶ ἐνδεικτικὰ παραδείγματα νὰ παρουσιάσω τὴν μεγαλειώδη ἁπλότητα ἑνὸς νεώτερου Ἀποστόλου, ὁ ὁποῖος μέσα στὴν πλημμυρίδα τοῦ Μουσουλμανισμοῦ καὶ τὴν δολιότητα τοῦ Ἑβραϊσμοῦ διέδωσε τὴν Ὀρθοδοξία καὶ τὸ Γένος.

Περιοδικὸν "ΘΕΟΔΡΟΜΙΑ" τεῦχος 4 - Ὀκτώβριος  Δεκέμβριος 2007 

Εις τον εορτάζοντα Επίσκοπο Ευκαρπίας κ. Ιερόθεο

Θεοφιλέστατε Ευκαρπίας κ. ΙΕΡΟΘΕΕ

          Για τα σεπτά ονομαστήρια Σας εύχομαι εκ βάθους καρδίας τα αρχιερατική έτη Σας να είναι πάμπολλα για να ποιμαίνετε θεοφιλώς την οικουμενική Ορθοδοξία.

                                                Πρωτ. Γερασιμάγγελος Στανίτσας

Τὸ συμφέρον τῆς ψυχῆς μας

Χρειάζεται μεγάλος ἀγώνας, γιατί τά πάθη ἔχουν μεγάλη δύναμη. Μέ τή χάρη ὅμως τοῦ Θεοῦ θά νικήσει ὁ γενναῖος ἀθλητής πού ἀγωνίζεται μ’ ὅλες τίς δυνάμεις του.

Ὁ σωματικός κόπος καί ἡ μελέτη τῶν θείων Γραφῶν φυλᾶνε τήν καθαρότητα τοῦ νοῦ. Ἀκόμη χρειάζεται καί πολλή προσευχή, ὥστε νά ἐπισκιάσῃ τόν ἀγωνιστή ἡ Θεία Χάρη. Γιά ν’ ἀποκτήσῃ κανείς τή Χάρη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος χρειάζεται μεγάλος πνευματικός ἀγώνας, γιατί εὔκολα παρασύρεται ὁ ἄνθρωπος στό κακό καί χάνει σέ μιά στιγμή αὐτό πού ἀπέκτησε ὕστερα ἀπό μεγάλους ἀγῶνες..

Στήν καρδιά τοῦ ἀνθρώπου ὑπάρχει τό καλό καί τό κακό.

Ἀπό τόν ἀγῶνα τό δικό μας θά ἐξαρτηθεῖ πιό ἀπό τά δύο θά ἐπικρατήσει. Ἄν ἀφήσουμε τόν ἑαυτό μας ἐλεύθερο, χωρίς νά τόν βιάσουμε, θά ἐπικρατήσει τό κακό. Ἀντίθετα ὅταν ἀγωνισθοῦμε, θά νικήσει τό καλό καί ἡ ἀρετή.Ὁ ἀγώνας αὐτός εἶναι σκληρός. Θά πέσεις καί θά ξανασηκωθεῖς καί πάλι θά πέσεις καί πάλι θά σηκωθεῖς. Εἶναι ἀγώνας ἰσόβιος. Γιατί ὁ σατανᾶς δέν μᾶς ἀφήνει ἀνενόχλητους οὔτε μία στιγμή. Μία στιγμή ἀμελείας περιμένει, γιά νά τήν ἐκμεταλλευθῇ καί νά κάνει ζημιά στήν ψυχή μας.Ὅπως εἴπαμε καί πιό πάνω, στόν πνευματικό ἀγῶνα χρειάζεται ταπείνωση. Γιατί μόνο τήν προσευχή τῶν ταπεινῶν ἀκούει ὁ Κύριος. Ἡ προσεύχή τοῦ ταπεινοῦ “εἰσέρχεται εἰς τά ὦτα τοῦ Κυρίου. Οἱ ὀφθαλμοί τοῦ Κυρίου εἰσίν ἐπί τούς ταπεινούς κατά τήν καρδίαν”. Μέ ταπεινό φρόνημα φώναξε δυνατά πρός τόν Κύριο καί πές Του: “Κύριε ὁ Θεός μου, Σύ, ἐάν θέλῃς, μπορεῖς νά φωτίσῃς τό σκότος τῆς ψυχῆς μου”.Ὅταν ἡ ψυχή θερμανθεῖ ἀπό ἀγάπη πρός τόν Θεό, τά πάντα τά θεωρεῖ σκουπίδια καί τιποτένια. Νύχτα καί μέρα δέν σκέφτεται τίποτε ἄλλο ἐκτός ἀπό τόν Ἰησοῦ Χριστό. Ἡ ἐπαφή τοῦ ἀνθρώπου μέ τόν Θεό εἶναι πιό γλυκειά κι ἀπό τό πιό ὡραῖο καί εὔγευστο φαγητό. Ὅταν ἡ ψυχή ἑνωθεῖ μέ τόν Θεό, τότε ἔρχονται καί τά δάκρυα τῆς πνευματικῆς ἀγαλλιάσεως. Καί τά δάκρυα αὐτά σέ συνοδεύουν εἴτε τρῶς, εἴτε πίνεις, εἴτε μελετᾶς, εἴτε πρσεύχεσαι, σάν καρπός τοῦ ἀγῶνα τῆς ψυχῆς. Αὐτή εἶναι ἡ ἀμοιβή πού δίνει ὁ Θεός στούς ἐργάτες τῶν ἐντολῶν Του, πού σάν σκοπό τῆς ζωῆς τους ἔβαλαν τό συμφέρον τῆς ψυχῆς τους.

