«Οι άρχοντες…»

 

Όσοι κατέχουν μια κάποια κεντρική θέση μέσα στον πνευματικό, τον κοινωνικό και πολιτικό μας οργανισμό, φαίνεται να άρχουν πάνω στους άλλους. Γι’ αυτό και συνηθίσαμε να τους αποκαλούμε άρχοντες.

            Πολλές φορές μερικοί απ’ αυτούς άρχοντες ,γίνονται αφεντάδες του παλιού καιρού.

            Ξεκινάνε από το λαό, για να είναι διάκονοί του, υπηρέτες του και καταντούν πάσες φορές να γίνονται οι περιφρονητές του. Γιατί ο λαός τους δίνει τη σάρκα του, το αίμα του και την καρδιά του ακόμα, τους δίνε  τη δύναμη και τα μέσα για να γίνουν οδηγοί του, για να φροντίσουν για το ψωμί του το υλικό και το πνευματικό. Τους βλέπει σαν σάρκα από τη σάρκα του, απ’ όπου και αν προέρχονται.

            Κι αυτοί τον εκμεταλλεύονται, στρατεύονται πολλές φορές σε ξένη στρατιά, αντίθετη  στα ενδιαφέροντα του λαού. Συνεργάζονται-χωρίς να το πολυκαταλαβαίνουν- με τους υπονομευτές του πνευματικού θησαυρού του λαού, ξεχωρίζοντας τον εαυτό τους από τον «λαουτζίκο», «τον όχλο» τον μη γινώσκοντα  τον νόμον».

            Στο λαό δίνουν μόνο μερικά ψίχουλα για να του κρατάνε το στόμα κλειστό, με χέρια δεμένα, για να μη τους συντρίψει.

            Και ο λαός απογοητεύεται, αηδιάζει και διασκορπίζεται σαν τα πρόβατα που έχασαν τον τσοπάνη τους.

            Αλλοίμονο! Όταν αντιστρέφονται οι όροι και οι διάκονοι του λαού γίνονται «άρχοντες» και αφεντάδες- όπως τόσο συμβαίνει-πως να δει  προκοπή αυτός ο τόπος.

            ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ Ιερομονάχου, «ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ»

Ο Θεός είναι εδώ!

 

Κάποτε νόμιζα πως ο Θεός ήταν κάπου μακριά. Ψηλά, ατάραχος, αυστηρός. Σαν να κοιτούσε από απόσταση τη ζωή  μου και να περίμενε μην και κάνω λάθος.

            Όμως, δεν ήταν έτσι, Μου πήρε καιρό να το καταλάβω…

            Δεν είναι θεός  θλίψης, είναι Θεός χαράς. Όχι κοσμικής , επιφανειακής χαράς, αλλά εκείνης  της ήσυχης, εσωτερικής χαράς, που γεμίζει την ψυχή και σε κάνει να χαμογελάς ακόμα και όταν γύρω σου όλα δείχνουν δύσκολα. Είναι η γαλήνη που νιώθω όταν του μιλάω. Είναι η ελπίδα που κρατιέται μέσα μου, ακόμα κι όταν όλα φαίνονται να χάνονται.

            Τον ένιωσα σαν φως σε σκοτεινή στιγμή. Όχι γιατί εξαφανίστηκαν τα προβλήματα, αλλά γιατί μέσα τους υπήρχε πια Κάποιος. Κάποιος που με αγαπάει, που δεν με απορρίπτει, που δεν κουράζεται από τα σφάλματά  μου. Κάθε φορά που του ανοίγω την καρδιά μου, νιώθω ότι περιμένει να με ακούσει σαν στοργικός Πατέρας.

            Αυτός ο Πατέρας μου θυμίζει ποιος είμαι. Παιδί Του. Όχι μόνο όταν τα καταφέρνω, αλλά και όταν πέφτω. Είναι Εκείνος που δεν μου έχει κρατούμενα, που δεν με μετρά με μέτρα ανθρώπινα.

            Όταν Τον αφήνω να μπει μέσα μου, όλα φωτίζονται αλλιώς. Οι σχέσεις  μου, οι σκέψεις μου, ακόμα και οι πληγές  μου.

            Και ξέρεις τι συνειδητοποίησα; Ότι κοντά Του η ζωή έχει νόημα. Όχι για  μια στιγμή, όχι για ένα θαύμα, αλλά για όλη τη διαδρομή, κάθε μέρα που Τον κουβαλώ στην καρδιά μου νιώθω ασφάλεια και σιγουριά.

            Γιατί τελικά… ο Θεός είναι εδώ!

