Ο π. Γεώργιος Φλορόφσκι υπήρξε ένας από τους σημαντικότερος ορθόδοξους θεολόγους του 20ου αιώνα. Γεννήθηκε το 1893 στη Ρωσική αυτοκρατορία. Η οικογένειά του αμέσως μετά τη γέννηση του μετακόμισε στην Οδυσσό. Η πολυεθνικότητα η οποία χαρακτήριζε τη ρωσική πόλη καθώς και ο κοσμοπολίτικος χαρακτήρας της τον επηρέασαν βαθύτατα. Σπούδασε στο πανεπιστήμιο της Οδυσσού φιλοσοφία και ιστορία στο τμήμα Ιστορίας και Φιλολογίας. Έχοντας ως εφόδιο τις διακρίσεις που είχε κερδίσει κατά τη διάρκεια των σπουδών του ο Φλορόφσκι με απόφαση της Σχολής έγινε δεκτός στο τμήμα Φιλοσοφίας και Ψυχολογίας για μεταπτυχιακές σπουδές με σκοπό να ακολουθήσει ακαδημαϊκή καριέρα (1916-1919). Με την ολοκλήρωση του προγράμματος ξεκίνησε να εργάζεται ως επισκέπτης καθηγητής στο πανεπιστήμιο της Οδησσού. Ωστόσο, η Οκτωβριανή Επανάσταση ανέκοψε την πορεία του και τον ανάγκασε μαζί με την οικογένειά του να καταφύγει στην Ευρώπη το 1920. Έπειτα από σύντομη διαμονή στη Βουλγαρία εγκαταστάθηκε στην Πράγα. Εκεί ο Φλορόφσκι παντρεύτηκε το 1922, ενώ έναν χρόνο αργότερα υποστήριξε τη διδακτορική του διατριβή. Σημαντική στιγμή στη ζωή του ήταν όταν το 1932 χειροτονήθηκε ιερέας ενώ ζούσε πλέον στο Παρίσι. Το 1956 πήγε στο Χάρβαρντ ως λέκτορας και στη συνέχεια ως καθηγητής της ιστορίας της Ανατολικής Εκκλησίας. Απεβίωσε το 1979.
Η κοινότητα των Ρώσων μεταναστών στην Πράγα, όπου κατέφυγε, αποτελούνταν από διανοούμενους, οι οποίοι έδειχναν έντονο ενδιαφέρουν για τη διατήρηση των παραδόσεων της Εκκλησίας στην εξορία. Σε αυτό το πλαίσιο αναδείχθηκε η ιδέα για τη δημιουργία μίας ορθόδοξης θεολογικής σχολής στη δυτική Ευρώπη. Έτσι το 1925 ιδρύθηκε το Ινστιτούτο Ορθόδοξης Θεολογίας του Παρισιού (γνωστό ως «Αγίου Σεργίου», καθώς ήταν αφιερωμένο στον Άγιο). Πολύ σύντομα ο Άγιος Σέργιος έγινε η σημαντικότερη Ορθόδοξη θεολογική Σχολή. Το 1926 ο Φλορόφσκι προσκλήθηκε ως καθηγητής Πατρολογίας. Η πατερική σκέψη έγινε από τότε η βάση της κοσμοθεωρίας του. και εργάστηκε συστηματικά πάνω στη μελέτη και προώθηση των πατερικών κειμένων (Blane, 2010). Παράλληλα με την πατρολογία δίδαξε ελληνικά και εισαγωγή στη φιλοσοφία. Στο Ινστιτούτο του Παρισιού ο Φλορόφσκι βρισκόταν ιδεολογικά απέναντι στην πλειοψηφία την καθηγητών. Οι περισσότεροι υποστήριζαν την ενασχόληση με θέματα Ρωσικής Θεολογίας και Φιλοσοφίας του 19ου αιώνα. Αντίθετα, ο π. Γεώργιος υποστήριζε την επιστροφή στη μελέτη των πατερικών κειμένων (Williams,1989). Στο πλαίσιο της προσπάθειάς του για προώθηση της μελέτης των Πατέρων δημοσίευσε δύο βιβλία : «Ανατολικοί Πατέρες του 4ου αιώνα» και «Βυζαντινοί Πατέρες από τον 5° ως τον 8° αιώνα». Οι δύο αυτές μελέτες χαρακτηρίζονται από την αντικειμενικότητα τους, το ιστορικό πρίσμα προσέγγισης και την εκτενή βιβλιογραφία που τα συνοδεύει.