Ὅταν λοιπόν σ’ ἐπισκεφθοῦν τά δάκρυα αὐτά, πάρε θάρρος καί προχώρα μέ μεγαλύτερη δύναμη, γιά νά περάσῃς τή θάλασσα τῶν παθῶν. Ἀλλά πρόσεξε μήπως χάσεις τόν πνευματικό θησαυρό τοῦ ἀγῶνα σου εἴτε ἀπό ἐγωϊσμό εἴτε ἀπό ἀμέλεια.Ἄν δέν ἔχεις κοπιάσει στά καλά ἔργα δέν πρέπει νά μιλᾶς γιά τίς ἀρετές. Γιατί κάθε ἀρετή πού γίνεται χωρίς κόπο, λογίζεται σάν “ἔκτρωμα” μπροστά στά μάτια τοῦ Θεοῦ. Οἱ στεναγμοί τῆς καρδιᾶς σου, οἱ προσευχές καί οἱ ἀγρυπνίες θά σέ βοηθήσουν ν’ ἀποκτήσεις ἀρετή. Ὅσο ὅμως κι ἄν φωνάζεις μέ προσευχές πρός τόν Κύριο, δέν σέ ἀκούει, ἄν δέν συνοδεύονται ἀπό ταπεινοφροσύνη. Ἡ ἐργασία τῶν ἐντολῶν καί πρό παντός ἡ ταπεινοφροσύνη κάνουν τόν ἄνθρωπο θεό ἐπί τῆς γῆς. Ἡ πίστη καί ἡ ἐλεημοσύνη τόν φέρνουν πιό γρήγορα στήν καθαρότητα.Ὅσοι ἔχουν θερμή ἀγάπη πρός τόν Θεό ἑλκύονται ἀπό τά μέλλοντα ἀγαθά. Ὅσοι θερμαίνονται μέ τήν ἐλπίδα τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν ἀπαλλάσσονται ἀπό τά κοσμικά πράγματα. Ἀλλά γιά νά φτάσῃ κανείς σ’ αὐτή τήν ὑψηλή κατάσταση χρειάζεται μεγάλος ἀγώνας. Καί θά πρέπει ν’ ἀρχίσῃ κανείς ἀπό τά ἁπλᾶ καί εὔκολα γιά νά φτάσῃ στά δύσκολα. Θά πατήσει κανείς πρῶτα τά πρῶτο σκαλοπάτι τῆς ἀρετῆς, μετά τό δεύτερο κι ἔτσι σιγά-σιγά θά προοδεύσει στήν πνευματική ζωή.

Μ’ ἕνα ἅλμα δέν φτάνει κανείς στά ὕψη.

Ἄς μάθουμε νά ἐφαρμόζουμε πρῶτα τίς ἐντολές τοῦ Θεοῦ, καί ὕστερα ἀπό ἀγῶνες πολλούς καί μεγάλους θά μᾶς στείλει ὁ Θεός τή χάρη Του.

Εἶναι εὐτυχισμένοι ἐκεῖνοι πού ἀποφάσισαν νά βαδίσουν τόν δρόμο τῶν θλίψεων γιά τήν ἀγάπη τοῦ Θεοῦ καί δέν γύρισαν πίσω. Αὐτοί θά φτάσουν γρήγορα στό λιμάνι τῆς Βασιλείας τῶν Οὐρανῶν. Μετά ἀπό τόν κόπο καί τίς ταλαιπωρίες θ’ ἀπολαύσουν ἀνάπαυση καί ξεκούραση. Καί θά εὐφραίνονται αἰώνια μέ τήν ἀπόλαυση τῶν μελλόντων ἀγαθῶν.Ὅσοι τρέχουν στόν δύσκολο δρόμο τῆς ἀρετῆς δέν γυρίζουν πίσω οὔτε σκέφτονται τίς δυσκολίες πού θά συναντήσουν, ἀλλά μ’ ἐνθουσιασμό προχωροῦν στόν στενό καί τραχύ δρόμο, εὐχαριστώντας τόν Θεό πού τούς ἀξίωσε νά τόν περάσουν. Ὅσοι ὅμως φοβοῦνται καί προχωροῦν μέ δειλία καί φόβο, αὐτοί ποτέ δέν θά φτάσουν στό τέρμα, καί δέν θά πάρουν τό στεφάνι τῆς νίκης, πού χαρίζει ὁ Κύριος στούς ἀγωνιστές τῆς πίστεως.Ὁ ὀκνηρός δέν βάζει ποτέ ἀρχή μετανοίας καί συνεχῶς ἀναβάλλει. Κι ἔτσι φτάνει στήν ὥρα τοῦ θανάτου του ἀπροετοίμαστος. Ἄν θέλῃς νά προκόψῃς στήν ἀρετή, μήν ὑπολογίζῃς τίς ἀπαιτήσεις τοῦ σώματος, γιατί τό σῶμα εἶναι ἐχθρός τῆς ψυχῆς. Ἔχε τήν ἐλπίδα σου στόν Θεό καί μέ ταπεινοφροσύνη προχώρα στόν δρόμο τῆς ἀρετῆς. Γνώριζε ὅτι χωρίς τή βοήθεια τοῦ Θεοῦ θά εἶσαι φτωχός καί γυμνός, στερημένος ἀπό κάθε πνευματικό ἀγαθό. Μή σέ πιάνῃ δειλία καί φόβος στόν ἀγῶνα. Ὁ γεωργός πού περιμένει νά σταματήσουν οἱ ἄνεμοι γιά νά σπείρῃ, αὐτός ποτέ δέν θά σπείρει. Καλύτερα νά πεθάνῃς γιά τήν ἀγάπη τοῦ Θεοῦ, παρά νά ζῇς μέ ντροπή καί ὀκνηρία.Ὅταν θέλεις νά βάλῃς ἀρχή στό ἔργο τοῦ Θεοῦ πρῶτα πρέπει ν’ ἀφήσῃς κάθε ἐλπίδα καί στήριγμα τῆς ζωῆς αὐτῆς. Ὅπως ἐκεῖνος πού ἑτοιμάζεται γιά τόν θάνατο δέν σκέφτεται τίποτε ἄλλο παρά τό φοβερό αὐτό γεγονός, ἔτσι κι ἐκεῖνος πού θέλει νά ἑνωθῇ μέ τόν Θεό, πρέπει νά πεθάνῃ γιά κάθε κοσμικό πρᾶγμα. Σοῦ θυμίζω καί πάλι ὅτι θά βρεῖς ἐμπόδια, ἀλλά μή χάσῃς τήν ἐλπίδα σου.