            Στη ζωή  μου.  Στην καρδιά  μου,

            « Η ΔΡΑΣΗ ΜΑΣ», τ. 636

           

«Καλά που έχω το παιδί μου, τον άντρα, τη γυναίκα μου…»

 

Πόσο τελικά αυτό το «δικό μου» ξεφτίζει μέσα μου την όντως αγάπη; Τελικά το παιδί είναι «δικό σου»;  Ο άντρας σου είναι «δικός σου;»

Αν μάθαινες να ζεις με τη σκέψη πως κανένας  και τίποτα  δεν είναι «δικό σου», πως θα είχαν άραγε διαμορφωθεί τα συναισθήματά σου για τους  σημαντικούς σου άλλους; Πόσο διαφορετικά θα είχε σμιλέψει την αγάπη σου η ελευθερία από τον καταιγισμό των ακατέργαστων και ασυνείδητων προσδοκιών σου;

Συνειδητοποιείς άραγε πως η ψευδαίσθηση της κατοχής σφετερίζεται την ερωτική φλόγα  του αληθινού δοσίματος αφού εξακολουθείς να περιμένεις από τους «δικούς σου»  να σου φερθούν όπως οι τίτλοι ιδιοκτησίας στον κάτοχό  τους;  Αν είχες αποποιηθεί τους «τίτλους σου», πόσο θα είχε ανθίσει άραγε μέσα σου η κλεμμένη, η στερημένη αγάπη….; Και πόσο κόσμο θα είχες στ’ αλήθεια ξεδιψάσει  με μια τέτοια αγάπη διαθέσιμη στη φαρέτρα σου!

Γρηγ. Βασιλειάδης, «ΠΌΣΟ ΑΝΤΕΧΕΙΣ ΤΗΝ ΑΛΗΘΕΙΑ;»

(Ψυχοθεραπευτής)

ΛΟΓΟΙ ΣΟΦΙΑΣ

 

Αγαπητοί μου αδελφοί και αδελφές, ανοίξτε την καρδιά σας, για να χαράξει εκεί το άγιο Πνεύμα την εικόνα του Χριστού. Τότε θα γίνετε σιγά-σιγά ικανοί να έχετε μέσα σας τη χαρά και το πένθος το θάνατο και την ανάσταση.

 

Κοιτάξτε το μεγαλειώδες θέαμα που ο Θεός μας φανέρωσε στη δημιουργία του κόσμου, στην κατασκευή του ανθρώπου «κατ’ εικόνα και καθ ‘ όμοίωσίν» Του. Εκείνο που αναζητούμε δεν περιορίζεται στη μικρή μας καθημερινή ζωή. Αναζητούμε να είμαστε με τον Θεό και να αποκτήσουμε μέσα μας τη ζωή σε όλο το πλάτος σε κοσμικό και το θείο.

Αγίου Σωφρονίου Σαχάρωφ

Η Ψωροκώσταινα

 

Από μικρό παιδί άκουγα αυτή τη λέξη που συνήθως την πρόφεραν ειρωνικά, κυρίως όταν ήθελαν να ειρωνευτούν την Ελλάδα. Έπρεπε να περάσουν πολλές δεκαετίες, να βρεθώ στο Ναύπλιο και να καταλάβω ότι το όνομα αυτό κρύβει μια συγκινητική ιστορία αρχοντιάς και αξιοπρέπειας. Στην Έκθεση βιβλίου που οργανώνεται κάθε Αύγουστο στο Ναύπλιο, είχα την ευκαιρία να γνωρίσω την εξαίρετη συγγραφέα Κατερίνα Παπανδριανού, η οποία μού έδωσε το βιβλίο της για την Ψωροκώσταινα. Το διάβασα με πολύ ενδιαφέρον κι έτσι έμαθα για τη θαυμαστή και συνάμα τραγική ζωή της Ψωροκώσταινας, που αποτελεί ένα ζωντανό παράδειγμα ενός άλλου ήθους, είδος προς εξαφάνιση στις μέρες μας. Από άρθρο του Γ. Δ. Κούβελα αντιγράφω περιληπτικά το βίο της.

 

«Η Πανωραία Χατζηκώστα-Αϊβαλιώτη, υπήρξε μια περήφανη αρχόντισσα από τη Μικρά Ασία. Προφανώς το όνομά της δεν θυμίζει τίποτα. Έχει μείνει γνωστή με το προσωνύμιό της: "Ψαροκώσταινα" ή "Ψωροκώσταινα"...

