Τεχνητή Νοημοσύνη στη δικαιοσύνη: Ευκαιρίες, προκλήσεις και παραδείγματα εφαρμογής

www.offlinepost.gr

 Της Σοφίας Μιχαηλίδου,

Μπορείτε να φανταστείτε πώς θα ήταν ένα δικαστήριο, στο οποίο οι υποθέσεις θα αναλύονται σε λίγα μόνο λεπτά λόγω της ύπαρξης έξυπνων ψηφιακών βοηθών που θα συμβάλλουν στην διευκόλυνση και εγρήγορση του δικαστικού έργου; Αυτό το σενάριο δεν είναι ουτοπικό, αλλά αποτελεί πραγματικότητα σε αρκετές χώρες, όπως η Κίνα και οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. 

Η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στο δικαστικό σύστημα μπορεί να μειώσει το φόρτο εργασίας των δικαστών και να συμβάλλει στην εγρήγορση της διαδικασίας. Άλλωστε, ειδικά υπολογιστικά συστήματα μπορούν να επεξεργάζονται νομικές πληροφορίες, να αναλύουν μεγάλα σύνολα δεδομένων, να κάνουν προβλέψεις, να εντοπίζουν τις επίμαχες νομικές διατάξεις, να προτείνουν ποινές ή να εκδίδουν αποφάσεις. Με αυτό τον τρόπο, μειώνεται η γραφειοκρατία και αυξάνεται η αποδοτικότητα του δικαστικού συστήματος, εξοικονομώντας χρόνο και πόρους.

Από την άλλη πλευρά, η τεχνητή νοημοσύνη θέτει σοβαρές τεχνικές και ηθικές προκλήσεις. Η τεχνητή νοημοσύνη βασίζεται σε μηχανική μάθηση, επομένως για να υπάρξει και να λειτουργήσει τροφοδοτείται από δεδομένα. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, δίνεται στο υπολογιστικό σύστημα ένα σύνολο δεδομένων δικαστικών υποθέσεων και πραγματικών περιστατικών, τα οποία όμως υπάρχει περίπτωση να περιέχουν προκαταλήψεις ή να μην είναι αντιπροσωπευτικά και επομένως η απόφαση να μην είναι ορθή ή να είναι μεροληπτική. 

Ακόμα, συνήθως τα μοντέλα αυτά λειτουργούν ως “black box”, δηλαδή με τρόπο που τα δεδομένα και οι αυτοματοποιημένες διαδικασίες βάσει των οποίων λήφθηκε η απόφαση, είναι δύσκολα κατανοητά σε κάποιον μέσο πολίτη με επαρκείς γνώσεις πληροφορικής. Επομένως, περιορίζεται η διαφάνεια, καθώς δεν είναι εμφανές ποια δεδομένα επηρεάζουν περισσότερο την τελική πρόταση της τεχνητής νοημοσύνης και συνακόλουθα και την δικαστική απόφαση. 

Πηγή εικόνας: pexels.com/Δικαιώματα χρήσης: Diego Caumont

Σε παγκόσμιο επίπεδο έχουν γίνει αρκετές προσπάθειες εισαγωγής των συστημάτων της τεχνητής νοημοσύνης στο δικαστικό σύστημα, δημιουργώντας αρκετά θέματα εμπιστοσύνης στους πολίτες, ειδικά μάλιστα όταν η τεχνολογία δεν συνδυάζεται καθόλου με ανθρώπινη επίβλεψη. 

Στην Κίνα, για παράδειγμα, έχουν δημιουργηθεί τα Smart Courts, ψηφιακές πλατφόρμες δικαστικής διαχείρισης, δηλαδή, οι οποίες επιτελούν πολλά διαδικαστικά στάδια με τρόπο αυτοματοποιημένο. Ειδικότερα, το στάδιο ακροάσεων γίνεται πιο εύκολο, καθώς μέσω ειδικών υπολογιστικών συστημάτων οι συνομιλίες μετατρέπονται σε κείμενο σε πραγματικό χρόνο με αλγορίθμους αναγνώρισης φωνής και χαρακτήρων. Ακόμα, οι καταθέσεις και τα υπόλοιπα έγγραφα του φακέλου της υπόθεσης αναλύονται αυτόματα, με το υπολογιστικό σύστημα να δίνει άμεσα προτάσεις ή πιθανές εκβάσεις της δίκης, εστιάζοντας στα κρίσιμα νομικά δεδομένα και δημιουργώντας reports για τους δικαστές. 

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, παρόλο που δεν έχει γίνει πλήρης ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στο δικαιοδοτικό σύστημα, έχουν δημιουργηθεί πολλά υποβοηθητικά εργαλεία. Οι εφαρμογές αυτές, οι οποίες σύμφωνα με σχετικές έρευνες χρησιμοποιούνται καθημερινά από τους δικαστές, συμβάλλουν στην δημιουργία χρονολογικών πινάκων, στην σύνταξη προσχεδίων αποφάσεων, στον εντοπισμό αδυναμιών σε δικόγραφα πάντοτε όμως με ανθρώπινη επίβλεψη, επιτήρηση και έλεγχο. Για την μεγαλύτερη ασφάλεια και για την προσαρμογή με την νέα αυτή πραγματικότητα, έχουν θεσπιστεί και ειδικές διατάξεις από αρκετές Πολιτείες, όπως η Καλιφόρνια και η Νέα Υόρκη, που επιτρέπουν την χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στο δικαστικό σύστημα, μόνο όμως σε συνδυασμό με τον ανθρώπινο παράγοντα και την εκπαίδευση των δικαστικών λειτουργών, καθώς έτσι εξασφαλίζεται ότι οι δικαστικές αποφάσεις θα είναι ορθές και συγκεκριμένες με βάση τα εκάστοτε πραγματικά περιστατικά.

Πηγή εικόνας: pexels.com/Δικαιώματα χρήσης: Cottonbro studio

Στην Ινδία, παρόλο που απαγορεύεται η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στη λήψη των τελικών δικαστικών αποφάσεων, υπάρχει εκτεταμένη συμβολή των εργαλείων ΑΙ σε διοικητικές διαδικασίες, όπως στο στάδιο της νομικής έρευνας και στο στάδιο της διαχείρισης υποθέσεων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Supreme Court of India, το οποίο έχει εισαγάγει το σύστημα SUPACE, ένα εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης για την ανάλυση μεγάλου όγκου εγγράφων. 

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η είσοδος της τεχνητής νοημοσύνης σε όλους τους τομείς, όπως και στον δικαστικό, έγινε με τον Κανονισμό EU AI Act, ο οποίος κατατάσσει τα συστήματα ΑΙ που χρησιμοποιούνται στην δικαιοσύνη σε αυτά του «υψηλού κινδύνου» με αυστηρές απαιτήσεις διαφάνειας, λογοδοσίας, ανθρώπινης εποπτείας και ελέγχου της μεροληψίας. Στην Ισπανία η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιείται ευρύτερα για την αναζήτηση νομολογίας και νομικής πληροφόρησης. Η Εσθονία, ακόμα αξιοποιεί τα εργαλεία αυτά για την αυτοματοποίηση διοικητικών διαδικασιών και διαχείρισης υποθέσεων. Συνολικά, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει από την μια να διευκολύνει τις γραφειοκρατικές διαδικασίες και να αυξήσει την αποδοτικότητα, και από την άλλη να προστατεύει τα δικαιώματα των πολιτών, και δη το δικαίωμα δικαστικής προστασίας.

