ΓΛΩΣΣΙΚΑ ΤΗΣ ΛΑΤΡΕΙΑΣ Σίγησεν χρύσεα χείλη

 

Τη ΙΓ΄ (=δεκάτη Τρίτη) του μηνός (Νοεμβρίου) μνήμη του εν Αγίοις Πατρός ημών Ιωάννου, Αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως, του Χρυσοστόμου».

            Το τρίστιχο του Συναξαρίου του όρθρου του μεγάλου αυτού αγίου έχει ω εξής:

            «Μύσας ο χρυσούς Ιωάννης το στόμα,

            αφήκεν ημίν άλλο τας βίβλους στόμα.

            Αμφί τρίτην δεκάτην σίγησεν χείλη».

            Η πρώτη λέξη των τριών στίχων [«μύσας»] είναι μετοχή αορίστου του ρήματος «μύω», που σημαίνει «κλείνω» (ιδίως τα μάτια) - εδώ, το στόμα).

            Στον πρώτο στίχο, το επίθετο Χρυσόστομος αναλύεται στα συνθετικά του χρυσούς και στόμα (βέβαια, εδώ το επίθετο είναι αρσενικού γένους και όχι ουδέτερου, αφού αναφέρεται ευθέως στον ίδιο τον άγιο και όχι στο στόμα του, οπότε θα είχαμε χρυσούν- κάτι που δίνει μεγαλύτερη εκφραστική ένταση).

            Η ουσιαστική σειρά των λέξεων του δεύτερου στίχου έχει ως εξής:

            «αφήκεν ημίν άλλο στόμα, τας βίβλους». {υπενθυμίζουμε ότι ο άγ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος είναι ο πολυγραφότερος όλων των Πατέρων).

            Το ρήμα «σίγησεν» στον τρίτο στίχο είναι χωρίς την απαιτούμενη αύξηση σε «ε» αποτελώντας  ποιητικό τύπο. Επίσης, είναι σε ενικό αριθμόν, αντί να είναι σε πληθυντικό («εσίγησαν»), λόγω του ότι έχουμε εδώ το φαινόμενο της λεγόμενης αττικής σύνταξης κατά την οποίο, όταν το υποκείμενο του ρήματος ήταν ουδέτερο πληθυντικού αριθμού, τότε το ρήμα έμπαινε σε ενικό αριθμό. Πρόχειρο παράδειγμα στη Θ. Λειτουργία: «Και έσται τα ελέη του μεγάλου Θεού…» αντί: «Και έσονται τα ελέη του μεγάλου Θεού…».

            Οι τρεις στίχοι θα μπορούσαν να αποδοθούν ως εξής:

            «Κλείνοντας ο χρυσός Ιωάννης το στόμα,

            μας άφησε  άλλο στόμα, τα βιβλία (του).

            Κατά τη δεκάτη Τρίτη (του μηνός)  σίγησαν χρυσά χείλη».

            Ανδρέας Μοράτος