Ο Φλορόφσκι επισκέφτηκε πρώτη φορά την Ελλάδα το 1936 στο πλαίσιο του Α’ Συνεδρίου Ορθοδόξων Θεολόγων (Αθήνα, 29 Νοεμβρίου – 4 Δεκεμβρίου), όπου συμμετείχαν τριάντα σύνεδροι αντιπρόσωποι των Θεολογικών Σχολών του Βουκουρεστίου, της Σόφιας, του Βελιγραδίου, της Βαρσοβίας, του Παρισιού και της Αθήνας. Στο συνέδριο της Αθήνας ήταν που ο Φλορόφσκι ξεχώρισε σε πανορθόδοξο επίπεδο, έξω από τα όρια της Ρωσικής διασποράς. Στην εισήγησή του «Πατερικές σπουδές και σύγχρονη Θεολογίας» επισήμανε την ανάγκη να γίνει μία επιστροφή στους Πατέρες αλλά και μία εκ νέου μελέτη των Βυζαντινών Θεολόγων. Για την αναζήτηση της ουσίας της Ορθοδοξίας στράφηκε στην ιστορία και πρόκρινε την πατερική παράδοση ως μόνο μέσω για την επίτευξη του στόχου. Στη διαμόρφωση των πεποιθήσεών του σχετικά με τους Πατέρας συνέβαλε και η επίσκεψή του στο Άγιον Όρος που αποτελούσε γνήσιο και ατόφιο προπύργιο της Ορθοδοξίας.
Την ίδια χρονιά το ζεύγος Φλορόφσκι μετακόμισε στην Αμερική όπου ο π. Γεώργιος εργάστηκε ως καθηγητής στο Ορθόδοξο Θεολογικό Σεμινάριο του Αγίου Βλαδίμηρου. Στο πλαίσιο αυτού του σεμιναρίου ο Φλορόφσκι κλήθηκε να απευθυνθεί σε ένα οικουμενικό ακροατήριο και όχι μόνο σε Ρώσους. Δεν υπήρχε πλέον η νοσταλγία της πατρίδας και της παράδοσης, όπως συνέβαινε με τους Ρώσους της διασποράς. Οι νέοι θεολόγοι είχαν μεγαλώσει στην Αμερική και προσπαθούσαν να ενσωματώσουν την ορθόδοξη πίστη στον αμερικανικό τρόπο ζωής. Ταυτόχρονα, η Εκκλησία της Αμερικής εξαιτίας των πολιτικών και ιστορικών εξελίξεων, σε παγκόσμιο επίπεδο, είχε αναδειχθεί σε σημαντικό κέντρο της Ορθοδοξίας στον κόσμο. Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος συνέβαλε καθοριστικά καθώς πολλοί ορθόδοξοι μετανάστευσαν μετά τον πόλεμο στην Αμερική. Για τον λόγο αυτό ήταν σημαντικό να δοθεί στο σεμινάριο πανορθόδοξος και οικουμενικός προσανατολισμός. Η Ορθοδοξία έπρεπε να απαλλαγεί από στοιχεία εθνικής νοσταλγίας. Αυτή υπήρξε η βασική επιδίωξη του π. Γεωργίου από τη θέση του ως κοσμήτορα του σεμιναρίου του Αγίου Βλαδίμηρου. Ως γλώσσα του σεμιναρίου ορίστηκαν τα αγγλικά ενώ υποχρεωτικό μάθημα έγιναν τα ελληνικά. Η διδασκαλία του Φλορόφσκι στηριζόταν στην ελληνική πατερική παράδοση και στην ακράδαντη πεποίθησή του ότι η ουσία της Ορθοδοξίας, προκειμένου να μπορεί αυτή να σταθεί στον σύγχρονο κόσμο, μπορούσε να βρεθεί μόνο μέσα από την επιστροφή στους Πατέρες και στην εκ νέου μελέτη των Βυζαντινών θεολόγων, αυτό που ονόμαζε επανεξελληνισμό της Ορθοδοξίας, μία επιστροφή στις ρίζες της. Άλλωστε, Ο Χριστιανισμός κηρύχτηκε στην ελληνική γλώσσα και η βάση του η Καινή Διαθήκη είναι γραμμένη στα ελληνικά.
