Κυριακή 22 Ιουνίου 2014

ΚΥΡΙΑΚΗ Β΄ ΜΑΤΘΑΙΟΥ Ευαγγέλιο : Μτ.4, 18-23




ΚΛΗΣΗ ΚΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ

            Εν ολίγοις

            Η σημερινή Ευαγγελική διήγηση μας δίνει στην αρχή του κατά Ματθαίον Ευαγγελίου, τα περιστατικά της κλήσεως στο αποστολικό λειτούργημα των τεσσάρων πρώτων μαθητών, που ήταν αλιείς στη λίμνη Γεννησαρέτ. Φαίνεται ότι θα είχε προηγηθεί κάποια γνωριμία, γι’ αυτό και περίμεναν αυτή την πρόσκληση και όταν τους έγινε ανταποκρίθηκαν αμέσως.
            Πάντως όπως και να έχουν τα πράγματα σημασία έχει, ότι η συμπεριφορά τους αποτελεί ένα παράδειγμα ανταπόκρισης στην πρόσκληση του Χριστού για κάποιο υψηλό λειτούργημα στην Εκκλησία, όπως είναι η ιεραποστολή στον κόσμο. Ο Χριστός αναζητά τους πρώτους μαθητές- αποστόλους «παρά την θάλασσα της Γαλιλαίας», μέσα σ’ ένα καθημερινό κα απλό περιβάλλον. Πρόκειται για ανθρώπους της καθημερινής βιοπάλης, αγνούς και γνήσιους Γαλιλαίους.
            Ο Ιησούς τους προσκαλεί λέγοντας: «Δεύτε οπίσω μου και ποιήσω υμάς αλιείς ανθρώπων». Και η περικοπή μας πληροφορεί για τη συνέχεια: «Οι δε ευθέως αφέντες το πλοίον και τον πατέρα αυτών ηκολούθησαν αυτώ». Πρόκειται για ένα μοντέλο πρόσκλησης θα λέγαμε στην χριστιανική ιεραποστολή.
            Εδώ μπορούμε να συσχετίσουμε την πρόσκληση αυτή του Χριστού όχι μόνο στους μαθητές, αλλά και σ’ αυτή που απευθύνει σ’ όλους στους ανθρώπους με τον παράγοντα της ελευθερίας.
            Ο Θεός μας καλεί στην ύπαρξη πριν ακόμα δημιουργηθούμε. Εκείνος που μας καλεί είναι ο Λόγος του Θεού, ο Ιησούς Χριστός. Και μας καλεί όχι για να πεθάνουμε, αλλά για να ζήσουμε σε μια ατελεύτητη ζωή. Η πρόσκληση του Θεού για σωτηρία του ανθρώπου είναι ένα μυστήριο της αγάπης του Θεού. «Ουχ υμείς με εξελέξασθε, αλλ’ εγώ εξελεξάμην υμάς». Και η πρόσκληση αυτή απευθύνεται σε κάθε άνθρωπο, με διαφορετικό κάθε φορά τρόπο, αλλά με σκοπό τη Βασιλεία του Θεού. Όταν μας προσκαλεί ο Θεός σέβεται το ανθρώπινο πρόσωπο, γιατί σέβεται την ελευθερία μας. Ο Θεός προσκαλεί και αναμένει την ελεύθερη συγκατάθεση του ανθρώπου.
            Μέσα στο μυστήριο της Εκκλησίας καλούμαστε όλοι, όποιοι κι αν είμαστε εμείς και οι άλλοι. Οι μαθητές δέχτηκαν την πρόσκληση του Χριστού και ανταποκρίθηκαν ευθέως. Η ανταπόκριση στην πρόσκληση του Χριστού ήταν μία πράξη εμπιστοσύνης στην αγάπη Του και το θέλημά Του.
            Η κλήση του Θεού είναι βαθειά προσωπική. Ο λόγος του Χριστού δεν είναι μία ακατανόητη και φλύαρη θεολογία, αλλά έχει αμεσότητα στη ζωή των ανθρώπων. Οι  μαθητές στην πρόσκληση του Χριστού εγκατέλειψαν τα πάντα και τον ακολούθησαν. Το ίδιο συμβαίνει και με όποιον ακολουθεί τον Χριστό. Αποδεσμεύεται από κάθε  δέσμευση , πρόσωπα ή πράγματα και ζει μία πραγματικότητα ζωής με εσωτερική ελευθερία που προέρχεται από την ακλόνητη πίστη  ότι έχει βρει την αλήθεια που ελευθερώνει από κάθε τι που την δεσμεύει.
            Η συγκεκριμένη πρόσκληση του Ιησού Χριστού δεν έχει περιοριστική ισχύ. Απευθύνθηκε τότε σε συγκεκριμένα πρόσωπα που έγιναν μαθητές και απόστολοί Του, αλλά την ίδια πρόσκληση απευθύνει και έμμεσα σε κάθε εποχή σε πολλά πρόσωπα, που πιστεύουν στο Χριστό και προσπαθούν να είναι ζώντα μέλη της Εκκλησίας Του.
            Η διάδοση της χριστιανικής αλήθειας είναι απαραίτητη να γίνεται πάντοτε. Όλοι οι  πιστοί οφείλουμε να βαδίζουμε το δρόμο που άνοιξε «ο πανταχού παρών και ζωής χορηγός» και να βιώνουμε την αποκεκαλυμμένη αλήθεια του Θεού.
            Σήμερα γίνονται προσκλήσεις προς τους ανθρώπους από πολλούς. Ποιους  ακολουθούν οι άνθρωποι συνήθως όταν τους προσκαλούν να μετάσχουν σε μία υπόθεση που είναι για το καλό του κόσμου; Ακολουθούν αυτούς που θα τους εξασφαλίσουν άνετο τρόπο ζωής, λιγότερη εργασία και περισσότερη ευτυχία και χαρά για το μέλλον.
            Ο Χριστός όμως δεν πρότεινε τίποτε τέτοιο στους μαθητές Του. Απεναντίας απ’ ό, τι έβλεπαν στη ζωή του Δασκάλου τους , έπρεπε να περιμένουν τα αντίθετα. Και τα πράγματα δεν τους διέψευσαν. Όμως Τον ακολούθησαν, γιατί τους υποσχέθηκε καλύτερη ζωή  για τον κόσμο με την επικράτηση της Βασιλείας Του. Γι’ αυτό και Τον ακολούθησαν, παραμερίζοντας όλες τις δυσκολίες και τα δεινά που θ’ αντιμετώπιζαν. Το όραμα ενός καλύτερου κόσμου, που αντιπροσώπευε ο διδάσκαλός τους, τους έκανε να Τον ακολουθήσουν, όχι μόνο να κάνουν τους ανθρώπους να πιστέψουν σ’ αυτό, αλλά να δώσουν  και τη ζωή τους, όπως ο Χριστός.
            Η σημερινή ευαγγελική διήγηση που εξαίρει την προθυμία  και την ανεπιφύλακτη συγκατάθεση των πρώτων αποστόλων να εγκαταλείψουν τα πάντα και να Τον ακολουθήσουν, δημιουργεί ενοχές , όταν αρνείται κανείς παρόμοιες προσκλήσεις, προβάλλοντας ως δικαιολογία ότι τα ζητήματα της αλλαγής του κόσμου είναι ανέφικτα και ουτοπικά και κατά συνέπεια είναι καταδικασμένα σε αποτυχία. Αν σκέπτονταν έτσι και ο απόστολοι του Χριστού για το κήρυγμα του ευαγγελίου και τον ευαγγελισμό του κόσμου, τότε θα είχαν περιορισθεί στα όρια της Παλαιστίνης.
            Εδώ ακριβώς βρίσκεται  και η ευθύνη μας ν’ ανταποκριθούμε στην πρόσκληση του Χριστού ακολουθώντας τους μαθητές- ηγέτες της νέας ανθρωπότητας, πρόσωπα που τιμά η Εκκλησία ιδιαίτερα περισσότερο από άλλα εκκλησιαστικά πρόσωπα όσο σημαντικά κι αν είναι. 