Επομένως, γίνεται φανερό από την πρακτική των περισσότερων χωρών, ότι υπάρχει μια επιφυλακτικότητα και προσοχή στην εισαγωγή των εφαρμογών της τεχνητής νοημοσύνης στην δικαστηριακή πράξη. Αυτό οφείλεται στον τρόπο που τα συστήματα ΑΙ λειτουργούν, αλλά και στην υποχρέωση των κρατών για αποτελεσματική προστασία του δικαιώματος προσφυγής των πολιτών σε ανεξάρτητα και αμερόληπτα δικαστικά όργανα. Τα περισσότερα κράτη για τους παραπάνω λόγους επιλέγουν μόνο υποστηρικτικά και υποβοηθητικά εργαλεία, πάντοτε με την ανθρώπινη επίβλεψη και μόνο για διοικητικές και τεχνικές εργασίες, όχι για τη λήψη της τελικής απόφασης. 

Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να γίνει πολύτιμος αρωγός της δικαιοσύνης, αλλά η εμπειρία δείχνει ότι χρειάζεται προσεκτική και σταδιακή εισαγωγή των συστημάτων αυτών στο δικαστικό σύστημα, ώστε να διατηρηθεί η προστασία της δικαστικής ανεξαρτησίας και της εμπιστοσύνης των πολιτών προς τη δικαιοσύνη. Δεν γνωρίζουμε ακόμη ποια προσέγγιση θα αποδειχθεί πιο αποτελεσματική και πόσο ακόμα θα επέμβει η τεχνητή νοημοσύνη στο δικαστικό σύστημα, γεγονός που καθιστά την τρέχουσα εποχή μια περίοδο δοκιμών, πειραματισμού και μάθησης για τα δικαστικά συστήματα παγκοσμίως.

---

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ

• D. Barysė, R. Sarel, Algorithms in the court: Does it matter which part of the judicial decision-making is automated?, 2023, link.springer.com, διαθέσιμο εδώ
• The Use of Artificial Intelligence in the Administration of Justice: Suggested Framework of Ethical Principles and Reasoning of Judges in the Use of Intelligent Systems, deepdyve.com, διαθέσιμο εδώ
• Gujarat HC releases policy on use of AI in judiciary: ‘Can never be employed to any form of judicial decision-making’, indianexpress.com, διαθέσιμο εδώ

Τεχνητή Νοημοσύνη στη δικαιοσύνη: Ευκαιρίες, προκλήσεις και παραδείγματα εφαρμογής | OffLine Post

Μια εικονίτσα στο θρανίο

 

Ηλίας Λιαμής, Πρόεδρος Συνοδικής Υποεπιτροπής Καλλιτεχνικών Εκδηλώσεων και Μουσικών Συνόλων της Εκκλησίας της Ελλάδος, Καθηγητής Ελληνογαλλικής Σχολής “ΑΓΙΟΣ ΙΩΣΗΦ”

Η επιτήρηση στις κάθε λογής γραπτές εξετάσεις αποτελεί για τους καθηγητές μια ώρα δύσκολη. Ενώ η ματιά, με στόχευση ιέρακος, αναζητά την παρανομία και επιβλέπει το αδιάβλητον της διαδικασίας, ο νους αναζητά απασχόληση, προκειμένου να περάσει ένα από τα πιο μονότονα τρίωρα όλης της σχολικής χρονιάς. Έτσι, η σκέψη, άλλοτε ταξιδεύει στα μεγάλα ερωτήματα της ζωής, (τι είναι ζωή, τι είναι θάνατος, ματαιότης ματαιοτήτων κ.λ.π.), άλλοτε ανακεφαλαιώνει τον προγραμματισμό των θερινών διακοπών, άλλοτε κατηγοριοποιεί τις εκκρεμότητες του σπιτιού και άλλοτε αφήνεται στη νοσταλγία. Αυτό το τελευταίο είναι το πιο περίεργο και συνάμα το πιο αντιφατικό, καθώς η γλυκιά ανάμνηση των μαθητικών χρόνων συνδυάζεται με την πικρή συνειδητοποίηση του χρόνου που περνά με ταχύτητα διαστημική.

Φέτος σκέφτηκα να πρωτοτυπήσω: Περπατώντας ανάμεσα στα θρανία, παρατηρούσα αυτά τα λίγα προσωπικά μαθητικά είδη που επιτρέπονται στις εξετάσεις και βάλθηκα, απ΄ αυτά, να ψυχολογήσω το κάθε παιδί και να βγάλω συμπέρασμα για το περιβάλλον του. Και ιδού, την ώρα αυτής της περιδιάβασης, μεταξύ, συνολικά, 300 πάνω κάτω παιδιών για φέτος, σε ένα, μόνο σε ένα θρανίο, είδα μια μικρή εικονίτσα. Αιφνιδιάστηκα γιατί, ακόμη και αυτή η μοναδική εξαίρεση, είχε αποκλειστεί εντελώς στο μυαλό μου. Και θυμήθηκα πως, μόλις(;) 40 χρόνια πριν, τα μισά τουλάχιστον παιδιά, εν ώρα εξετάσεων, είχαμε μπροστά μας από μια εικονίτσα.

Γυρίζοντας σπίτι, η εικονίτσα του θρανίου δεν μου έφυγε από το μυαλό και παρά τις τόσες υποχρεώσεις, υπέκυψα στη νοσταλγία και αναζήτησα σε ένα μικρό ξύλινο κουτί παιδικών και μαθητικών αναμνήσεων τη μικρή εικονίτσα που με συνόδευσε από την Α΄ Γυμνασίου μέχρι και τις Πανελλήνιες, τις πρώτες Πανελλήνιες, που έμελλε, από το πρώτο κιόλας μάθημα, να στιγματιστούν από την υποκλοπή των θεμάτων. Σύνολο έξι χρόνια, με διπλές εξετάσεις, χειμερινές και θερινές.

Η παλιά εικονίτσα μου δεν ήταν σπανία. Με δυτικότροπο στυλ, έδειχνε τον Χριστό να προσεύχεται στον κήπο της Γεσθημανή, λίγο πριν την σύλληψή Του. Εικονίτσα κοινή, κοινότατη, χωρίς κάποιο ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η εικονίτσα όμως αυτή ήταν και παρέμεινε για τέσσερεις δεκαετίες και βάλε, η μία, η μοναδική, η δική μου εικονίτσα, δοσμένη από χέρι γονιού που πια δε ζει και με ευχές καρδιάς, τόσο σπάνιες, όσο οι έντιμοι πολιτικοί. Την κράτησα στα χέρια μου και αναλογιστικά ποσά γραπτά είδε να γράφω. Πού πήγαν όλες εκείνες οι ώρες των διαγωνισμών; Πού να βρίσκονται οι σφραγισμένες κόλλες, οι χαραγμένες με τον κόπο μου; Ποια ήταν η τύχη τους; Κι εκείνα τα κατεβατά, ο καρπός ατελείωτών ωρών διαβάσματος και αγωνίας, πού νάναι;

Όλα πέρασαν, όλα χάθηκαν και έμεινε μόνο αυτή η εικονίτσα να βρίσκεται μέσα στο ξύλινο κουτί και να αρνιέται να μ΄ εγκαταλείψει. Ξέρω απ’ έξω κι ανακατωτά το κάθε τετραγωνικό χιλιοστό της: Το σπαρακτικό βλέμμα του Χριστού που τρυπάει τη νύχτα, τα σταυρωμένα Του χέρια, το φως του φεγγαριού στο βάθος, το απειλητικό σκοτάδι που σε λίγο θα φέρει τον προδότη μαθητή για το φίλημα της προδοσίας!

Είμαι βέβαιος όμως πως και η εικονίτσα με ξέρει καλά. Σίγουρα θυμάται, πόσες φορές ζήτησα τη βοήθεια της την ώρα της παράδοσης των θεμάτων, τις στιγμές του πανικού για απαντήσεις άγνωστες, για το θέμα που έπεσε αλλά δεν ήταν ΣΟΣ, για τη μνήμη που λίγο πριν τά ΄ξερε όλα και τώρα με πρόδιδε! Ήταν στιγμές που παρακαλούσα τον Χριστό της εικονίτσας, να ξεχάσει λίγο το μαρτύριο που έρχεται και να προσευχηθεί στον Θεό Πατέρα να μου φανερώσει τη λύση σε δύσκολες εξισώσεις ή στη σύνταξη του άγνωστου κειμένου. Θα σας το ομολογήσω : Ποτέ δε μου ΄κάνε το χατήρι! Κι όταν το παράκανα με την επιμονή μου, σαν να άκουγα μια φωνή να βγαίνει απ’ το χρωματισμένο χαρτί και να μου λέει:

«Εγώ μυαλό σού ΄δωσα. Ας διαβάζες περισσότερο!»

