«Νεολαία, πηγή δυσαρέσκειας»
Ανάμεσα στο άγχος, τους εθισμούς και την ψηφιακή μοναξιά, η δυτική νεολαία
φαίνεται να έχει χάσει την ίδια την ιδέα του μέλλοντος
από τον Ρομπέρτο Πεκιόλι
Η
νεότητα, που κάποτε γιορταζόταν ως μια εποχή ενέργειας, ομορφιάς και υπόσχεσης,
τώρα φαίνεται να χαρακτηρίζεται από ανησυχία, ευθραυστότητα και
σύγχυση. Μέσα από δεδομένα, διαδεδομένες συμπεριφορές και ολοένα και πιο
εμφανή πολιτιστικά σήματα, το κείμενο του Roberto Pecchioli αναλογίζεται τη
βαθιά ανησυχία των νέων δυτικών γενεών: η κατάθλιψη, οι εθισμοί, οι
διατροφικές διαταραχές, η κατάχρηση αλκοόλ και η ψυχαναγκαστική καταφυγή στην
τεχνολογία αποκαλύπτουν μια κοινωνία ανίκανη να προσφέρει νόημα, σταθερότητα
και προοπτικές. Σε έναν κόσμο που κυριαρχείται από τη συνεχή σύνδεση και
την έμμεση υποχρέωση της συναισθηματικής απόδοσης, πολλοί νέοι φαίνεται να
βιώνουν την ψυχαγωγία ως αναισθητικό, όχι ως χαρά. Το πορτρέτο αναδύεται
μιας γενιάς που μεγάλωσε σε υλική αφθονία αλλά στερείται συμβολικής
κατεύθυνσης, αιωρούμενη ανάμεσα στον φόβο του μέλλοντος και την αδυναμία να
φανταστεί ένα συλλογικό πεπρωμένο. (NR)
Η
νεότητα, σύμφωνα με το παλιό απαγορευμένο τραγούδι, είναι μια άνοιξη ομορφιάς.
Οι καιροί είναι διαφορετικοί. Άλλες εποχές. Στη χορτάτη και απελπισμένη Δύση, η
δεύτερη κύρια αιτία θανάτου μεταξύ των νέων, μετά τα ατυχήματα, είναι η
αυτοκτονία και η πέμπτη η χρήση ναρκωτικών. Πολλά κορίτσια και νέες γυναίκες
υποφέρουν από βουλιμία ή ανορεξία. Ο αλκοολισμός είναι ολοένα και πιο
διαδεδομένος, ανεξαρτήτως φύλου, όπως και ο εθισμός στα μέσα ενημέρωσης και την
τεχνολογία. Η λαχτάρα για ψυχαναγκαστική, νευρωτική και ξέφρενη ψυχαγωγία
είναι αχαλίνωτη, βιώνεται όχι ως ένα υγιές διάλειμμα αλλά ως λόγος ζωής. Η
πιο συνηθισμένη εικόνα είναι των νέων σκυμμένων πάνω από τα smartphones τους,
ψυχαναγκαστικά παίζοντας με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τα μηνύματα κειμένου. Όλα
δείχνουν ότι ο δικός μας κόσμος είναι ακατάλληλος για όσους εισέρχονται στον
λαβύρινθο της ζωής. Δεν μπορεί να είναι εύκολο να είσαι νέος σήμερα. Μια έρευνα
της πύλης skuola.net το επιβεβαιώνει αυτό, απεικονίζοντας μια γενιά που αγχώνεται
από το άγχος, τα ψέματα και την έλλειψη επιθυμίας για σπουδές. Είναι η νεότητα
μια άνοιξη δυσαρέσκειας;
Περισσότεροι από τους μισούς εφήβους δεν θέλουν να πάνε σχολείο, όχι από
τεμπελιά αλλά λόγω άγχους, η θλιβερή αντίδραση σε ερεθίσματα που
θεωρούνται υπερβολικά ή απειλητικά. Δεν είναι τίποτα περισσότερο, θα
μπορούσε κανείς να σκεφτεί, από ένα νεανικό συναίσθημα, εκτός από το ότι τα
παιδιά φοβούνται τις απογοητευτικές προσδοκίες -τόσο προσωπικές όσο και
οικογενειακές- και βλέπουν με αγωνία ένα επισφαλές, απελπιστικό μέλλον. Το
σχολείο θεωρείται άχρηστο, εν μέρει επειδή γενιές έχουν εσωτερικεύσει μια
εργαλειακή ιδέα της μελέτης, η οποία πρέπει πρώτα και κύρια να «εξυπηρετεί»,
εις βάρος του πολιτισμού, της κριτικής σκέψης και της δια βίου
εκπαίδευσης. Όλα αλλάζουν πολύ γρήγορα. Όχι μόνο οι βεβαιότητες του χθες
διαλύονται, αλλά και οι ελπίδες του αύριο. Το ογδόντα τοις εκατό των
μαθητών λένε ότι υπάρχει πάρα πολλή εργασία για το σπίτι και τα τεστ και τα
κουίζ είναι δύσκολα. Αυτό είναι το αντίθετο της αλήθειας, αλλά πώς μπορεί κάποιος
που έχει συνηθίσει από τη γέννησή του στην άνεση, στο να μην απορρίπτεται από
την κοινωνία και τους γονείς (όταν υπάρχουν), δεν έχει συνηθίσει σε
περιορισμούς και συνεχή δέσμευση, να το πιστεύει αυτό; Τα παιδιά είναι ένας
καθρέφτης της κοινωνίας που τα διαμορφώνει. Αν, όπως συχνά υποστηρίζεται, δεν
έχουν αξίες ή σκοπούς, αυτό συμβαίνει επειδή ένα σύστημα φαινομενικών
ελευθεριών, στην πραγματικότητα κλουβιών ή εξαρτήσεων, θέλει να τις έχουν έτσι.