π. γ. στ.

Καλή Κυριακή                              
           

Πέμπτη 19 Ιουνίου 2014

Συνωστισμός στον Παράδεισο



Ήμουν ενθουσιασμένος. Στεκόμουν παράμερα κοιτάζοντας. Ομάδες ανθρώπων αδιάκοπα ζύγωναν. Όλο και πιο κοντά, όλο και πιο κοντά. Κάθε ηλικία, από βρέφη μέχρι υπερήλικες σεβαστούς. Το χαμόγελο αντιφέγγιζε στα μάτια και στα χείλη τους. Γελούσε, τονιωθες, και η καρδιά τους. Περνούσαν από μπροστά μου. Βήμα γοργό. Έδειχναν πως δεν ήθελαν ούτε στιγμή να στερηθούν τον Παράδεισο. Γι’ αυτόν μιλούσαν. Αυτόν πρόσμεναν. Με την προοπτική του συντηρούσαν τις ελπίδες τους.
          Συγκινημένος παρατηρούσα αυτό το σμήνος των ανθρώπων. Αγαλλίαση με γέμιζε η ζωηρή παρουσία του στο χώρο αυτό. Ένοιωθα υπέροχα που βρισκόμουν ανάμεσά τους. Πανηγύριζα μαζί τους. Το άγχος της καθημερινότητας διαδεχόταν ευφροσύνη. Το ξέσπασμα του κουρασμένου ανθρώπου, ολοφάνερο. Ο ουρανός φαντάζει πιο γαλανός. Η μέρα, λες αισθάνεται και συνεορτάζει.
          Τα λεωφορεία συνεχώς μεταφέρουν κόσμο. Σταματούν στη στάση «Παράδεισος Αμαρουσίου». Αδειάζουν από τους επιβάτες τους. Αγριολούλουδα σε αγκαλιάζουν μόλις κατέβεις από το συγκοινωνιακό μέσο. Έχουν στα πέταλά τους ακόμα την ανοιξιάτικη δροσιά! Ύστερα  απ’ το άγχος της εβδομάδας, ο κόσμος ξεχύνεται στο χαριτωμένο προάστιο. Απ’ το πρωί. Θα περάσουν μία ξεχωριστή μέρα στην εξοχή. Θ’ ανεφοδιαστούν παίρνοντας κουράγιο για την βδομάδα που τους περιμένει.
          Γέμισε ο Παράδεισος του Μαρουσιού κόσμο. Συνωστισμός κάτω απ’ τα πεύκα του. Δεξιά-ζερβά χύνονται οι φωνές των παιδιών και τα κρυστάλλινα γέλια τους.
          Καθισμένος πάντα παράμερα, βλέπω το χαρούμενο πλήθος και συλλογίζομαι: αν ανάλογος «συνωστισμός» θα συμβεί κάποτε και στον πραγματικό Παράδεισο…..


Μαν. Μ.

Μήπως πουλήσαμε τα εργαλεία της ψυχής μας;

          «Δεν βλέπεις αυτούς που δουλεύουν τον χαλκό, τον χρυσό, τον άργυρο. Όλους τους τεχνίτες…. που έχουν όλα τα απαραίτητα εργαλεία της τέχνης τους, και αν τους αναγκάζει η πείνα, η φτώχεια, προτιμούν να υποφέρουν, παρά να πουλήσουν κάποιο από τα όργανα της τέχνης τους για να συντηρηθούν;…. Καθώς ακριβώς το σφυρί και το αμόνι και η λαβίδα είναι τα εργαλεία της τέχνης τους, έτσι και σε μας εργαλεία της τέχνης μας είναι τα αποστολικά και προφητικά βιβλία και όλη η θεόπνευστη Γραφή… Με τα δικά μας εργαλεία ατσαλώνουμε την ψυχή μας και όταν είναι στρεβλωμένη την ισιώνουμε και όταν είναι παλιωμένη την ανανεώνουμε…»