Κι όμως, κακία δεν κράτησα ποτέ στην εικονίτσα. Γιατί ποτέ της δεν με πρόδωσε. Για μένα ήτανε πάντα μια παρουσία, μια συντροφιά, μια υποψία πως εκεί έξω ένας άλλος πλατύτερος κόσμος υπάρχει και με περιμένει να μου μάθει πράγματα που ακόμη δεν είχα βαλθεί να ρωτήσω σοβαρά. Ήταν αυτή η βεβαιότητα πως ο κόσμος είναι μεγαλύτερος απ΄ αυτόν που αντιλαμβάνονται τα μάτια και τ΄ αυτιά και η εικονίτσα αυτή ήταν ένα παράθυρο ανοιχτό σε μυστικά χρώματα και ήχους. Κι ερχόντουσαν στιγμές που το άγχος εξαερωνόταν και το μυαλό ονειρευόταν έναν κόσμο που δεν πιέζει, δεν επιβάλλεται, δεν βαθμολογεί, αλλά μόνον κανακεύει, ενθαρρύνει και υπόσχεται.

Η εικόνιτσα μου, αυτή του θρανίου των διαγωνισμών μου, τράβηξε πολλά από την πρώτη στιγμή που συμπορευτήκαμε: Πειράγματα και δηλητηριώδη σχολιάκια. Πρώτα των αγαπημένων μου παλιών συμμαθητών: Άλλοι μού την έλεγαν «γούρι» και κάποιοι άλλοι βάλθηκαν να μας χωρίσουν με λογικά επιχειρήματα για την εξήγηση του θρησκευτικού φαινομένου και ατράνταχτες αποδείξεις για την ανυπαρξία του Θεού. Ήρθαν στιγμές που δεν είχα τι ν΄ απαντήσω. Όταν πια η πίεση γινόταν μεγάλη, ένα πείσμα μ΄ έπιανε, κόντρα σε όλα, να υπερασπιστώ την εικονίτσα μου και να μην την πουλήσω.

Το σχολείο τέλειωσε, ήρθε το Πανεπιστήμιο. Κ εκείνη, αν και εξαφανίστηκε από τα φοιτητικά έδρανα, τοποθετήθηκε στο μικρό αναγνωστήριο της καρδιάς. Μα ακόμη και τότε, οι επιθέσεις, μικρές και μεγάλες, στην εικονίτσα μου συνεχίστηκαν. Οι τετράγωνοι συλλογισμοί των νεανικών μου χρόνων έφτασαν στο τσακ να την απομυθοποιήσουν και να μας οδηγήσουν σε ένα πολιτισμένο και συναινετικό διαζύγια. Ήρθε αργότερα η μανία με την ψυχολογία! Και τι δεν άκουσε! Πώς είναι δείγμα ψυχολογικής ανωριμότητας, άρνηση χειραφέτησης από την πατρική εξουσία, κεκτημένη ταχύτητα από άλλες εποχές, άρνηση να αμφισβητήσω τις σταθερές των περασμένων γενεών, έκφραση ανασφάλειας, μετασχηματισμός ορμών κλπ κλπ. Αλλά και η ακαδημαϊκή σπουδή στη θεολογία δεν της χαρίστηκε: Ο Μπούλτμαν και η παρέα του τη βάλανε στόχο: Ο ιστορικός Ιησούς άρχισε να παλεύει στα μαρμαρένια αλώνια του μυαλού μου με τον Ιησού της πίστεως, η ατομική θρησκευτικότητα να κονταροχτυπιέται με το Εκκλησιαστικό γεγονός και η γοητεία της ερμηνείας των Βιβλικών κειμένων βάλθηκε να προσπαθεί να ξεριζώσει τη ζεστασιά της και να την αναλύσει στη βάση των στοιχείων της επιστήμης: Πού είναι σήμερα ο κήπος της Γεσθημανή, ποια είναι τα μεσσιανικά και προφητικά στοιχεία της τελευταίας αυτής προσευχής του Κυρίου κλπ, κλπ.

Ούτε η καλλιτεχνική σπουδή την λυπήθηκε: Στον προσευχόμενο γλυκό Χριστό μου εντοπίστηκαν σημάδια δυτικής επιρροής και, ούτε λίγο ούτε πολύ, άρχισα να βλέπω την εικονίτσα μου σαν Δούρειο Ίππο της εισβολής των Δυτικών στην Ορθόδοξη παράδοσή μου. Τα χρόνια συνέχισαν να περνούν και πολλές κρίσιμες και κομβικές στιγμές, είτε εξετάσεων είτε συναντήσεων, είτε δράσεων έγιναν χωρίς την παρουσία της. Και όταν ήρθε ο καιρός της θητείας στο ΠΝ και αργότερα της επαγγελματικής μου απασχόλησης, είδα την εικονίτσα μου κι όλα αυτά που αντιπροσώπευε να δέχονται διωγμούς χειρότερους απ΄ του Διοκλητιανού. Σε συζητήσεις με κληρούχες και συναδέλφους, αλλοτε σιώπησα, άλλοτε διαφώνησα με χιούμορ, άλλοτε συγκρούστηκα, ποτέ όμως δεν βρήκα το θάρρος να βρεθώ στο κέντρο του Κολοσσαίου και να κλείσω τα μάτια περιμένοντας να με κατασπαράξουν τα θηρία. Πάντα, την κρίσιμη στιγμή, κάποιος συμβιβασμός γινόταν και συνεχίζαμε όλοι ευχαριστημένοι. Άλλα φύγανε, αλλά μένουν και ποιος ξέρει τι έρχεται. Και σ’ όλα αυτά, σταθερά απόλυτη η εικονίτσα που τώρα κρατώ. Τελικά άντεξε! Δεν έχασε το χρώμα της και το παράθυρο που μου άνοιγε μένει ακόμη ανοιχτό.

Όλα πια είναι φανερά: Τόσα χρόνια, εγώ ήμουν αυτός που δοκίμαζε ασυνείδητα την εικονίτσα, όπως ο Πέτρος τον Διδάσκαλό του, την ώρα του χαμού:

«Κύριε», του είπε, «αν είσαι εσύ, πρόσταξε να περπατήσω πάνω στο κύμα».

Και ο Κύριος δεν θίχτηκε από την πρόκληση, δεν προσβλήθηκε από τη δοκιμή, ίσως και να το χάρηκε. Και του είπε:

«Ελθέ!»

Βλέπω κι εγώ την εικονίτσα μου, που περπάτησε πάνω στα χίλια μύρια κύματα της θαλασσοταραχής μου κι ακόμα μένει στεγνή, με λίγη ίσως υγρασία, εκεί στην άκρη της από μια στάλα δάκρυ. Και είναι αυτή που ανέλαβε να μου πει το «ελθέ» σε κυματοπορεία πολύ πιο ασφαλή από τις βέβαιες μεγάλες λεωφόρους που περπάτησα και σιγουριά ποτέ δεν βρήκα.