Νά δυναμώνῃς μέ τήν πίστη στόν Θεό καί μέ τή σκέψη ὅτι τά πράγματα τοῦ κόσμου αὐτοῦ εἶναι πρόσκαιρα καί μάταια καί ὅτι ὁ μεγαλύτερος θησαυρός εἶναι ἡ Βασιλεία τῶν Οὐρανῶν. Αὐτή τήν ἔχει ἑτοιμάσει ὁ Θεός γιά τούς ἀγωνιστές κι ὄχι γιά τούς ράθυμους καί ὀκνηρούς. Ν’ ἀρχίζῃς τόν ἀγώνα σου μ’ἐνθουσιασμό καί ὄχι μέ δειλία, γιατί καί τό ὡραιότερο ἔργο εἶναι ἄχρηστο ὅταν γίνεται ἀπό ἄνδρα δίψυχο, πού τό ἕνα μέρος τῆς ψυχῆς του εἶναι μέ τόν Θεό καί τό ἄλλο μέ τόν κόσμο. Ὁ Θεός θέλει ὁλόκληρο τόν ἑαυτό μας.

Νά ἔχῃς τήν ἐλπίδα σου βέβαιη στόν Χριστό, γιά νά μήν πάῃ ὁ κόπος σου χαμένος.

Ὁ Κύριος εἶναι σπλαχνικός καί δίνει τή χάρη Του σ’ αὐτούς πού τή ζητᾶνε μ’ ἐπιμονή. Τόν μισθό τόν δίνει ὄχι ἀνάλογα μέ τή δουλειά πού κάναμε, ἀλλά μέ τήν προθυμία πού δείξαμε. Κάνε ὅ,τι μπορεῖς γιά τή σωτηρία τῆς ψυχῆς σου. Προσευχήσου μέ δάκρυα, διάβαζε τίς θεῖες Γραφές, κάνε ἐλεημοσύνες. Ἀρκεῖ νά θερμαίνῃς τήν καρδιά σου μέ ἀγάπη πρός τόν Θεό.Μήν ὑπολογίσῃς τή φυσική ἀδυναμία τοῦ σώματος καί δειλιάσῃς. Διῶξε μακρυά τή φιλαυτία, τήν πλεονεξία καί τόν ἐγωϊσμό. Μίσησε τά ἔργα τῆς ἁμαρτωλῆς σάρκας καί ἀγωνίσου μέ ἀνδρεῖο φρόνημα γιά τήν κατάκτηση τῆς ἀρετῆς. Καί ἄν σάν ἄνθρωπος πέσῃς, πάλι νά σηκωθῇς καί ποτέ μή γυρίσῃς στήν προηγούμενη ἁμαρτωλή ζωή σου. Πάντα μπροστά προχώρα μέ χαρά καί προθυμία στά ἔργα τοῦ Θεοῦ, κι Αὐτός θά σ’ ἀνεβάσει στήν κορυφή τῶν ἀρετῶν.

ΟΙ ΕΧΘΡΟΙ ΤΟΥ ΖΕΥΓΑΡΙΟΥ, Κωνσταντίνος Γανωτής

Η πιο τρυφερή και ευαίσθητη σχέση στη ζωή είναι η σχέση του ζευγαριού. Κι αυτή η σχέση έχει ένα στόχο που μπορεί κανείς να τον πει και προορισμό· ο προορισμός του είναι να γίνουν ένα σώμα με δύο πρόσωπα, δηλαδή να πραγματώσουν την τέλεια ψυχική και σωματική οντότητα “ασυγχύτως και αδιαιρέτως”, όπως λέμε για τα τρία πρόσωπα-υποστάσεις της Αγίας Τριάδας.

Και όσο τρυφερή, μεγαλειώδη, κεφαλαιώδους σημασίας για την πραγμάτωση του προορισμού για την ευτυχία του ανθρώπου είναι αυτή η σχέση, τόσο ευαίσθητη είναι σε εξωτερικούς αλλά και σε εσωτερικούς πειρασμούς. Βλέπομε άλλωστε πόσες αποτυχημένες απόπειρες κάνουν οι νέοι, για να πετύχουν μία καλή σχέση, πόσο βασανίζονται και πληγώνονται συχνά από τις αποτυχίες και διαψεύσεις· και η σχέση κινδυνεύει να διαφθαρεί και διαλύεται πολύ συχνά. Όλες αυτές τις δυσκολίες, εμπόδια, αντιπάλους του ζευγαριού στην πραγμάτωση του προορισμού του ας τα ονομάσουμε εχθρούς του ζευγαριού και πρώτα ας τους επισημάνουμε αυτούς τους εχθρούς.

Ο πρώτος εχθρός του ζευγαριού είναι η ίδια η σφοδρότητα του συναισθήματος που τους κυριεύει. Αυτή η σφοδρότητα τους κάνει τολμηρούς και συχνά καυχιώνται γι’ αυτό. Στην πράξη όμως αυτή η σφοδρότητα αποδεικνύεται συνήθως σεξουαλική και αυτό ξεστολίζει τον έρωτα από τα ψυχολογικά και ηθικά του στολίδια και κατεβάζει τον έρωτα στους τρόπους της πορνείας. Το μεγαλείο του έρωτα αντιμάχεται την πορνεία. Η επιτυχία του ζευγαριού να ελέγξει τις έντονες επιθυμίες είναι η δόξα και η αλληλοεκτίμησή τους.

Η ανεξέλεγκτη ερωτική ορμή πριν από τον γάμο κυρίως, αλλά και μετά τον γάμο αποτελεί ένδειξη τουλάχιστον της πορνικής εμπειρίας των νέων πριν να γνωριστούν. Έτσι με τον αγώνα να συντηρήσουν οι δυο νέοι το υψηλό επίπεδο της σχέσης τους τούς γεμίζει αξιοπρέπεια και βαθαίνει τον έρωτά τους.

Ο άλλος εχθρός του ζευγαριού μπορεί να είναι οι συγγενείς τους, κυρίως οι γονείς. Μπορεί να φέρνουν εμπόδια στη σχέση του ζευγαριού, επειδή φοβούνται για την ανωριμότητά τους, που δεν βοηθάει στη σωστή επιλογή. Οι γονείς συνήθως λογαριάζουν τη σχέση των παιδιών τους με κριτήρια οικονομικά και επαγγελματικά. Δεν μπορούν ή και δεν θέλουν να εκτιμήσουν τη δυναμική του έρωτα, επειδή πολύ συχνά ο δικός του νεανικός έρωτας έχει ήδη υποβιβαστεί σε μία πεζή συμβίωση.

Άλλοτε πάλι κάποιοι ενήλικοι συγγενείς φθονούν τη νεανικότητα του ζευγαριού, επειδή οι ίδιοι την έχουν χάσει. Ο επόμενος εχθρός του ζευγαριού είναι η ματαιοδοξία. Η ματαιοδοξία που χαρακτηρίζει κυρίως τη σχέση του ζευγαριού για τον γύρω κόσμο τους, συχνά όμως και μεταξύ τους. Προσπαθούν να δείξουν στους γύρω την αλαζονεία του πλούτου, την εξωτερική τους εμφάνιση και μεταξύ τους τα σωματικά και ψυχολογικά τους προτερήματα ή και την οικονομική τους επιφάνεια. Όλ’ αυτά γίνονται εις βάρος του έρωτα, αποτελούν έναν άλλον έρωτα, που τραβάει το ζευγάρι τον έναν μακριά από τον άλλον.

Ο άλλος εχθρός του ζευγαριού, ο πιο μεγάλος απ’ όλους, είναι η έλλειψη ερωτικής κατήχησης. Δεν έχουν κατηχηθεί οι νέοι μας ότι τον έρωτα και τη σχέση τους τα δημιούργησε ο Θεός κατά τη δημιουργία του κόσμου ή μάλλον κατά την πλάση του ανθρώπου. Άρα μόνο με την ευλογία του Δημιουργού τους λειτουργούν σωστά και συντηρούνται. Τότε μόνο δίνουν τη μέγιστη ευτυχία στο ζευγάρι (εκκλησιαστικά αυτό λέγεται ανάπαυση) και συγχρόνως συντηρεί και βελτιώνει τις σχέσεις του ζευγαριού με όλα τα άλλα κεφάλαια της ζωής. Τέτοια κεφάλαια είναι η στοργή προς τους γονείς και τα δικά τους τέκνα, η εκκλησιαστική ζωή, η φιλανθρωπία, ο πατριωτισμός, η καλλιέργεια του πολιτισμού και άλλα τέτοια.

Είναι βαθιά συγκινητικό το συχνά τότε επαναλαμβανόμενο γεγονός, που αναφέρει ο Σολτζενίτσιν στο μνημειώδες έργο του “Αρχιπέλαγος Γκουλάκ” με τις γυναίκες των φυλακισμένων στις Σταλινικές φυλακές της Σοβιετικής Ένωσης. Είχαν επισκεπτήριο μία φορά τον χρόνο για 15 λεπτά κι εμάζευαν οι γυναίκες με χίλια βάσανα καπίκι-καπίκι τα λεφτά για το εισιτήριο, για να πάνε χιλιάδες λεύγες μακριά, για να ιδούν τον άνθρωπό τους μία φορά τον χρόνο. Κι ετοίμαζαν τα λόγια που θα τους έλεγαν και τις πληροφορίες για τη ζωή της οικογένειάς τους. Κι όταν έφτανε η συνάντηση των 15 λεπτών και αντίκριζαν το πρόσωπο του αγαπημένου τους πίσω από μία χοντρή σίτα, δεν έβρισκαν τα λόγια που είχαν ετοιμάσει, για να πουν, και κοιτάζονταν οι αγαπημένοι σύζυγοι αμίλητοι για 15 λεπτά. Αυτή ήταν μία πολύ δυνατή ερωτική συνάντηση.