Αγ. Ιωάννου Χρυσοστόμου

Τετάρτη 18 Ιουνίου 2014

Το αριστερό χέρι του Θεού και το δεξί του ανθρώπου

            Ο άνθρωπος ανοίγοντας τα μάτια του στον κόσμο αυτό, μπαίνει στο χωνευτήρι του κοινωνικού  περιβάλλοντος. Η έξοδός του από κει, ταυτίζεται απόλυτα με την έξοδό του από τον κόσμο μας.
            Κάθε μέρα και κάθε νύχτα, ο εαυτός μας, δοκιμάζεται. Δρα, αντιδρά και προβληματίζεται. Ενθαρρύνεται, αποθαρρύνεται, προχωρεί και αποχωρεί. Για να παραμείνει όμως ο άνθρωπος ορθός, απαιτείται η συμβολή κυρίως μιας αρετής. Η απόκτησή της φυσικά είναι καρπός μόχθου.
            Είναι «η αρετή των δυνατών», η υπομονή!
            Διαβάζουμε στο συναξάρι του Ιώβ του πολυάθλου. Προσθέτουμε και πρωταθλητού της υπομονής.  Δοκιμάστηκε στη ζωή. Αποδοκιμάστηκε από πρόσωπα και πράγματα. Τελικά, επιδοκιμάστηκε από το Θεό! Πολεμήθηκε αλλά δεν νικήθηκε!. Συγκλονίστηκε μα δεν κλονίστηκε! Έπαθε αλλά δεν έπεσε. Κλασσικό, παρήγορο παράδειγμα υπομονής για το σημερινό άνθρωπο που μεσ’ απ’ τους αιώνες πήρε τη σκυτάλη από τα πολύπαθα χέρια του.
            Ο Ιώβ σημείωσε στη ζωή του επιτυχία θαυμαστή. Η οποιαδήποτε επιτυχία, προϋποθέτει υπομονή. Η υπομονή προϋποθέτει πόνο. Ο πόνος είναι ο καταλύτης που προκαλεί αντιδράσεις σωτήριες. Είναι «το αριστερό χέρι τού Θεού».
            «Και φτάνει να Σ’ ευγνωμονώ γι’ αυτές τις ώρες που πονώ!»
διαβάζουμε σε παλαιά αναγνωστικά. Η υπομονή χειραγωγεί τον άνθρωπο που παραδέρνει στο πέλαγο της καθημερινότητας. Η υπομονή στηρίζει τον άνθρωπο ώστε να ισορροπεί ακροβατώντας ανάμεσα στον πόνο και τον πόνο! Στηρίζει τον κάθε άνθρωπο, όπου κι αν βρίσκεται. Ιδιαίτερα το χριστιανό!
            Διαβάζουμε σε βιβλίο: «Ο κάθε άνθρωπος, στον κόσμο μας, υποφέρει. Ο χριστιανός όμως γνωρίζει να υποφέρει».

Μαν. Μ.
                        

Κυριακή 15 Ιουνίου 2014

ΚΥΡΙΑΚΗ Α΄ ΜΑΤΘΑΙΟΥ (Αγίων Πάντων) Ευαγγέλιο: Μτ, 10,32-33,37-38,19,27-30


ΟΙ ΑΓΙΟΙ: ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΠΟΙ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ

            Εν ολίγοις

            Την πρώτη Κυριακή μετά την Πεντηκοστή οι Πατέρες της Εκκλησίας θέσπισαν να επιτελείται η μνήμη όλων των αγίων: προφητών, αποστόλων, μαρτύρων και ομολογητών, οσίων και δικαίων. Και αυτό γιατί οι Άγιοι Πάντες αποτελούν την έμπρακτη μαρτυρία της παρουσίας του Αγίου Πνεύματος στη ζωή της Εκκλησίας. Με τη γιορτή αυτή τιμάται και το πλήθος των πολλών ανωνύμων και αγνώστων αγίων.
            Ολόκληρο το εκκλ. έτος κατακοσμείται από γιορτές και μνήμες αγίων. Καθημερινά η Εκκλησία πανηγυρίζει και γιορτάζει τους «μάρτυρες Κυρίου» που ως θύματα τέλεια Θεού, «Θεόν γινώσκοντα και Θεώ γινωσκόμενα», αποτελούν «λογικά ολοκαυτώματα» και τα ζωντανά παραδείγματα του Θεού.
            Ας σημειωθεί εδώ ότι οι γιορτές των αγίων δεν έχουν καμία σχέση με το ιουδαϊκό ή το παλαιό και νέο ημερολόγιο. Ούτε είναι απλά αναμνήσεις ιστορικών γεγονότων. Οι γιορτές των αγίων αποτελούν βασικούς σταθμούς της ζωής της Εκκλησίας στο λειτουργικό χρόνο και εξυπηρετούν το έργο και την πορεία της Εκκλησίας και του λαού του Θεού που πορεύεται προς την ευλογημένη βασιλεία Του.  Έτσι οι γιορτές μας προσκαλούν να ζήσουμε και να θυμηθούμε βασικές αλήθειες της πίστεώς μας.
            Και πρώτα –πρώτα την μαρτυρία του Πατέρα. Κατά τη διδασκαλία  και τη θεολογία της Εκκλησίας όλο το έργο του Χριστού ήταν η μαρτυρία και η φανέρωση του Θεού Πατέρα και του θελήματός Του στον κόσμο. Μεταξύ των πολλών μαρτυριών της Κ. Διαθήκης χαρακτηριστική είναι ο δραματικός διάλογος του Χριστού με τους μαθητές Του με την αποχαιρετιστήρια ομιλία  Του λίγο πριν από το πάθος : «Εάν γνωρίζετε εμένα και τον πατέρα μου θα τον έχετε γνωρίσει. Από τώρα όμως αρχίζετε να γνωρίζετε τον Πατέρα μου και ήδη τον έχετε δει με τα μάτια σας…. Όποιος  είδε εμένα έχει δει τον Πατέρα…..». Να, λοιπόν, ο Χριστός μαρτυρεί και αποκαλύπτει τον Θεό Πατέρα και το έργο Του.
            Μία άλλη σπουδαία αλήθεια που μας προσφέρει η σημερινή γιορτή είναι η μαρτυρία του Ιησού χριστού. Ο ευαγγελιστής Ιωάννης στο 14ο κεφ. Αναφέρει, ότι ο Χριστός επαγγέλλεται την έλευση και τον ερχομό του γ΄ προσώπου της Αγ. Τριάδος, του Αγίου Πνεύματος. «Ο δε Παράκλητος, το Πνεύμα το Άγιον ο πέμπει ο Πατήρ εν  τω ονόματι μου, εκείνος υμάς διδάξει πάντα και υπομνήσει υμάς πάντα α είπον υμίν». Το Άγ. Πνεύμα έρχεται να μαρτυρήσει για τον Υιό, να υπενθυμίσει το έργο και τη διδασκαλία Του και να την εξηγεί δια μέσου των αιώνων μέσα στην Εκκλησία.