Η μέρα της τελευταίας επιτήρησης έρχεται. Τα θέματα θα δοθούν και σε δυο τρεις ώρες τα παιδιά θα βγουν στην αυλή. Το θέαμα το γνωρίζω: Γρήγορα, βιαστικά το καθένα θ΄ ανοίξει την οθόνη του και θα αναζητήσει την παρέα της κινούμενης εικόνας της. Μια σκέψη μου έρχεται: Μήπως η οθόνη του κινητού και του τάμπλετ είναι η εικονίτσα του 21ου αιώνα; Μοιάζει, μα κάτι είναι ριζικά διάφορο:

Η ακίνητη εικονίτσα μου έμοιαζε με μια ακύμαντη θάλασσα κι εγώ έμοιαζα με πλεούμενο που με ολάνοιχτα τα πανιά του ταξιδεύει. Τώρα, φοβάμαι πως η συναρπαστική κίνηση της οθόνης μοιάζει με πέλαγο τρικυμισμένο που πάνω της λικνίζονται άδεια μπιτόνια με το στόμιο ανοιχτό, που λες, λίγο να γείρουν θα γεμίσουν νερό και θα καταποντιστούν.

Μπορεί να είμαι η ηχώ ενός κόσμου που πέρασε, μπορεί και ν΄ αξιώθηκα μισή στιγμή ποιήσεως για να διακρίνω τα δύσκολα που έρχονται. Ό,τι και να συμβαίνει, Αυτός που διέσωσε την εικονίτσα μου θα διασώσει και τις ανθρώπινες εικονίτσες του. Εγώ πάντως τη στατιστική μου θα τη συνεχίσω. Κάθε φορά που θα βλέπω μια εικονίτσα στο θρανίο, θα ψιθυρίζω ένα «Δόξα τω Θεώ» που η ελπίδα δε χάθηκε. _

 Μια εικονίτσα στο θρανίο - Pemptousia

Τὸ «νομίζω» τοῦ Χρήστου Γιανναρᾶ

 

Θυμᾶμαι τὸν Χρῆστο Γιανναρᾶ στὶς ὁμιλίες του συχνὰ νὰ χρησιμοποιεῖ τὴ λέξη «νομίζω». 

Ἄλλοτε πάλι, ἐπέλεγε κάποια ἐκτενέστερη διατύπωση γιὰ νὰ ὑπηρετήσει τοῦτο τὸ νόημα· ἔλεγε: «δὲν μιλῶ μὲ βεβαιότητα, ἔχω ὄμως τὴν αίσθηση…» ἢ «μπορεῖ νὰ κάνω καὶ λάθος, μὰ ἐπιτρέψτε μου νὰ καταθέσω στὴν κρίση σας …».

Τὸ «νομίζω» γιὰ τὸν Χρῆστο Γιανναρᾶ δὲν ἦταν ἕνα τέχνασμα, ἕνα σχῆμα ρητορικό. Τοῦτο μποροῦσε εὔκολα νὰ τὸ κατανοήσει κανεὶς ἀκούγοντάς τον. Δὲν ὑπῆρχε ἴχνος ἐπιτήδευσης στὸ λόγο του, μόνο ἕνας τόνος ἀγωνίας ποὺ ταιριάζει σὲ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ἀναζητᾶ τὸ πλήρωμα τῆς ζωῆς· σὲ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος δὲν ἀρκεῖται σὲ κάτι λιγότερο ἀπὸ τὴν ἀλήθεια· σὲ ἐκεῖνον ποὺ τολμᾶ, τελικά, νὰ ἀναλάβει τὴν εὐθύνη τῆς διδαχῆς.

Τὸ «νομίζω» τοῦ Χρήστου Γιανναρᾶ εἶχε μιὰ γνησιότητα, ἀφοῦ ἦταν γέννημα ἑνὸς φρονήματος ταπεινοῦ, μιᾶς φυσικῆς εὐγένειας, καὶ μιᾶς – ἂς μᾶς ἐπιτραπεῖ ὁ ἰσχυρισμός – ἔμφυτης ντροπαλοσύνης. Μὰ ἦταν τελικὰ καὶ κάτι περισσότερο, κάτι πληρέστερο. Ἦταν μιὰ αὐθεντικὴ μαρτυρία τῆς ἐκκλησιαστικότητάς του.

Ὁ Χρῆστος Γιανναρᾶς δὲν πίστευε πὼς εἶχε κατακτήσει τὴν Ἀλήθεια. Ἐπεδίωξε στὸ βίο του νὰ σχετιστεῖ μὲ Αὐτὴν πρωτίστως διὰ τοῦ λόγου, μὰ ὄχι μόνο μὲ αὐτόν. Ἡ πείνα καὶ ἡ δίψα ποὺ αἰσθανόταν γιὰ τὸν Θεὸ ἀπὸ τὰ νεανικά του χρόνια· ἡ αὐστηρότητα καὶ ἡ ἀπαιτητικότητα πρὸς τὸν ἑαυτό του· τὸ ἦθος τῆς ἐλευθερίας καὶ ἡ ὁρμὴ τοῦ ἔρωτα· οἱ σπουδές του καὶ οἱ πνευματικές του ἀναζητήσεις· ἡ ἀγάπη γιὰ τὴ φιλοσοφία, καὶ ὁ ἔρωτας γιὰ τὴ θεολογία· ἡ ἀνάδειξη τοῦ ἑλληνικοῦ τρόπου καὶ ἡ μετοχὴ στὰ κοινὰ τῆς πόλης· ἡ κοινωνία διὰ τῆς συγγραφῆς καὶ ἡ εὐθύνη τῆς διδασκαλίας περιγράφουν τὴ δική του σχέση ὡς πρόσωπο μὲ τὴν Ἀλήθεια.

Κι ὅμως αὐτὰ ποὺ ὁ Χρῆστος Γιανναρᾶς εἶχε γνωρίσει, αὐτὰ ποὺ εἶχε κατανοήσει, αὐτὰ ποὺ ἦταν σὲ θέση νὰ διδάξει, αὐτὰ ποὺ «ἀλήθευαν» τὸ δικό του βίο εἶχε τὴν τόλμη νὰ τὰ τοποθετεῖ δίπλα σὲ ἕνα «νομίζω». Μὰ γιατί;

Διότι ἔθετε τὴ γνώση, τὴ σκέψη καὶ τὴ γνώμη του στὴν κρίση τοῦ Δήμου, στὸ κοινὸ βίωμα τῶν πολλῶν, στὴν ἐμπειρία τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Σώματος.

Αὐτὸ τὸ «νομίζω» καθιστοῦσε τὸν Χρῆστο Γιανναρᾶ συνομιλητὴ μὲ τὴν πατερικὴ θεολογία τῆς Ἀνατολῆς. Τόσο στὸ περιεχόμενο ὅσο καὶ στὴν μεθοδολογία ἀκολουθοῦσε τοὺς μεγάλους Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας. Τοῦτο ἔχει ἰδιαίτερη σημασία ἂν ἀναλογιστοῦμε πὼς ἡ θεολογικὴ σκέψη στὴν Ἐλλάδα κατὰ τὶς πρῶτες δεκαετίες τοῦ εἰκοστοῦ αἰῶνα ἔμοιαζε δέσμια τῆς ἀκαδημαϊκῆς δυτικῆς θεολογίας, μὲ ἔντονα τα στίγματα τοῦ ὀρθολογισμοῦ καὶ τοῦ πιετισμοῦ. Ὁ Γιανναρᾶς εἶναι ἕνας ἀπὸ τοὺς λίγους ποὺ τὸν καιρὸ ἐκεῖνο τόλμησαν νὰ στρέψουν τὴν ὀρθόδοξη θεολογία πρὸς τὶς ἀληθινές της πηγές: τοὺς Καππαδόκες Πατέρες, τὸν Μάξιμο τὸν Ὁμολογητή, τὸν Γρηγόριο Παλαμᾶ.