Η ιερότητα της συζυγικής σχέσης είναι αυτό που κάνει τη συζυγία εικονισμό της Αγίας Τριάδος. Στην εποχή μας με το σπάσιμο όλων των τρόπων της ιερότητας ο έρωτας και η συζυγία μοιάζουν πολύ με την πορνεία κι έτσι ατονούν οι άλλες ανθρώπινες οικογενειακές και κοινωνικές λειτουργίες και τότε η ζωή γίνεται μονοδιάστατη σεξουαλική και αφόρητα πληκτική. Οι άντρες κυρίως αλλά και πολλές γυναίκες βρίσκουν ανούσιο το νόημα του έρωτα και τη νομική έγγαμη σχέση και επιδίδονται στις μοιχείες και στις πορνείες, για να έχει η ερωτική σχέση κάτι το περίεργο και κάτι που να χρωματίζεται από την αίσθηση της αμαρτίας, γιατί έτσι λένε ότι πολεμείται η πληκτικότητα της νόμιμης σχέσης. Από μικρά παιδιά, βλέπετε, συνήθισαν οι άνθρωποι να συνδυάζουν τον έρωτα με την πορνεία και να αγνοούν την ευλογία του Θεού· και κουβαλούν ύστερα αυτήν την προκατάληψη στη ζωή τους.

Άλλο κακό που βλάπτει τη σχέση του ζευγαριού είναι η δικαιοσύνη,ενώ είναι το κυριότερο αίτιο που επικαλούνται στα διαζύγια οι άνθρωποι, δεν αφήνει υποψία πως είναι κακό πράγμα η δικαιοσύνη, όπως την κληρονομήσαμε από τους προγόνους μας. Αυτή η κοσμικού τύπου δικαιοσύνη, που πρυτάνευε στους προ Χριστού προγόνους μας και πρυτανεύει στους χωρίς Χριστό συνανθρώπους μας, δεν διαφέρει από την εκδίκηση. Και το πρώτο που θυσιάζουμε μπροστά στο βωμό της “Θείας Δίκης” είναι η αγάπη.

Ο πολιτισμός με την αλαζονεία του φθείρει τις προσωπικές σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων, ο καθένας στην προσπάθειά του να αποσπάσει όσο γίνεται μεγαλύτερο κομμάτι ωφέλειας από το προσόντα του πολιτισμού, βλέπει τους άλλους σαν άτομα και μάλιστα άτομα αντίπαλα και πολεμάει με οποιονδήποτε θα σταθεί μπροστά του, για να του στερήσει κάτι. Με αυτήν την αλαζονεία οι νέοι, που φτάνουν στο ζευγάρωμα, δεν μπορούν να ιδούν το πρόσωπο του άλλου. Έτσι επιδιώκουν απλώς και μόνο να αντλήσουν κάποια ηδονή από τη σχέση τους και ο “άλλος” μας ενδιαφέρει τόσο χρόνο, όσο διαρκεί η προσφερόμενη ηδονή. Πέραν απ’ αυτήν την ηδονή υπάρχουν μόνο οι δυναμικές σχέσεις, οι διαξιφισμοί των συμφερόντων.

Η εκδίκηση και η διεκδίκηση, όταν μπαίνουν στις σχέσεις του ζευγαριού, πράγματι σκοτώνουν τον έρωτα και κάνουν τη σχέση τους αβίωτη. Και πάλι το αίτιο είναι η απουσία κατήχησης και μάλιστα Ορθόδοξης κατήχησης. Μόνο η Ορθόδοξη κατήχηση ονομάζει τη δικαιοσύνη συγχώρηση και εναρμονίζει τη σχέση του ζευγαριού με την συγκατάβαση του Θεού στις αμαρτίες των ανθρώπων. Για να ζήσει το ζευγάρι μέσα στην ευτυχισμένη σχέση του γάμου, πρέπει να γίνει ο καθένας απέναντι τον άλλον ένα μηδέν. Τότε ο γάμος γίνεται άθλημα, μαρτυρικό άθλημα, και τότε καταλαβαίνουμε γιατί στον χορό του Ησαΐα ακούγεται εκείνο το ανεξήγητο: “Άγιοι Μάρτυρες οι καλώς αθλήσαντες και στεφανωθέντες…”.

Πολλές φορές μέσα στη ζωή του ζευγαριού κυριαρχεί η ιδέα της δικαιοσύνης όπως τη διαπίστωσαν με σαφήνεια οι αρχαίοι μας πρόγονοι, “ου αν κρατή τις άρχει” δηλαδή όπου υπερισχύει κανείς με τη δύναμή του, εκεί ασκεί εξουσία. Κι έλεγαν οι αρχαίοι Αθηναίοι, που έκαναν αυτό το λόγο, ότι αυτό είναι πανάρχαιος νόμος που κι αυτοί τον βρήκαν να ισχύει στις ανθρώπινες σχέσεις. Ήταν δηλαδή το φυσικό αυτονόητο. Βέβαια μέσα στον Παράδεισο πρωτοακούστηκε ο λόγος του Θεού προς τη γυναίκα “προς τον άνδρα σου η αποστροφή σου και αυτός σου κυριεύσει”, αυτό όμως ήταν η ποινή για την παρακοή της· δεν έπλασε ο Θεός τη γυναίκα εξαρτημένη από τον άντρα της, η αμαρτία έφερε αυτή τη συνέπεια και η Ορθόδοξη κατήχηση ξέρει ότι οδεύουμε με την τελική λύτρωση στην κατάργηση κάθε “αρχής” εκτός από την “αρχή” της αγάπης. Άρα και κάθε ζευγάρι οφείλει να κάνει τις “πρόβες” του για την τελική του κατάληξη στους λειμώνες της βασιλείας του Θεού.