            Ένας ύμνος της Πεντηκοστής αναφέρει: «Πάντα χορηγεί το Πνεύμα το Άγιον, βρύει προφητείας, ιερείς τελειοί, αγραμμάτους σοφίαν εδίδαξε, αλιείς θεολόγους ανέδειξε. Όλον συγκροτεί τον θεσμόν της Εκκλησίας». Συγκροτεί τον θεσμόν της Εκκλησίας στο όνομα, στο έργο και τη διδασκαλία του Χριστού. Αλλά με το να μαρτυρεί και τον Υιό και το άγ. Πνεύμα αποκαλύπτει και τον Πατέρα, αφού ο «εωρακώς τον Υιόν, εώρακε τον Πατέρα και ακόμη το Άγ. Πνεύμα εκπορεύεται απτό τον Πατέρα.
            Και μία άλλη αλήθεια αποκαλύπτεται που έχει σχέση με τη μαρτυρία  του Αγ. Πνεύματος. Από τα παραπάνω συμπεραίνουμε ότι όπως επικαλύπτει τον Πατέρα και το Άγ. Πνεύμα, μαρτυρεί πάντα τα του Υιού. Ποιος μαρτυρεί περί του Αγ. Πνεύματος; Οι Άγιοι της Εκκλησίας μας, το μαρτύριο και η άθληση κάθε αγίου είναι καρπός, έργο μαρτυρία του Αγ. Πνεύματος που μένει «μεθ’ ημών εις τον αιώνα».
            Η κάθε μέρα είναι για την Εκκλησία μία γιορτή, η μνήμη κάθε αγίου η χαρά και ο θρίαμβος της Εκκλησίας για κάθε ένα από τους καρπούς της, της νίκης και το θρίαμβο κατά της αμαρτίας και της φθοράς. Η καθημερινή γιορταστική αναφορά στη μνήμη των Αγίων αποτελεί τη συνεχή βίωση της ιστορικής παρουσίας του Θεού μέσα στον κόσμο που είναι η προϋπόθεση και η απαρχή της «καινής κτίσεως», της Εκκλησίας. Μόνον έτσι μπορεί κανείς να αντιληφθεί και να κατανοήσει τα θαύματα των αγίων, την ευωδία των ιερών λειψάνων, την ολόσωμη διατήρησή τους και το αεικίνητό τους.
            Τέλος, η Κυριακή των Αγ. Πάντων είναι η πράξη του Αγ. Πνεύματος. Το Άγ. Πνεύμα επιφοιτά την ημέρα της Πεντηκοστής επί «πάντας» σ’ όλη την Εκκλησία. Η Εκκλησία μας είναι Εκκλησία πνευματοφόρων. Οι Άγιοι και οι μάρτυρες κατ’ εξοχήν αποτελούν την ζωντανή μαρτυρία του ότι η Εκκλησία είναι η διαρκής και μόνιμη Πεντηκοστή. Μάλιστα η μυστηριακή ενότητα Πάσχα και Πεντηκοστής οδηγεί στην Κυριακή των Αγ. Πάντων. Μέσα στην Εκκλησία που αποτελεί τον συγκεκριμένο χώρο του Αγ. Πνεύματος, «τυφλοί αναβλέπουσι, νεκροί εγείρονται, πτωχοί ευαγγελίζονται». Η Κυριακή των Αγ. Πάντων  αποτελεί τη μαρτυρία του έργου του Αγ. Πνεύματος «δια των Αγίων του Θεού, των καθ’ εκάστην γενεάν ευαρεστησάντων Αυτώ».
Κατά συνέπεια η παρουσία και  ενεργειών του Αγ. Πνεύματος είναι το μοναδικό κριτήριο της εκκλησιαστικότητας της Εκκλησίας, είναι η ιστορική απόδειξη της θείας  υποστάσεως, είναι η Εκκλησία του Θεού και όχι του ανθρώπου. Μόνο τότε η Εκκλησία ζει με μόνη την παρουσία και τη χάρη του Κυρίου της και όχι από τη σοφία, έστω των θεολόγων της, ή τις διοικητικές και οργανωτικές ικανότητες των λειτουργών  της. Αλλά και τότε μόνο η Εκκλησία αναδεικνύει αγίους  και  μάρτυρες και συνεχιστές της Πεντηκοστής  αφενός και τη δόξα του Τριαδικού Θεού αφετέρου, του όντως «θαυμαστού εν τοις αγίοις Αυτού». 


π. γ. στ.   

Τετάρτη 11 Ιουνίου 2014

Άγιος Λουκάς ο Ιατρός-Αρχιεπισκοπος Κριμαίας



Περί προσευχής
 
Πάντα με πολλή παρρησία πρέπει να πλησιάζουμε τον Θεό, Να Τον ικετεύουμε σαν τα μικρά παιδιά πού περιμένουν βοήθεια από την μητέρα τους και απλώνουν προς αυτήν τα μικρά τους χεράκια.
Να Τον ικετεύουμε σαν ένας φτωχός πού πεθαίνει της πείνας και ήρθε να παρακαλέσει τον άνθρωπο πού είναι γνωστός για την ευσπλαχνία του να τον βοηθήσει.
Να Τον ικετεύουμε σαν την Χαναναία γυναίκα πού με επιμονή παρακαλά τον Χριστό και σηκώνει σ' Αυτόν τα χέρια της. Τον ικετεύει με παρρησία γιατί πιστεύει και ξέρει ότι θα λάβει αυτό πού ζητά, πιστεύει και γι' αυτό παίρνει βοήθεια.

Βλέπουμε λοιπόν ότι δύο προϋποθέσεις υπάρχουν για να γίνει δεκτή ή προσευχή μας από τον Θεό.
Πρώτ' απ' όλα χρειάζεται βαθειά και μεγάλη πίστη στον Κύριο, με όλη μας την καρδιά να πιστεύουμε σ' Αυτόν πού ικετεύουμε. Και το δεύτερο, να μην υπάρχει ούτε ίχνος αμφιβολίας, κανένας δισταγμός στην καρδιά αλλά μόνο ή πίστη, ή πίστη στο άπειρο έλεος του Θεού.
Μόνο ή προσευχή πού βγαίνει από καρδιά πού είναι γεμάτη ελπίδα και πίστη ακούγεται από τον Θεό.
Εκτός απ' αυτό ή προσευχή θέλει επιμονή. Πρέπει να ξέρουμε ότι δεν θα λάβουμε αμέσως αυτό πού ζητάμε. Πρέπει να δείξουμε ότι είναι σταθερή ή ελπίδα πού έχουμε στον Θεό και ή επιμονή σ' αυτά πού ζητάμε...