Αὐτὸ τὸ «νομίζω» μεταμόρφωνε κάθε λόγο τοῦ Χρήστου Γιανναρᾶ σὲ ἕνα μυστικὸ διάλογο μὲ τὴν Ἐκκλησία, μὲ τὴν κοινωνία τῶν προσώπων. Γιʹ αὐτὸ ἐνῷ μιλοῦσε συνήθως σὲ μεγάλα ἀκροατήρια, εἶχες τὴν αἴσθηση πὼς ἀπευθυνόταν σὲ ἐσένα προσωπικά. Ἀναζητοῦσε τὶς ἀντιδράσεις ἐκείνων ποὺ τὸν ἀκούγαμε, τὴν ἐπιδοκιμασία, τὴν ἀπορία, τὴν ἀμφισβήτηση· τὴν ἔψαχνε στὶς ἀνεπαίσθητες κινήσεις τῶν προσώπων ποὺ στέκονταν ἀπέναντί του, στοὺς μορφασμοὺς καὶ στὰ χαμόγελα, μὰ κυρίως στὰ βλέμματα. Γιατὶ ὁ Γιανναρᾶς σὲ κοιτοῦσε στὰ μάτια ὅταν μιλοῦσε, ἀφοῦ δὲν κόμιζε μόνο, ἀλλὰ καὶ ἀναζητοῦσε ἀπαντήσεις σὲ ἐκεῖνα μὲ τὰ ὁποῖα καταπιανόταν.

Ὅλοι ἐμεῖς ὡς Ἐκκλησία, ἐδῶ καὶ πολλὰ χρόνια, μετείχαμε σὲ μιὰ μυσταγωγία τοῦ Λόγου διαβάζοντας τὰ κείμενα καὶ ἀκούγοντας τὰ ὁμιλήματα τοῦ Χρήστου Γιανναρᾶ.

Ἐκεῖνος ἔψαχνε μανικῶς τὴν Ἀλήθεια καὶ τὴν κατέθετε σὲ μᾶς γιὰ νὰ ἐπιβεβαιώσουμε τὴν γνησιότητά της καὶ συνάμα γιὰ νὰ τραφοῦμε ἀπ’ αὐτήν· κι ἄλλοτε – γιατὶ κι αὐτὸ συνέβη – γιὰ νὰ σταθοῦμε μὲ ἐπιφύλαξη σὲ ἀπόψεις του ποὺ ἴσως ἀπέκλιναν ἀπὸ τὴν ἐμπειρία μας ὡς ἐκκλησιαστικὸ σῶμα, ὥστε νὰ διαλεχθοῦμε μὲ αὐτὲς καὶ μὲ τὰ ὑπαρκτὰ ἐρωτήματα ποὺ τὶς γεννοῦσαν, προσφέροντάς μας ἔτσι τὸ δώρημα τῆς συνειδητότητας.

 Ὁ Χρῆστος Γιανναρᾶς δὲν φοβήθηκε τὴν κρίση τῶν ἄλλων, οὔτε κἂν τὴν ἀπόρριψη, δὲν μιλοῦσε γιὰ νὰ κάνει ὀπαδοὺς ἢ σχολή, δὲν συνέγραφε γιὰ νὰ ὑποτάξει ἢ νὰ διχάσει.

Κι ἦταν τοῦτο φυσικὸ ἀφοῦ ὁ στοχασμός του δὲν ἔμοιαζε μὲ τὴ βιαία πνοὴ τῆς βεβαιότητας, ἀλλὰ μὲ τὴν λεπτὴ αὔρα ἑνὸς «νομίζω».

 

Δημοσιεύθηκε στὸ τεῦχος 380 (Ἰούλιος-Αὔγουστος 2025) τοῦ περιοδικοῦ Πειραϊκὴ Ἐκκλησία, μέσα στὰ πλαίσια τοῦ ἀφιερώματος «Χρῆστος Γιανναρᾶς»

 

Γιώργος Παξινός: «Δεν υπάρχει ο όρος ψυχή, στον εγκέφαλο οι ερεθισμοί γίνονται αισθήσεις και πλάθεται η αγάπη»!!!!

 

Γιώργος ΠΑΞΙΝΟΣ

[Δεν υπάρχει ψυχή, όλα πηγάζουν από τον εγκέφαλο λέει ο κορυφαίος Έλληνας νευροεπιστήμονας...]

Συνοπτικά...

-Όλα ρυθμίζονται από τον εγκέφαλο; Δεν υπάρχουν συναισθήματα;

[...] Συναισθήματα έχουμε. Εάν μου πατήσεις το πόδι, αισθάνομαι πόνο, εάν μου πεις ότι πέθανε κάποιος συγγενής μου θα έχω μία θλίψη, μπορεί να πέσω και σε κατάθλιψη, αγαπάω, παίρνω τα εγγόνια μου και τα βάζω στην κούνια και ευχαριστιέμαι που τα βλέπω, όταν τα αγκαλιάζω ή με αγκαλιάζουν με ευχαριστεί. Αυτά υπάρχουν.

Η επιστήμη δεν τα ξέρει όλα. Αυτό που δεν ξέρουμε όμως είναι τι είναι αυτό που δημιουργεί την αγάπη, την ζήλεια, το μίσος, την βαρεμάρα. Αλλά ο εγκέφαλος ευθύνεται για αυτά και τίποτα άλλο. Δεν χρειάζεται να επικαλεστείς τίποτα άλλο.

-Τελικά δεν υπάρχει ψυχή ή δεν μπορούμε να αποδείξουμε ότι υπάρχει ψυχή;

Δεν μπορούμε να αποδείξουμε εάν υπάρχει ή όχι ψυχή.

Αλλά η ευθύνη είναι σε αυτόν που ισχυρίζεται ότι υπάρχει ψυχή να δείξει τουλάχιστον μία ένδειξη.

Έχει πεθάνει τόσος κόσμος, τόσες ψυχές θα έπρεπε να είναι εδώ πέρα.

Δεν παρουσιάστηκε μία!

-Ένας άνθρωπος πεθαίνει και πολλοί λένε ότι αισθάνομαι ότι η ψυχή του είναι εδώ.

Κοίταξε να δεις.

Πολύς κόσμος αισθάνεται πολλά πράγματα, λίγοι είναι αυτοί που τα βλέπουν και τεκμηριωμένα ψυχολογικά κανένας.

Οι ψυχολόγοι ούτε καν ασχολούνται με αυτά τα φαινόμενα.

Δεν μπορείς να αποδείξεις ότι δεν υπάρχουν ψυχές αλλά δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι υπάρχουν.

Κανείς δεν σου δίνει χρηματοδότηση στο εξωτερικό να μελετήσεις τέτοια θέματα. Είναι αστείο πλέον.

Θα σου πω το εξής:

Εάν σου δώσω αυτή τη στιγμή ηρωίνη ή μορφίνη και εσένα η καρδιά σου, ο εγκέφαλός σου θα φτερουγίζουν, θα βλέπεις όνειρα μπροστά σου…

Η ηρωίνη και η μορφίνη δεν λειτουργούν επάνω στην ψυχή, λειτουργούν επάνω στον εγκέφαλο.

Δεν είναι ανάγκη να επικαλεστείς κάτι άλλο.

Ο εγκέφαλος είναι αρκετός.

Αυτό το είπε και ο Ιπποκράτης εδώ και 2.500 χρόνια.

Η χαρά, η ευχαρίστηση, το γέλιο, ο πόνος, η θλίψη, τα δάκρυα προέρχονται από τον εγκέφαλο και μόνο[...] 

Πηγή: https://www.lifo.gr/podcasts/akou-tin-epistimi/giorgos-paxinos-den-yparhei-psyhi-ola-pigazoyn-apo-ton-egkefalo

Γιώργος Παξινός: «Δεν υπάρχει ο όρος ψυχή, στον εγκέφαλο οι ερεθισμοί γίνονται αισθήσεις και πλάθεται η αγάπη»

...

- Οι επιστημονικές σας αναζητήσεις σας κρατούν αρκετά χρόνια μακριά από την Ελλάδα. Ποιοι ήταν οι βαθύτεροι λόγοι που σας ώθησαν να παραμείνετε στο εξωτερικό;

Υπέθετα ότι στην Ελλάδα δεν θα τα κατάφερνα. Μην έχοντας οικονομικούς πόρους, δεν προσπάθησα να δώσω Πανελλαδικές Εξετάσεις, για να μπω στο Πανεπιστήμιο, αφού ήμουν από επαρχία και δεν είχα την απαιτούμενη φροντιστηριακή βοήθεια. Φεύγοντας να σπουδάσω, σκεφτόμουν τα Μαθηματικά. Προχωρώντας, το ενδιαφέρον μου πήγε στην Ψυχολογία και προσδοκούσα να πάρω ένα μάθημα επιλογής με το θέμα αυτό. Από τότε και μετά, τα Μαθηματικά δεν με συγκινούσαν. Μέχρι και σήμερα η Ψυχολογία παραμένει το μάθημα που αγαπώ και το οποίο με οδήγησε να ασχοληθώ με τη Νευροανατομία και τις Νευροεπιστήμες. Μάλιστα, σε όλα μου τα μυθιστορήματα η Ψυχολογία είναι αυτή που με ώθησε να τα γράψω και όχι η Νευροανατομία.

Απρόσμενα, σε μικρή ακόμη ηλικία, έπεσε στην αντίληψή μου μία ζωγραφιά ενός παιδιού με έναν εγκέφαλο. Αμέσως πίστεψα ότι, όπως το παιδί είχε ζωγραφίσει τον εγκέφαλο με διαφορετικά χρώματα, έτσι θα μπορούσα και εγώ με μία χρώση να καταφέρω να φτιάξω άτλαντες του εγκεφάλου. Έτσι και έγινε. Ο πρώτος μου χάρτης εγκεφάλου προερχόταν από τον αρουραίο, ενώ πριν μελετήσω τον εγκέφαλο του ανθρώπου, μελέτησα τον πίθηκο και τα πτηνά.

- Υπήρξε κάποιο άτομο στη ζωή σας, το οποίο αποτέλεσε το ερέθισμα, για να ξεκινήσετε να ασχολείστε με την Ψυχολογία;

Ένας χαρισματικός καθηγητής, που ξεσκόνισε όλες τις αράχνες του εγκεφάλου μου σχετικά με την τηλεπάθεια και όλα τα παραψυχολογικά ζητήματα. Μου είπε καθαρά και ξάστερα: Η Ψυχολογία έχασε την ψυχή της το 1930. Δεν υπάρχει φάντασμα μέσα στον άνθρωπο, που να το δείχνει ένα μηχάνημα εξέτασης. Να θεωρείτε τον όρο σαν ένα προϊόν δύο συνιστωσών: Του γενετικού προικίσματος, που προήλθε από τους γονείς του και του περιβάλλοντος, που λάξευσε αυτό το γενετικό προίκισμα. Δηλαδή, όπως ο Φειδίας από ένα παριανό μάρμαρο λάξευσε τον Απόλλωνα στον ναό του Διός στην Ολυμπία, έτσι και το περιβάλλον λαξεύει και διαμορφώνει τον χαρακτήρα του ανθρώπου.

- Το 1983 ο Howard Gardner διατυπώνει τη Θεωρία της Πολλαπλής Νοημοσύνης, που υποστηρίζει πως η νοημοσύνη είναι προϊόν μακράς και συμμετοχικής αλληλεπίδρασης μεταξύ φύσης και ανατροφής. Η θεωρία αυτή αποτελεί έναν αντίλογο στην άποψη ότι ο άνθρωπος γεννιέται με μία νοημοσύνη, την οποία δεν έχει τη δυνατότητα να αλλάξει. Ποια θεωρία προσεγγίζει με μεγαλύτερη επιτυχία για εσάς την ανθρώπινη νοημοσύνη;

Δεν νομίζω ότι κανένας ψυχολόγος θα υποστήριζε τη δεύτερη άποψη, ότι είναι, δηλαδή, κρυσταλλιασμένη η νοημοσύνη και ότι δεν μπορεί να διαμορφωθεί περαιτέρω. Μάλιστα, ο όρος που χρησιμοποιείται σήμερα στην Ψυχολογία για την περιγραφή της νοημοσύνης, που είναι βασικό στοιχείο της προσωπικότητας ενός ατόμου, είναι η φύση μέσω της ανατροφής. Τα μεγάλα μυαλά, όπως ο Νεύτωνας και ο Αϊνστάιν, δεν γεννήθηκαν στην Αφρική για ευνόητους λόγους.

- Ο Αλκμαίων στην Αρχαιότητα είναι ο πρώτος που εντοπίζει τη σχέση μεταξύ του νου και του εγκεφάλου. Σαφώς από τότε διεξάγονται πολυεπίπεδες και διαρκείς έρευνες, οι οποίες, όμως, δεν είναι ιδιαίτερα κατανοητές στο ευρύ κοινό. Είναι, τελικά, ο εγκέφαλος η έδρα της νοημοσύνης και ποια η σχέση που τα συνδέει;

Δεν υπάρχει αμφιβολία στους επιστήμονες ότι η καρδιά δεν σχετίζεται με τον έρωτα. Οι Αιγύπτιοι έδιναν μεγάλη σημασία στις νεκρικές τιμές τους στην καρδιά, πετώντας απερίσκεπτα το κεφάλι, στέλνοντας, έτσι, γενεές Φαραώ χωρίς εγκέφαλο στη μεταθανάτια ζωή. Το νήμα πέρασε από το Κροτόνε της Ιταλίας, όπου ζούσε ο Αλκμαίων, στην περίφημη Κω και τον πατέρα της Ιατρικής, τον Ιπποκράτη. Ο Ιπποκράτης ξεστόμισε τον μεγαλύτερο ύμνο για τον εγκέφαλο, λέγοντας πως οι άνθρωποι οφείλουν να γνωρίζουν ότι από τον εγκέφαλο και μόνο από αυτόν πηγάζουν η ευχαρίστηση, η χαρά, το γέλιο και η λύπη, ο πόνος και τα δάκρυα.

- Τις τελευταίες δεκαετίες η Παγκόσμια Ιατρική Κοινότητα εκφράζει την έντονη ανησυχία της σχετικά με διάφορες νευροεκφυλιστικές νόσους, για τις οποίες, όμως, η Θεραπευτική Ιατρική δεν έχει βρει λύση. Μία από αυτές είναι και η άνοια, που στατιστικώς βρίσκεται στην κορυφή της πυραμίδας. Δεδομένου ότι δεν υπάρχει φάρμακο που θα ανοσοποιήσει την ασθένεια, πώς ο άνθρωπος θα χτίσει την άμυνά του απέναντί της;

Πριν απαντήσω στο ερώτημα αυτό, πρέπει να σκεφτούμε ότι ο παγκόσμιος πληθυσμός έχει αυξηθεί και, έτσι, έχουν αυξηθεί και οι μεγαλύτερες ηλικίες. Αν κάτι μπορεί να σου πει αν έχεις άνοια, αυτό είναι σίγουρα η ηλικία. Ωστόσο, αν ψάξεις να βρεις το ποσοστό που αναλογεί στους ανθρώπους που έχουν άνοια στα 80 τους στη σημερινή εποχή συγκριτικά με το παρελθόν, θα δεις ότι είναι μικρότερο. Αυτό οι νευροεπιστήμονες το αποδίδουν στους καρδιολόγους, οι οποίοι παροτρύνουν τον κόσμο να προσέχει διάφορα πράγματα για την υγεία της καρδιάς. Όμως, ό,τι ευνοεί την καρδιά, ευνοεί και τον εγκέφαλο. Έτσι, επειδή δεν υπάρχει φάρμακο για τη θεραπεία της άνοιας, το μόνο που μπορεί να κάνει ο άνθρωπος, για να προστατευτεί, είναι να καθυστερήσει την έλευσή της με την καθημερινή άσκηση και τη σωστή διατροφή.

- Στη σημερινή εποχή, η τεχνολογία έχει διεισδύσει σε κάθε κομμάτι της σύγχρονης πραγματικότητας, ενώ γίνεται λόγος για την προσφιλή σε πολλούς τεχνητή νοημοσύνη. Ποιες είναι οι αλλαγές που μπορεί να επιφέρει στη ζωή του ανθρώπου και στη μεταμόρφωση της κοινωνίας;

Για να είμαστε ρεαλιστές, δεν πιστεύω ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αποκτήσει ποτέ αντίληψη και συνείδηση. Δεν έχω δει κάποιο ρομπότ να ερωτεύεται κάποιο άλλο, ούτε έναν υπολογιστή έναν άλλον! Μπορεί να διευκολύνουν ή και να δυσκολέψουν τη ζωή των ανθρώπων στο μέλλον. Ένα παράδειγμα που με ενδιαφέρει πολύ είναι το περιβάλλον. Οι επιστήμονες πίστευαν πως η τεχνολογία θα καταφέρει να λύσει το περιβαλλοντικό πρόβλημα, αλλά δεν υπάρχουν αποδείξεις, γι’ αυτό και όσα δεδομένα υπάρχουν δείχνουν ότι η τεχνολογία μάλλον έχει δράσει αρνητικά στο κομμάτι αυτό. Άρα, είναι στο χέρι του ανθρώπου το πώς και κατά πόσο θα φανεί η τεχνολογία χρήσιμη ή επικίνδυνη για τη ζωή του.

- Έχετε υποστηρίξει πολλές φορές ότι ο άνθρωπος είναι δέσμιος του εγκεφάλου του, απορρίπτοντας κατά κάποιον τρόπο την ελεύθερη βούληση. Πώς το εξηγείτε αυτό;

Φαίνεται παράδοξο να πεις ότι δεν έχουμε καμία ελευθερία και πως οι πράξεις μας καθορίζονται από το χθες. Ρώτησα μία φορά μία κυρία αν έχει ελεύθερη βούληση και μου είπε πως αυτή έχει, αλλά δεν είναι σίγουρη για τους υπόλοιπους. Στην πραγματικότητα, η Νευροεπιστήμη θεωρεί ότι δεν υπάρχει ελεύθερη βούληση, δηλαδή πως οι αποφάσεις μας σήμερα είναι καθορισμένες από το γενετικό μας προίκισμα και από τις εμπειρίες που είχαμε μέχρι χθες, κοινώς είμαστε σκλάβοι του παρελθόντος. Αν πάρουμε το παράδειγμα των Γερμανών, θα διαπιστώσουμε ότι η Ιστορία που γράφτηκε με τους δύο Παγκοσμίους Πολέμους τους άλλαξε, καθώς σήμερα, παρότι έχουν τα ίδια γονίδια με το παρελθόν, έζησαν πράγματα που σήμερα τους έκαναν εξαιρετικούς πολίτες και φιλικά προσκείμενους προς το περιβάλλον. Ο εγκέφαλος δεν είναι αμετάβλητος, αλλάζει και αλλάζει με τις εμπειρίες.

- Ποια είναι η θέση της θρησκείας στη ζωή σας και πώς μπορεί να επηρεάσει τις Επιστήμες;

Πιο εύκολα να σου απαντήσω το δεύτερο. Το έργο της θρησκείας, με το να βοηθάει τον κόσμο σε δύσκολες στιγμές της ζωής τους και να απαλύνει τον πόνο τους, έρχεται σε αντίθεση με το ότι η Εκκλησία δεν βρήκε κανένα εμβόλιο για την αντιμετώπιση του COVID-19. Δεν βλέπω κάποιο θετικό στη θρησκεία για τις επιστήμες, αν αναλογιστείς ότι και στην Ελλάδα έγιναν πολλές παραβιάσεις από ιερείς που ήταν πεπεισμένοι ότι δεν υπάρχει μεταδοτικότητα του ιού μέσα στην εκκλησία.

Καταναγκαστικά με έβαλαν στην κολυμπήθρα και φαινομενικά είναι μία παραβίαση των δικαιωμάτων του ανθρώπου. Παραπονέθηκα τότε, όπως παραπονιούνται και όλα τα παιδιά που έχω δει! Σίγουρα μία τέτοια εμπειρία δεν με άλλαξε προς το κακό σαν άνθρωπο, ωστόσο, αν το επεκτείνουμε συνολικά στη ζωή του ανθρώπου, αυτός ευθύνεται για το αν μία κατάσταση θα τον αλλάξει προς το καλύτερο ή προς το χειρότερο. Τα παιδιά τα δικά μου από μόνα τους αποφάσισαν να βαφτιστούν, όταν ήταν σε ηλικία 15 χρονών. Όσον αφορά διάφορα κηρύγματα της σημερινής Εκκλησίας, με βρίσκουν αντίθετο, αλλά ο Ιησούς σαν άνθρωπο με εντυπωσίασε και ήταν και ο λόγος που με ώθησε να γράψω το τελευταίο μου μυθιστόρημα με τίτλο Ο Αμαζόνιος ανάμεσά μας. Το μόνο που ξέρω είναι ότι ο Ιησούς δεν έκανε ποτέ διακρίσεις μεταξύ ανδρών και γυναικών, αλλά ούτε και μεταξύ των ομοφυλόφιλων και των ετεροφυλόφιλων.

- Ποια πρέπει να είναι η στάση του ανθρώπου απέναντι στο περιβάλλον για να διατηρήσουμε την ελπίδα ότι τα επόμενα χρόνια θα συνεχίσουμε να ζούμε;

Χιουμοριστικά αναφέρει ότι πρέπει να είμαστε Άγιοι απέναντι στο περιβάλλον. Πρώτα θα πρέπει να ακούσουμε την Επιστήμη, αυτήν που αγαπά τον άνθρωπο και θέλει να τον προστατέψει και όχι εκείνους τους ανθρώπους που ενδιαφέρονται να θησαυρίσουν. Στεκόμαστε σαστισμένοι απέναντι στο περιβάλλον και οφείλουμε να αλλάξουμε τη στάση μας απέναντί του, για να καταφέρουμε να εξασφαλίσουμε το μέλλον στα παιδιά μας.

- Αναφέρατε ότι η Ψυχολογία έχασε την ψυχή της το 1930. Επομένως, θα θεωρούσαμε ότι όλα όσα αποδίδουμε στον όρο ψυχή δεν υπάρχουν;

Η ψυχή είναι άχρηστη για την Ψυχολογία. Αν η ψυχή βρίσκεται εκεί που οι ερεθισμοί γίνονται αισθήσεις, που εδρεύει η λογική, που παίρνονται οι αποφάσεις, που πλάθεται η αγάπη και που αποθηκεύεται η μνήμη, τότε δεν υπάρχει λόγος να υποστηρίζουμε ότι υπάρχει ψυχή, γιατί υπάρχει ήδη ένα όργανο που εκτελεί αυτές τις λειτουργίες, ο εγκέφαλος.

- Μένοντας στην ακαδημαϊκή σας καριέρα, έχοντας πραγματοποιήσει σπουδαίες ανακαλύψεις δομών του εγκεφάλου, έχοντας τιμηθεί, μεταξύ άλλων, με 9 διεθνή βραβεία, σας επηρέασε ποτέ αυτή η επιτυχία, και αν ναι, πώς το διαχειριστήκατε;

Δεν με επηρέασε αρνητικά, γιατί έχω γαλουχηθεί από τη μητέρα μου, που, όταν της είπα ότι μελετώ τους αρουραίους, μου απάντησε: «Μα με ποντικούς, βρε Γιώργο μου; Ύστερα από τόσα χρόνια σπουδών;». Στην Επιστήμη μπορεί, όταν λάβεις ένα βραβείο, να δεχτείς συγχαρητήρια. Όμως, όταν λάβεις μεγάλη αναγνώριση, ο άλλος που δεν θεωρεί την εργασία σου σημαντική και θεωρεί ότι η δικιά του αξίζει να λάβει την αναγνώριση που εσύ έλαβες, ίσως σε επηρεάσει. Ωστόσο, δεν έμεινα σε αυτά. Η αναγνώριση που έλαβα στις Νευροεπιστήμες οδήγησε στο να έχω μεγάλη απήχηση και στη συγγραφική μου πορεία, μιλώντας για τα μυθιστορήματα που έγραψα, αφού ως βάση αυτών ήταν η Νευροεπιστήμη.