Πολύ συχνά οι περιπτώσεις διαζυγίων που εμπλέκονται και παιδιά, οι μητέρες μαυρίζουν την εικόνα του πατέρα στις καρδιές τους και επικαλούνται γι’ αυτό βέβαια τη δικαιοσύνη, που αποδεικνύεται μάλιστα αυταπόδεικτη εις βάρος του πατέρα με την απουσία του. Έτσι τραυματίζεται βαριά η εικόνα του πατέρα στις καρδιές των παιδιών και οι μητέρες δεν ξέρουν ή δεν λογαριάζουν τι κακό τους κάνουν. Τα παιδιά αναζητούν πάντοτε τον πατέρα τους μέσα στα βάθη της ψυχής τους, όποιος κι αν είναι στη συμπεριφορά του. Παρόμοια βέβαια αναζητούν και την εικόνα της μάνας τους. Η δικαιοσύνη όμως κάνει αυτό το έγκλημα να γίνεται πραγματικότητα.

Ο διάβολος ζηλεύει τις γυναίκες, φοβάται τη χάρη που τους έδωσε ο Θεός να γεννούνε και μάλιστα από τότε που η μάνα έγινε Θεοτόκος, και γι’ αυτό ο διάβολος καλλιεργεί τα “άνθη” του κακού, που λέγονται εκτρώσεις. Στις περισσότερες περιπτώσεις πάνω στην απόφαση της έκτρωσης συμφωνεί το ζευγάρι -ίσως για πρώτη φορά στη σχέση τους- αλλά τι συμφωνία είναι αυτή! Συμφωνία μίας ισόβιας κόλασης. Από τότε οι χαρές του έρωτα είναι άχαρες και νευρωτικές. Όλα τα εφηβικά όνειρα για τον ποιητικό έρωτα τσαλακώνονται. Η διάλυση της σχέσης γίνεται εύκολη και ανακουφιστική. Φορτώνεται και ο ένας και ο άλλος τις ενοχές του, κρύβει την πίκρα του, μεγιστοποιεί την απαξίωση του άλλου και χωρίζουν τα βήματά τους. Αυτό κι αν είναι εμπόδιο στη σχέση του ζευγαριού! Και γι’ αυτό το δυστύχημα επιστρατεύει το ζευγάρι το επιχείρημα της δικαιοσύνης. Δικό μου το σώμα μαζί με το έμβρυο, δική μου υπόθεση, δικαίωμά μου.

Και η λογική είναι εχθρός του ζευγαριού, η λογική που μάχεται την πίστη στην πρόνοια του Θεού. Με το εισόδημά μας περνάμε ίσα-ίσα, λένε· με ένα παιδί πεθαίνουμε από την πείνα. Η απόδειξη έρχεται με την πρακτική αριθμητική λες; Απαντάει ο λογισμός της τετραγωνικής λογικής, που κάνει τον γάμο οικιακή πορνεία.

Όταν πρωταντικρίζονται ένας νέος με μία νέα κι αιχμαλωτίζονται ο ένας από τη φυσιογνωμία του άλλου, όλο το σύμπαν αναστατώνεται. Ο Θεός γεμίζει μπαούλα με προικιά και βάζει εκατομμύρια καταθέσεις στις Τράπεζες του μέλλοντος για την επιβίωσή τους στους αιώνες των αιώνων. Την ίδια ώρα ο διάβολος βγάζει περιπόλους στα μονοπάτια και ναρκοθετεί τα περάσματα. Οι ερωτευμένοι τρέχουν σαν χαζοί ανέμελοι στους δρόμους. Οι εχθροί παραμονεύουν. Ως καλοί οικονόμοι όμως πρέπει να φυλάξουν τα γαμήλια δώρα του Θεού και να οργανώσουν την άμυνά τους με σοφία.

Γι’ αυτό λέμε ότι η ευλογία της Εκκλησίας με τον γάμο γεννάει τον έρωτα στο ζευγάρι. Τον γεννάει και τον ασφαλίζει.

Οἱ γονεῖς μου δὲν μὲ ἀκοῦν!

–Παππού, σκέφθηκα τί δῶρο θέλω γιὰ τὴ γιορτή μου!

–Εὐχαρίστως νὰ τὸ ἀκούσω, Νίκη! Τί σκέφτεσαι; Ἕνα καλύτερο κινητό, κάποιο παιχνίδι ἢ μήπως θέλεις νὰ σοῦ δώσω χρήματα νὰ ἀγοράσεις καινούργια ροῦχα;...

–Τίποτε ἀπὸ αὐτά, παππού. Κάτι ἄλλο θέλω. Ξέρεις τί;... Μιὰ γάτα!

–Γάτα!... Ἐσὺ δὲν εἶχες ποτὲ κάποιο ζωάκι γιὰ νὰ φροντίζεις. Κι εἶσαι ἤδη στὴν Γ΄ Γυμνασίου. Θὰ μπορεῖς νὰ ἀφιερώνεις χρόνο γιὰ νὰ προσέχεις τὴ γατούλα ποὺ θέλεις;...

–Χρόνο;... Ὅσο θέλεις θὰ τῆς δώσω. Ἔχω τόσα πολλὰ νὰ τῆς πῶ!

–Σὲ ποιόν;... Στὴ γάτα;

–Ναί, παππού. Ἐσὺ δὲν μένεις ἐδῶ. Σὲ ποιὸν νὰ μιλήσω;

–Στοὺς γονεῖς σου, παιδί μου. Δὲν μιλᾶς μὲ τοὺς γονεῖς σου;

–Βεβαίως καὶ τοὺς μιλάω. Ἀλλὰ δὲν μὲ ἀκοῦνε. Τοὺς λέω κάτι κι ἐκεῖνοι ἀρχίζουν τὸ δικό τους «τροπάριο»: ἡ μαμὰ πάντα μὲ διορθώνει κι ὁ μπαμπὰς θυ­μᾶται ἱστορίες ἀπὸ τὰ παιδικά του χρόνια. Μιὰ φορὰ δὲν ἔχω καταλάβει νὰ μὲ ἔχουν ἀκούσει. Πάντοτε ἔχουν νὰ ποῦν κάτι... Κατάλαβες, παππού, γιατί θέλω τὴ γάτα; Αὐτὴ τουλάχιστον θὰ μὲ ἀκούει καὶ δὲν θὰ μιλάει. Τί λές, λοιπόν;... Θὰ μοῦ κάνεις αὐτὸ τὸ δῶρο στὴ γιορτή μου;...

Ἔμεινε σκεφτικὸς ὁ παππούς. Δὲν τὸν ἀπασχολοῦσε ποῦ θὰ ἔβρισκε γάτα. Αὐτὸ ἦταν εὔκολο. Ἐκεῖνο ποὺ σκεπτόταν ἦταν πῶς θὰ μποροῦσε νὰ βοηθήσει τοὺς γονεῖς νὰ μάθουν νὰ ἀκοῦν καὶ νὰ συζητοῦν μὲ τὴν κόρη τους.

Δὲν εἶναι εὔκολο νὰ ἀκοῦμε τοὺς ἄλ­λους. Ἔχουμε συνηθίσει νὰ μιλᾶμε. Πο­λὺ περισσότερο δὲν εἶναι εὔκολο νὰ ἀ­κοῦμε τὰ παιδιά μας.

Τὸ αἴτημα τῆς νεαρῆς ἐφήβου ποὺ ἀ­ναφέραμε προηγουμένως, φανερώνει τὴν ἀδυναμία πολλῶν γονέων νὰ ἐπικοινωνοῦν ἀκόμη καὶ μὲ τὰ ἴδια τους τὰ παιδιά. Κι ὅμως, εἶναι τόσο ἀπαραί­τητο νὰ κτίσουμε γέφυρες ἐπικοινωνίας! Τὰ παιδιά, καὶ μάλιστα οἱ ἔφηβοι, αἰ­σθάνον­ται τὴν ἀνάγκη νὰ ἐκφράζουν τὶς σκέψεις καὶ τὰ συναισθήματά τους, νὰ μοιραστοῦν τὶς ἀνησυχίες καὶ τοὺς φόβους τους, νὰ λάβουν ἀπαντήσεις στὶς ἀπορίες καὶ τοὺς προβληματισμούς τους. Εἶναι πολὺ σημαντικὸ λοιπὸν νὰ σταθεῖ κάποιος κοντά τους καὶ νὰ τοὺς ἀκούσει μὲ κατανόηση καὶ συγκατάβαση, μὲ ὑπομονὴ καὶ ἀγάπη.

Τὸ ἐρώτημα εἶναι κατὰ πόσο ἐμεῖς εἴμαστε σὲ θέση νὰ τοὺς ἀκούσουμε... Ἡ ἀπάντηση δὲν εἶναι εὔκολη. Κάποια λάθη ποὺ κάνουμε συχνά, δυσκολεύουν ἢ ἀκόμη καὶ ματαιώνουν κάθε προσπάθεια ἐπικοινωνίας. Τί μποροῦμε λοιπὸν νὰ κάνουμε γιὰ νὰ δώσουμε στὰ παιδιὰ τὴν ἄνεση νὰ μᾶς μιλοῦν;...

Πρῶτα ἀπ’ ὅλα νὰ δείξουμε στὰ παιδιὰ τὸ εἰλικρινές μας ἐνδιαφέρον γιὰ τὰ προβλήματά τους. Τὰ παιδιὰ ἔχουν αὐξημένη παρατηρητικότητα καὶ μποροῦν νὰ καταλάβουν πόσο τὰ προσέ­χουμε. Ἂν τὴν ὥρα ποὺ μᾶς μιλοῦν, ἐ­μεῖς σκεπτόμαστε τὶς ὑποθέσεις μας ἢ ἀσχολούμαστε μὲ ἄλλες δουλειές, τὸ βλέπουν καὶ πληγώνονται. Ἀλήθεια, οἱ ἀτελείωτες ἐργασίες μας εἶναι πιὸ σημαντικὲς καὶ ἐπείγουσες ἀπὸ τὴν ψυχὴ τοῦ παιδιοῦ μας ποὺ θέλει κάπου νὰ ἀκουμπήσει καὶ νὰ στηριχθεῖ;... Ἐπιτέλους, ἂς ἀφήσουμε γιὰ λίγο στὴν ἄκρη τὸν ἑαυτό μας καὶ τὰ προβλήματά μας. Ἀκόμη κι ἂν τὸ θέμα ποὺ ἀπασχολεῖ τὸ παιδί μας, μᾶς θυμίζει δικά μας προσω­πικὰ βιώματα, ἂς μὴ μιλήσουμε γι’ αὐτά. Αὐτὲς οἱ στιγμὲς τῆς ἐπικοινωνίας τοῦ ἀνήκουν ὁλοκληρωτικά. Ὁ ἔφηβος θέλει νὰ ἐκφραστεῖ καὶ νὰ πεῖ αὐτὸ ποὺ νιώθει. Οἱ δικές μας ἀναμνήσεις μποροῦν νὰ περιμένουν γιὰ ἄλλη φορά.