 

Οι Τούρκοι το 1821 κατέστρεψαν τις Κυδωνίες, όπου ζούσε η οικογένειά της. Τότε, έχασε τον άντρα της, τον Κώστα Αϊβαλιώτη, και τα παιδιά της. Δυστυχισμένη και παντέρημη κατέφυγε πρόσφυγας στα Ψαρά. Από κει, πήγε στο Ναύπλιο κι έγινε γνωστή ως η γυναίκα του Κώστα από τα Ψαρά ή Ψαροκώσταινα. Για να συντηρηθεί στη ζωή, έγινε πλύστρα, κάνοντας ευκαιριακές δουλειές. Παρά τον πόνο που κουβαλούσε μέσα της από το χαμό των αγαπημένων της, παρέμεινε αρχόντισσα στην ψυχή και τα αισθήματα, καλή χριστιανή και αληθινή πατριώτισσα. Αυτό το έδειξε και στην περίπτωση που ζητήθηκε το 1826 από τους Έλληνες να ενισχύσουν τους πολιορκημένους στο Μεσολόγγι. Η Πανωραία Χατζηκώστα-Αϊβαλιώτη, που την αποκαλούσαν τότε “Ψαροκώσταινα", πήγε πρώτη και πρόσφερε ότι είχε κερδίσει, πλένοντας και καθαρίζοντας τα σπίτια των αρχόντων του Ναυπλίου. Είπε στην επιτροπή: "Δεν έχω τίποτε άλλο να προσφέρω στο μαρτυρικό Μεσολόγγι. από αυτά τα τιποτένια, το ασημένιο δαχτυλίδι και αυτό το γρόσι". Η χειρονομία της τάραξε τις συνειδήσεις, τότε οι εύποροι Ναυπλιώτες φιλοτιμήθηκαν να βοηθηθεί το Μεσολόγγι και στήριξαν την προσπάθεια της αυτή. Μια φτωχή πλύστρα, η άλλοτε αρχόντισσα των Κυδωνιών, έδωσε παράδειγμα γενναιοδωρίας στην αγωνιζόμενη πατρίδα. Αλλά, η Ψαροκώσταινα δεν περιορίστηκε σ' αυτή την προσφορά. Αργότερα, όταν ο Καποδίστριας ίδρυσε στην Αίγινα ορφανοτροφείο για τα παιδιά του Αγώνα, πήγε εκεί κι έπλενε τα ρούχα τους μέχρι το τέλος της ζωής της.

 

Αυτή υπήρξε η άλλοτε αρχόντισσα Πανωραία Χατζηκώστα - Αϊβαλιώτη, η οποία έμεινε γνωστή ως Ψαροκώσταινα και ειρωνικά Ψωροκώσταινα, με την έννοια της φτώχειας και της δυστυχίας. “Για όλους εμάς τους σύγχρονους και δήθεν πολιτισμένους συνεχιστές εκείνων των ανθρώπων, επιλέγει η Καθηγήτρια κ. Μάρω Σιδέρη, το προσωνύμιο της Αϊβαλιώτη έγινε ειρωνεία. Και όμως, μακάρι να γίνουμε σαν την Ψωροκώσταινα: μια χώρα από αξιοπρεπείς ανθρώπους, που ακόμα και στη δυστυχία μας στηρίζουμε το διπλανό μας με όλες τις μικρές μας δυνάμεις. Το πρόβλημα δεν είναι ότι είμαστε Ψωροκώσταινα αλλ' ότι δεν είμαστε σαν εκείνη τη ζητιάνα αρχόντισσα. Κι όχι μόνο δεν είμαστε, αλλά έχουμε και το θράσος να ειρωνευόμαστε χρησιμοποιώντας το όνομά της και να μην αντιλαμβανόμαστε πως το να είσαι Ψωροκώσταινα', δεν αποτελεί ύβρη, αλλά τίτλο υψίστης τιμής"».

 

(Γ.Δ. Κούβελας)

 

ΓΛΩΣΣΙΚΑ ΤΗΣ ΛΑΤΡΕΙΑΣ 4 Υπεύθυνος

 

Σε ένα τροπάριο προς τιμήν της Παναγίας («Θεοτοκίου») στον κυριακάτικο ‘Όρθρο του βαρέως ήχου θα βρούμε τη φάση που απευθύνεται σ’ εκείνη «ου γαρ τους υπευθύνους τη αμαρτία έσωσας τεκούσαν την σωτηρίαν». Άραγε, η φράση «τους υπευθύνους τη αμαρτία» έχει την έννοια «τους υπεύθυνους για την αμαρτία» (όπως εκ πρώτης όψεως φαίνεται» η μήπως όχι;

          Δεύτερο συνθετικό της λέξης «υπεύθυνος» είναι το ουσιαστικό «(η) εύθυνα» [γενική της «ευθύνης», απ’ όπου με αναλογικό σχηματισμό προέκυψε νέα ονομαστική «(η) ευθύνη»]. Με τη σειρά της η «εύθυνα» προέρχεται από το ρήμα «ευθύνω»  (η «ιθύνω») που αρχική σημασία έχει «κάνω κάτι να είναι ευθύ, ίσιο) και κατ΄ επέκταση «διευθύνω», «κυβερνώ». Έτσι, «εύθυνα» είναι η ενέργεια του να κάνει κάποιος κάτι να είναι ευθύ, και κατ’ επέκταση η διόρθωσή του (όταν δεν είναι ευθύ), Στη  αρχαία Αθήνα, μάλιστα, είχε την ειδικότερη σημασία του απολογισμού, της λογοδοσίας στην οποία υπόκειται κάθε δημόσιος λειτουργός κατά την ολοκλήρωση τη δημόσιας υπηρεσίας του.

          Ο « υπεύθυνος» ήταν υπόλογος, ο υπόχρεος σε λογοδοσία και με μια ειδικότερη σημασία ο ένοχος, ενώ ο «ανεύθυνος» (ήταν διαφοροποίηση από τη σημερινή σημασία) εκείνος  που δεν φέρει ευθύνη για κάτι, που δεν έχει να δώσει λόγο για κάτι, και κατ΄ επέκταση ο αθώος. Η αντίθεση μεταξύ «υπεύθυνου» και «ανεύθυνου» φαίνεται ανάγλυφα σε μια ομιλία του αγίου Επιφανίου Κύπρου για το Μέγα Σάββατο, όπου θα συναντήσουμε έναν εκπληκτικό καταιγισμό ρητορικών αντιθέσεων. «Μετά των δούλων ο Δεσπότης, μετά των νεκρών ο Θεός, μετά των  εν σκότει το ανέσπερον φως, μετά των αιχμαλώτων ο ελευθερωτής , και μετά των κατωτάτω ο υπεράνω των ουρανών».  Στη φράση «μετά των υπευθύνων ο ανεύθυνος», ως «υπεύθυνοι» νοούνται οι άνθρωποι, όντας υπόχρεοι σε λογοδοσία, ενώ ως «ανεύθυνος»  νοείται ο Χριστός, όντας μη υπόλογος σε κάτι, και επομένως αθώος.

          Τώρα το επίθετο «υπεύθυνος», όταν συναντάται με δοτική, είχε την ειδικότερη σημασία «εκείνος που υπόκειται σε κάτι». Στο απόσπασμα του θεοτοκίου, επομένως με το οποίο ξεκινήσαμε, η φράση «τους υπευθύνους τη αμαρτία» θα πρέπει να αποδοθεί εις «εκείνους που υπόκεινται στην αμαρτία», ενώ συνολικά το απόσπασμα που παραθέσαμε  μπορεί να αποδοθεί ως εξής: «διότι του [Παναγία], γεννώντας τη σωτηρία, έσωσας εκείνους που υπόκεινται στην αμαρτία [δηλαδή τους ανθρώπους]».

          Ανδρέας Μοράτος, «ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ», φ. 1190

ΕΚΚΛΗΣΙΑ, ΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

 

Σε λαμπρή τελετή που οργανώθηκε στις 15 Ιανουαρίου 2026 στην κατάμεστη Αίθουσα Τελετών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, έγινε η απονομή της Ειδικής Τιμητικής Διάκρισης του Εμβλήματος «Άγιος Δημήτριος» στον Σεβασμιώτατο Αρχιεπίσκοπο πρώην Αμερικής κ Δημήτριο.

          Η ξεχωριστή αυτή τιμητική διάκριση, κατόπιν αποφάσεως της Συγκλήτου  του Πανεπιστημίου, ήλθε να αποδώσει τη δέουσα τιμή προς μια εμβληματική μορφή της Ορθοδοξίας με μακρόχρονη και πολυσχιδή προσφορά, όχι μόνο στον χώρο της ποιμαντικής διακονίας, αλλά και στη θεολογική σκέψη, στα Γράμματα και τον Πολιτισμό. Τον μήνα που τιμάμε τους αγίους Τρεις Ιεράρχες ως προστάτες της Παιδείας και των Γραμμάτων, ήλθε αυτή η εκδήλωση να μας θυμίσει ότι και διαχρονικά αλλά και ειδικότερα στην εποχή μας υπάρχουν Ιεράρχες που προάγουν την Παιδεία και τα Γράμματα, ακόμα και σε καιρούς πνευματικής στειρότητας  και πολιτισμικής αποτελμάτωσης. Και η Εκκλησία, γενικότερα, πέρα από κιβωτός της σωτηρίας, είναι και κιβωτός του Πολιτισμού.  

          «ΖΩΗ», τ. 4409