Πριν κάποια χρόνια είχα γράψει ότι ίσως ένα μέρος του κακού ξεκίνησε από εκείνη τη μικρή, αθώα σκηνή που όλοι έχουμε δει…το παιδί πέφτει πάνω στο τραπέζι, χτυπάει, και ο γονιός για να το παρηγορήσει, αρχίζει να χτυπάει το τραπέζι λέγοντας.. «Κακό τραπέζι! Κακό!» Μόνο που το τραπέζι δεν έκανε τίποτα….Το παιδί έπεσε πάνω του. Κι όμως, για λίγα δευτερόλεπτα, αντί να βοηθήσουμε το παιδί να συναντήσει την πραγματικότητα, αλλάζουμε την πραγματικότητα για να προστατεύσουμε το συναίσθημά του. Δεν έπεσες εσύ, εφταιγε το τραπέζι.
Κάπου στην πορεία το gentle parenting παρεξηγήθηκε λίγο…
Από το «δεν θέλω να μεγαλώσω το παιδί μου με φόβο» περάσαμε σε κάτι τύπου… «Αγάπη μου, καταλαβαίνω ότι θύμωσες επειδή δεν μπορείς να φας τούρτα στις 11 το βράδυ. Θα ήθελες να συζητήσουμε πώς νιώθεις γι’ αυτό;» Και το παιδί, εν τω μεταξύ, έχει ήδη ανοίξει το ψυγείο, έχει φάει την τούρτα και διαπραγματεύεται αν αύριο θα πάει σχολείο.
Να ξεκαθαρίσουμε κάτι. Gentle parenting δεν σημαίνει ότι το παιδί αποφασίζει για όλα, ούτε ότι ο γονιός φοβάται να του προκαλέσει «τραύμα» . Δεν σημαίνει ότι κάθε «όχι» πρέπει να συνοδεύεται από TED Talk δεκαπέντε λεπτών και τρεις εναλλακτικές προτάσεις. Ένα παιδί χρειάζεται αγάπη, ενσυναίσθηση και σεβασμό. Χρειάζεται όμως και ΟΡΙΑ. Γιατί ένα από τα βασικά αναπτυξιακά καθήκοντα της παιδικής ηλικίας είναι ακριβώς αυτό,η σταδιακή εγκατάλειψη της παντοδυναμίας. Το μικρό παιδί ξεκινά τη ζωή του βιώνοντας τον κόσμο περίπου σαν να περιστρέφεται γύρω από τις ανάγκες του. Πεινάει και εμφανίζεται τροφή. Κλαίει και κάποιος έρχεται. Θέλει αγκαλιά και κάποιος το σηκώνει. Κάπως σαν εμένα όταν πεινάω, μόνο που εγώ στα 42 μου εξακολουθώ να κοιτάζω τον φούρνο με μια αδικαιολόγητη αισιοδοξία ότι ίσως εμφανίστηκε μέσα μια ζαμπονοτυρόπιτα χωρίς να την έχω αγοράσει. Η διαφορά είναι ότι στο παιδί αυτή η αίσθηση παντοδυναμίας είναι φυσιολογική και αναπτυξιακά απαραίτητη. Στον ενήλικα είναι απλώς πείνα και…κακές αποφάσεις. Καθώς όμως μεγαλώνει, χρειάζεται σιγά σιγά να συναντήσει μια πραγματικότητα που του λέει…«Σε αγαπώ πολύ, αλλά δεν μπορείς να έχεις πάντα αυτό που θέλεις.» «Καταλαβαίνω ότι θυμώνεις, αλλά δεν θα αλλάξει το όριο επειδή θύμωσες.» «Το συναίσθημά σου είναι αποδεκτό., δεν είναι όμως κάθε συμπεριφορά αποδεκτή.» Εκεί αρχίζει να χτίζεται κάτι εξαιρετικά σημαντικό…η ικανότητα να αντέχει τη ματαίωση. Και η ματαίωση, σε μικρές και διαχειρίσιμες δόσεις, δεν τραυματίζει το παιδί. Το προετοιμάζει για την πραγματικότητα. Welcome to reality, baby. Γιατί αργότερα δεν θα το επιλέξουν πάντα πρώτο. Κάποιος θα του πει όχι, χωρίς ιδιαίτερη ευαισθησία . Θα χάσει, θα περιμένει, θα αποτύχει, θα συναντήσει ανθρώπους που δεν θα προσαρμόζονται στις ανάγκες του. Αν κάθε φορά που δυσφορεί ο γονιός αλλάζει το όριο για να μη στενοχωρηθεί, το παιδί δεν μαθαίνει να ρυθμίζει τη ματαίωσή του, μαθαίνει απλά ότι η ένταση του συναισθήματός του μπορεί να αλλάξει την πραγματικότητα. Και τότε, χωρίς να το καταλαβαίνουμε, αντί να του προσφέρουμε ασφάλεια, ενισχύουμε την αίσθηση παντοδυναμίας του. Όχι αγαπητέ μου γονιέ , το όριο δεν είναι τιμωρία. Είναι δομή. Το παιδί δεν χρειάζεται έναν γονιό που θα του πραγματοποιεί κάθε επιθυμία. Χρειάζεται έναν ενήλικα αρκετά σταθερό ώστε να αντέχει ακόμη και το γεγονός ότι το παιδί του, κάποιες στιγμές, θα θυμώσει μαζί του.
Μπορείς να πεις… «Ξέρω ότι νευρίασες. Είμαι εδώ μαζί σου. Αλλά η απάντηση παραμένει όχι.»
Αυτό είναι πολύ πιο δύσκολο από το να υποχωρήσεις. Και πολύ πιο χρήσιμο. Ισως ένα από τα μεγαλύτερα δώρα που μπορούμε να κάνουμε στα παιδιά μας δεν είναι να τους φτιάξουμε έναν κόσμο χωρίς απογοήτευση. Είναι να τους μάθουμε ότι μπορούν να απογοητευτούν χωρίς να διαλυθούν. Ότι μπορούν να ακούσουν «όχι» χωρίς να σημαίνει «δεν σε αγαπώ». Και ότι ο κόσμος δεν περιστρέφεται γύρω τους, αλλά εξακολουθούν να έχουν μια πολύ σημαντική θέση μέσα σε αυτόν.
Υ.Γ Μια μέρα δεν θα είσαι εκεί να μαλώσεις το «κακό τραπέζι», να διορθώσεις την αδικία, να εξηγήσεις το σκληρό «όχι» ενός μαλάκα ή να μαλακώσεις την πτώση. Και τότε, ίσως το μεγαλύτερο δώρο που θα του έχεις αφήσει δεν θα είναι ένας κόσμος που το προστάτεψε από τα πάντα. Θα είναι η βεβαιότητα ότι, όταν πέσει, μπορεί να σηκωθεί. Και ότι ακόμη κι όταν η ζωή δεν του κάνει το χατίρι, εκείνο μπορεί να συνεχίσει.
Ευάγγελος Ορφανίδης Κλινικός Ψυχολόγος