Πολὺ σημαντικὸ εἶναι ἐπίσης νὰ μὴν ἐκφραζόμαστε μὲ ἀπόλυτο τρόπο, ἀκόμη κι ἂν εἴμαστε βέβαιοι ὅτι ἐκπροσωποῦμε τὴν ὀρθὴ ἄποψη. Δὲν χρειάζεται νὰ βιαζόμαστε γιὰ νὰ ἐπιβάλουμε αὐτὸ ποὺ ἐμεῖς θεωροῦμε σωστό. Ὅταν μᾶς ρωτοῦν τὰ παιδιὰ ἂν ἐπιτρέπεται τὸ α ἢ τὸ β, καλὸ εἶναι νὰ μὴν ἀπαντοῦμε ἀμέσως. Μποροῦμε ἄλλωστε νὰ ρωτήσουμε: «Ἡ δική σου γνώμη ποιὰ εἶναι;»... Εἶναι καλύτερο νὰ ἐπαναλάβουμε μία δική τους παρατήρηση παρὰ νὰ δώσουμε μία ἕτοιμη ἀπάντηση. Οἱ ἔφηβοι ἔχουν κριτικὴ σκέψη. Ἂς τοὺς βοηθήσουμε λοιπὸν μὲ τὴ διακριτική μας καθοδήγηση νὰ ἀνακαλύψουν οἱ ἴδιοι ὅ,τι εἶναι σωστὸ καὶ ὠφέλιμο. Βέβαια αὐτὸ μπορεῖ νὰ χρειαστεῖ χρόνο ἢ νὰ ὁδηγήσει προσωρινὰ σὲ λάθος ἐπιλογές. Ἂς μὴν τρομάζουμε γι’ αὐτό. Τὰ λάθη μποροῦν νὰ γίνουν σπουδαία ἀφορμὴ γιὰ αὐτοκριτικὴ καὶ ἀναθεώρηση.

Τέλος, γιὰ νὰ διατηρεῖται ἡ ἐπικοινωνία μας μὲ τὰ παιδιὰ ὀφείλουμε νὰ καλλιεργοῦμε κλίμα ἐμπιστοσύνης καὶ ὄχι τρομοκρατίας. Γιὰ παράδειγμα, ἂν τὸ παιδὶ μᾶς ἀναφέρει κάποια παράβασή του καὶ ἡ πρώτη μας ἀντίδραση εἶναι τοῦ τύπου «αὐτὸ δὲν τὸ περίμενα ἀπὸ ἐσένα», «ἀπορῶ πῶς ἔκανες τέτοια ἀνοησία» ἢ ἄλλες ἀπαξιωτικὲς ἐκφράσεις, εἶναι βέβαιο ὅτι στὸ ἑξῆς θὰ διστάζει νὰ ὁμολογεῖ τὰ σφάλματά του καὶ θὰ κλείνεται ὅλο καὶ περισσότερο στὸν ἑαυτό του. Ἀντίθετα τὸ παιδὶ θὰ συνεχίσει νὰ μᾶς ἐμπιστεύεται, ἂν ὁ πρῶτος μας λόγος εἶναι ἐνθαρρυντικός: «Θέλω πρῶτα νὰ σὲ ἐπαινέσω γιατὶ εἶχες τὸ θάρρος νὰ ὁμολογήσεις τὸ λάθος σου». Ξεκινώντας ἔτσι, στὴ συνέχεια μποροῦμε νὰ συζητήσουμε γιὰ τὶς συν­έπειες ἀπὸ τὴν ὅποια ἐκτροπὴ καὶ νὰ τὴν ἀποδοκιμάσουμε. Αὐτὸ μᾶς συμβουλεύει καὶ ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος, ὡς ἔμπειρος παιδαγωγός: Νὰ κάνουμε διάλογο «μετ’ ἐπιεικείας καὶ πολλῆς τῆς πραότητος» (ΕΠΕ 30, 462).

Εἰδικὰ στὰ μεγαλύτερα παιδιὰ εἶναι σημαντικὸ νὰ στεκόμαστε μὲ σεβασμὸ στὰ ὅρια ἐκείνων ποὺ μᾶς ἐμπιστεύον­ται καὶ νὰ μὴν προχωροῦμε σὲ ἀδιάκριτες ἐρωτήσεις, οὔτε νὰ τὰ αἰφνιδιάζουμε ἀποκαλύπτοντας ὅτι ἐμεῖς γνωρίζουμε καὶ αὐτὰ ποὺ δὲν μᾶς εἶπαν.

Τελικὰ αὐτὸ ποὺ ἔχουν ἀνάγκη τὰ παιδιὰ εἶναι ἡ ἀγάπη. Κι ἕνας τρόπος νὰ ἐκφράσουμε τὴν ἀγάπη μας ἀπέναντί τους εἶναι νὰ ἀφιερώνουμε χρόνο γιὰ νὰ τὰ ἀκούσουμε. Ἂς τὰ ἀφήσουμε νὰ μᾶς μιλήσουν. Ἔχουν τόσα πολλὰ νὰ μᾶς ποῦν!

Περιοδικό "Ὁ Σωτήρ", τ. 2159 (15 Ἰουλίου 2017)

Η Αγάπη ως θεραπεία του ανθρώπου στην Ορθόδοξη Εκκλησία

Ο Μητροπολίτης Μόρφου Νεόφυτος συνομιλεί με την Ελίτα Μιχαηλίδου στην εκπομπή "Μαζί" του ΡΙΚ (25.11.2016) με θέμα, «Η Αγάπη ως θεραπεία του ανθρώπου στην Ορθόδοξη Εκκλησία».