- Ποια είναι τα μελλοντικά βήματα του Γιώργου Παξινού;

Αυτή είναι μία ερώτηση που κάνω και εγώ συχνά στους μαθητές μου, γιατί σε βοηθάει να επαναπροσανατολιστείς και να δεις τι κάνεις σωστά και τι λάθος. Θέλω να συνεχίσω την πορεία μου στη Νευροανατομία και τις Νευροεπιστήμες, καθώς μετά από 45 περίπου χρόνια, πλέον καταλαβαίνω τι κάνω. Θέλω να συνεχίσω και με το κομμάτι της χαρτογράφησης του εγκεφάλου του ανθρώπου. Τον επόμενο καιρό θα έρθει ένας συνάδελφος, εδώ στην Ελλάδα, για να ολοκληρώσουμε τον χάρτη και να αποκτήσουμε μία ολοκληρωμένη εικόνα για το όργανο αυτό, που λέγεται εγκέφαλος. Δεν θα γράψω άλλο μυθιστόρημα. Έφερα όσα γνώριζα και έμαθα μέσα από το ταξίδι μου στη Nευροεπιστήμη και την Ψυχολογία και ο κύκλος αυτός έχει πια κλείσει για εμένα.

«Ψηλαφήσατέ με»!

 

Ήδη από την εποχή του Ομήρου, μια από τις βασικές σημασίες του ρήματος ψηλαφάω/ψηλαφώ είναι  «προσπαθώ να διαπιστώσω/ ελέγξω/ εξακριβώσω κάτι με τις άκρες των δακτύλων μου» (όπως συμβαίνει κατεξοχήν με κάποιον που είναι τυφλός/τυφλωμένος ή βρίσκεται σε σκοτεινό χώρο)….

          Στην ευαγγελική περικοπή της Κυριακής του Θωμά –Ιωάν.20.19-31, ο Θωμάς απαντά στην ρητή πρόσκληση εκ μέρους του Αναστημένου Κυρίου «φέρε τον δάκτυλόν σου ώδε και ίδε τας χείρας μου, και φέρε την χείρα σου και βάλε στην πλευράν μου, και μη γίνου άπιστος , αλλά πιστός» με τη φράση «ο Κύριός μου και ο Θεός μου», χωρίς να λέγεται ρητά ότι Τον ψηλάφησε. Στη συνείδηση ωστόσο της Εκκλησίας η ψηλάφηση αυτή έλαβε χώρα  καθώς στο Συναξάρι του Όρθρου αναφέρεται: «Τη αυτή ημέρα, Κυριακή Δευτέρα από του Πάσχα….εορτάζομεν…την του αγίου Αποστόλου Θωμά ψηλάφησιν».

          Πάντως η ψηλάφηση του Αναστημένου Χριστού δεν ήταν μόνο αίτημα του Θωμά, αλλά προτροπή του ίδιου του Αναστημένου Χριστού στους Μαθητές Του, όπως αναφέρεται στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο: «ίδετε τας χείρας μου και τους πόδας μου, ότι αυτός εγώ είμι. Ψηλαφήσατέ με και ίδετε, ότι πνεύμα σάρκα  και οστέα ουκ έχει καθώς εμέ θεωρείτε έχοντα» [= «δείτε  τα χέρια μου και τα πόδια μου-και  διαπιστώσετε- ότι εγώ ο ίδιος είμαι. Ψηλαφήσετέ και δείτε ότι δεν είμαι πνεύμα= φάντασμα] , διότι ένα πνεύμα-φάντασμα δεν έχει σάρκα καο οστά, όπως με βλέπετε εμένα να έχω»].

          Έτσι, δεν μας κάνει εντύπωση η δήλωση του Ιωάννη (όχι του Θωμά) στην αρχή κιόλας της Επιστολής του-Α΄ Ιωάν. 1.1-, «ο ακηκόαμεν, ο εωράκαμεν τοις οφθαλμοίς ημών, ο εθεασάμεθα και αι χείρες ημών εψηλάφησαν…» [= «αυτό που έχουμε ακούσει, αυτό που έχουμε δει με τα μάτια μας, αυτό που παρατηρήσαμε/εξετάσαμε από κοντά και ψηλάφησαν τα χέρια μας..»].

          Υπόψιν, ότι το ρήμα θεάομαι / θεώμαι (του οποίου αόριστος είναι το εθεασάμεθα, που έχουμε εδώ) δεν σημαίνει απλώς βλέπω, αλλά εξετάζω με θαυμασμό, παρατηρώ, εξετάζω.

`Ανδρέας Μοράτος, «ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ», φ. 1189

Η ασθένεια της φιλαργυρίας

 

Η ασθένεια της φιλαργυρίας εκδηλώνετε με τρεις τρόπους, τους οποίους καταδικάζουν τόσο οι θείες γραφές , όσο και οι διδασκαλίες των Πατέρων. 

          Ο πρώτος τρόπος είναι  αυτός που κάνει τους ελεεινούς να αποχτούν και να μαζεύουν αυτά που δεν είχαν στον κόσμο. Ο δεύτερος είναι αυτός εκείνος που κάνει να ζητούν πίσω, αφού μια φορά απαρνήθηκαν τα χρήματα, ό, τι πρόσφεραν στον Θεό. Και ο τρίτος τρόπος είναι αυτός που, αφού κατ΄ αρχήν δέσει τον μοναχό με απιστία και χλιαρότητα, δεν του επιτρέπει να απαλλαγεί εντελώς από τα πράγματα του κόσμου, αλλά του υποβάλλει φόβο της φτώχειας και απιστία στην πρόνοια του Θεού.

          Αξιοκατάκριτα παραδείγματα των τριών αυτών τρόπων και μορφών φιλαργυρίας, όπως τα εξής:

          Ο Γιεζεί προσπαθώντας να αποχτήσει χρήματα που δεν είχε, έχασε το προφητικό χάρισμα, το οποίο ο διδάσκαλός του, ο Ελισσαίος ήθελε να του αφήσει ως κληρονομιά. Και έτσι αντί για ευλογία κληρονόμησε την κατάρα του προφήτη λέπρα αγιάτρευτη. ( Δ΄Βας. 5, 27).

          Και ο Ιούδας, όταν θέλησε να πάρει χρήματα, που προηγουμένως ακολουθώντας το Χριστό τα είχε πετάξει από πάνω του, όχι μόνο  ξέπεσε από την ομάδα των αποστόλων ξεγλιστρώντας  στην προδοσία του Δεσπότη Χριστού, αλλά και την ίδια τη σωματική του ζωή, έχασε δίνοντάς της βίαιο τέρμα (Ματθ. Κζ΄5).

          Ο Ανανίας και η Σαπφείρα πάλι, επειδή κράτησαν μερικά από αυτά που είχαν αποχτήσει, τιμωρήθηκαν με θάνατο που τον απάγγειλε το αποστολικό στόμα (Πραξ. Ε΄ 5-10).

          «ΜΙΚΡΗ ΦΙΛΟΚΑΛΙΑ»

Αναστάσιμες ανταύγειες» - Ομιλία του πατρός Σπυρίδωνος Βασιλάκου, στον Άγιο Νικόλαο Φιλοπάππου

 

Άγιος Νικόλαος Φιλοπάππου