Στο πρόσφατο δημοψήφισμα για τη δικαιοσύνη, φαίνεται ότι κυρίως οι νέοι ψήφισαν
όχι, δηλαδή, εναντιώθηκαν στην αλλαγή. Αυτή η τάση έρχεται σε αντίθεση με την
εποχή που οι νεότερες γενιές πάντα υποστήριζαν την καινοτομία, τον ενθουσιασμό
και την εξερεύνηση ανεξερεύνητων μονοπατιών. Αντίθετα, αν το άγχος, όπως επιβεβαιώνει
η ψυχολογία, είναι μια νευρική αντίδραση που μας προετοιμάζει για μάχη ή φυγή
απέναντι σε συναισθηματικές, γνωστικές ή κοινωνικές απαιτήσεις, φαίνεται ότι οι
νεότερες γενιές ζουν σε αμυντική στάση, αποφεύγοντας την ευθύνη, αποφεύγοντας
τη δέσμευση και, όπως ο Οδυσσέας του Δάντη, βγαίνουν στη θάλασσα. Γίνονται
αιχμάλωτοι ενός ασφυκτικού κομφορμισμού, που χαρακτηρίζεται από καταναλωτικά
τελετουργικά, τον τρόμο της κοινωνικής αποδοκιμασίας και τον φόβο ότι δεν είναι
«σαν όλους τους άλλους», σε μια εποχή που κάθε χειρονομία, σκέψη και καθημερινή
πράξη ελέγχεται στην ανελέητη αρένα των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Δεν έχουν
άδικο, δυστυχώς, που αισθάνονται διαρκώς υπό παρατήρηση, υποκείμενοι στην άγρια
κρίση του κοπαδιού, του οποίου η μη σκέψη δεν είναι τίποτα άλλο από την
εκχυδαϊσμό κυρίαρχων ιδεών, που μεταφέρονται από το Διαδίκτυο, από τη
διαφήμιση, από ορδές ενδιαφερόμενων influencers, από τη μόδα.
Μια δυσαρεστημένη νεολαία, «ρευστή» επειδή είναι μπερδεμένη, χωρίς κατεύθυνση,
με απρόβλεπτη συμπεριφορά, σαν ένα σμήνος που κινείται χωρίς προφανή λόγο ή
σκοπό. Ακόμα και όταν αναζητά «διασκέδαση» (συχνά το "φτιάξιμο",
η χρήση ναρκωτικών ουσιών και αλκοόλ σε αποπροσωποποιητικά
περιβάλλοντα όπως νυχτερινά κέντρα), δίνει την εντύπωση ότι εκτελεί μια
τελετουργία, προσκολλάται σε μια συνήθεια: κομφορμιστές αυτού που αποκαλούν
παράβαση, αλλά στην πραγματικότητα είναι άβουλη συμμετοχή στην αγέλη. Η
έξοδος από αυτή την αγέλη είναι πιο δύσκολη από ποτέ. Η φασαρία ωθεί
(σχεδόν) τους πάντες προς την ίδια κατεύθυνση, ανάμεσα στην κατανάλωση, τον
θόρυβο, τον έντεχνα τροφοδοτούμενο ενθουσιασμό που συντηρείται από ολοένα και
πιο διαδεδομένους εθισμούς, την επίδειξη, την επιδειξιομανία στα μέσα
κοινωνικής δικτύωσης, που συχνά ακολουθείται από την πικρή έκπληξη ενός αποδοκιμαστικού
μηνύματος (του κατεβασμένου αντίχειρα), μιας περιφρονητικής αμετάκλητης
κριτικής.