Εργαζόμενος συστηματικά σε αυτή την κατεύθυνση για την υπόλοιπή ζωή του, το 1952 ίδρυσε το πρώτο τριμηνιαίο ορθόδοξο περιοδικό στα αγγλικά, το St Vladimir ‘s Seminary Quarterly. Στόχος ήταν να προαγάγει την Ορθόδοξη πίστη, να αποδώσει σημαντικά ορθόδοξα κείμενα στα αγγλικά και να δώσει απαντήσεις σε σύγχρονα θεολογικά ερωτήματα υπό το φως της διδασκαλίας των Πατέρων της Εκκλησίας.
Παράλληλα συμμετείχε ενεργά στις Συνελεύσεις του Παγκόσμιου Συμβουλίου Εκκλησιών.
Το 1959 ταξίδεψε στη Θεσσαλονίκη για να συμμετάσχει σε συμπόσιο που διοργανώθηκε με αφορμή τη συμπλήρωση εξακοσίων χρόνων από την κοίμηση του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά. Στο συμπόσιο παρουσίασε δύο εργασίες, «Η ενότητα στην Ορθόδοξη Εκκλησία» και «H σημασία του Μοναχισμού στην Ορθόδοξη Εκκλησία». Παράλληλα ανακηρύχθηκε από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης επίτιμος διδάκτορας Θεολογίας και στην τελετή εκφώνησε στα ελληνικά την ομιλία του με θέμα «ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς και η παράδοση των Πατέρων».
Ο Φλορόφσκι υποστήριζε ότι η μελέτη των πατερικών κειμένων δεν πρέπει να στηρίζεται στη συγκέντρωση ρητών και διατυπώσεων. Πρέπει να στηρίζεται στη δημιουργική σύνθεση ώστε οι διδασκαλίες τους να βρουν εφαρμογή στον σύγχρονο κόσμο και να δώσουν απαντήσεις στα προβλήματα και στα ερωτήματα της εποχής. (Blane,2010).
«Φυσικά δεν έχει μεγάλη αξία το να γνωρίζει κανείς απλώς τα πατερικά κείμενα και να είναι εις θέση να παραθέτει αφθόνος πατερικά χωρία. Εκείνο που έχει αξία είναι να κατέχει κανείς εκ των ένδον τη θεολογία των Πατέρων… Η ανάκτηση του πατερικού τρόπου του σκέπτεσθαι, ιδού η θεμελιώδης προϋπόθεση αναγεννήσεως της Θεολογίας.» Γ. Φλορόφσκι1
Θεωρούσε ότι στα πατερικά κείμενα βρίσκονται οι απαντήσεις στα ζητήματα που ταλανίζουν τον χριστιανισμό και πίστευε ότι μόνο η ορθόδοξη εκκλησία είχε διατηρήσει την παράδοση με μεγαλύτερη πιστότητα.
Η ελληνική Εκκλησία ενδιαφέρθηκε για το έργο του Φλορόφσκι ήδη από το 1936 στο συνέδριο των ορθόδοξων θεολόγων στην Αθήνα. Μετά τον πόλεμο και ιδιαίτερα κατά τη δεκαετία του 1960, το ενδιαφέρον αναζωπυρώθηκε. Το 1965 ο π. Γεώργιος εξελέγη επίτιμο μέλος της Ακαδημίας Αθηνών για τη συμβολή του στη θεολογική σκέψη. Ο Χρήστος Γιανναράς επισήμανε τη θετική επιρροή που δέχτηκαν οι Έλληνες θεολόγοι από τη Ρωσική διασπορά και ιδιαίτερα από τον π. Γεώργιο για την αποκατάσταση ενός πατερικού κριτηρίου. Αυτή η επιρροή ήταν που απελευθέρωσε την ελληνική θεολογία από τη στασιμότητα και την επίδραση της δυτικής θεολογίας.
Σαφώς δεν είναι εφικτό να συνοψιστεί η επίδραση που είχε ο Φλορόφσκι στην Ορθόδοξη θεολογία σε ένα σύντομο άρθρο. Ωστόσο, επιχειρήθηκε να παρουσιαστούν τα στοιχεία αυτά που καταδεικνύουν τον σπουδαίο ρόλο που διαδραμάτισε καθώς και την ισχυρή επιρροή που άσκησε ώστε να επιτελεστεί η στροφή προς τη μελέτη των πατερικών κειμένων τόσο στο πλαίσιο της διεθνούς θεολογίας όσο και ειδικότερα στην ελληνική θεολογική σκέψη.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου