Τὸ ἐρώτημα εἶναι: Θὰ μποροῦσε (ἢ καὶ θὰ ὄφειλε) ἡ ἐκκλησιαστικὴ «ὀρθοδοξία» κειμένων καὶ κηρυγμάτων νὰ «βεβαιώνεται» ἀπὸ τὴν αὐθεντία κάποιας «ἀρχῆς»;
Στὴν Ἑλλάδα ἔχει ἐμφανιστεῖ αὐτὴ ἡ ἀπαίτηση: νὰ χορηγοῦν οἱ ἐπίσκοποι πιστοποίηση «ὀρθότητας» θεολογικῶν διατριβῶν καὶ συγγραμμάτων, κατηχητικῶν ἐγχειριδίων, κηρυγματικῶν βοηθημάτων. Στὴ Ρουμανία καὶ στὴ Σερβία ζητεῖται (καὶ συζητεῖται) νὰ ὑπάρχει ἔγκριση ἐπισκόπου ἀκόμα καὶ γιὰ νὰ παρουσιαστεῖ εἰσήγηση σὲ θεολογικὸ συνέδριο ἢ ἕνα κήρυγμα σὲ ναό.
Θὰ ἦταν λάθος νὰ ἀντιδράσει κανεὶς σὲ τέτοιες προτάσεις ἢ ἀπαιτήσεις προβάλλοντας τὰ εἰδωλοποιημένα αὐτονόητα τῆς Νεωτερικότητας: Τὸ «ἀτομικὸ δικαίωμα» ἐλευθερίας τῆς γνώμης καὶ τῆς ἔκφρασης, τὴ σύνδεση τοῦ ἐλέγχου μὲ ἐξουσιαστικὲς πρακτικὲς ὁλοκληρωτισμοῦ καὶ αὐταρχισμοῦ. Τὸ αἴτημα νὰ βεβαιώνεται ἡ ἐκκλησιαστικὴ «ὀρθοδοξία» κειμένων καὶ κηρυγμάτων ἀπὸ τὴν ἐπισκοπικὴ ἀρχὴ καὶ αὐθεντία ἀναιρεῖ (ὄχι ἁπλῶς συσκοτίζει) ὅ,τι ἐμπιστευόμαστε ὡς ἀλήθεια τῆς Ἐκκλησίας. Τὴν Ἐκκλησία ὡς φωτισμὸ νοήματος καὶ ἐλπίδας τῆς ὕπαρξής μας.
Ἡ Ἐκκλησία δὲν εἶναι ἰδεολογία οὔτε θρησκεία, εἶναι τρόπος ὕπαρξης καὶ ζωῆς. Ὁ τρόπος ὁριοθετεῖται-σημαίνεται μὲ τὴ γλωσσικὴ σημαντική, ὅπως καὶ μὲ τὴ σημαντικὴ (τὴ γλῶσσα) τῆς ζωγραφικῆς, τῆς ἀρχιτεκτονικῆς, τῆς μουσικῆς, τῆς λατρευτικῆς δραματουργίας. Ἀλλὰ ὅπως πάντοτε μὲ τὴ σημαντικὴ τῶν βιωμάτων, ἡ ὀρθότητα τῆς κατανόησης τῶν σημαινόντων δὲν ταυτίζεται μὲ τὴ γνώση τῶν σημαινομένων. Ἕνα παιδὶ ποὺ δὲν γνώρισε ποτὲ μητέρα κατανοεῖ ἕναν ἐνδεχόμενο ὁρισμὸ τῆς μητρικῆς ἀγάπης, δὲν γνωρίζει τὴ μητρικὴ ἀγάπη.
Ἡ ἀλήθεια τῆς Ἐκκλησίας εἶναι ἀντίστοιχη μὲ τὴν ἀλήθεια τῆς μητρικῆς ἀγάπης, τοῦ ἔρωτα, τῆς Τέχνης: δὲν κατανοεῖται, μετέχεται. Ὁ τρόπος (ἀλήθεια) τῆς Ἐκκλησίας ὁρίζεται γλωσσικὰ μὲ τὴ διατύπωση: ὄχι νὰ ὑπάρχεις καὶ στὴ συνέχεια νὰ ἀγαπᾶς, ἀλλὰ νὰ ὑπάρχεις ἐπειδὴ ἀγαπᾶς καὶ στὸ ποσοστὸ ποὺ ἀγαπᾶς. Ὑπάρχεις, ὅταν ἐλευθερώνεσαι ἀπὸ τὸ ἐγὼ καὶ πραγματώνεις τὴν ὕπαρξη ὡς αὐθυπέρβαση καὶ αὐτοπροσφορὰ – «κατ' εἰκόνα» τῆς Τριαδικῆς Αἰτίας τοῦ ὑπάρχειν, ἡ ὁποία «ἀγάπη ἐστί».
Ἡ Ἐκκλησία ἀνήκει στὸ πεδίο τῆς ὕπαρξης, ὄχι στὸ πεδίο τῆς συμπεριφορᾶς. Ἡ ὀρθότητα τῆς συμπεριφορᾶς μπορεῖ νὰ σημανθεῖ, νὰ κατανοηθεῖ καὶ νὰ κριθεῖ μὲ τὴ λογικὴ τῆς πρακτικῆς ὠφελιμότητας – μὲ τὴν Ἠθική, τὸν νόμο, τὴν παιδαγωγία. Ἡ ἀλήθεια τῆς ὕπαρξης κρίνεται μὲ μέτρο-κριτήριο τὴ ζωὴ καὶ τὸν θάνατο, τὴ γέννα καὶ τὴν αὔξηση, τὴν ὡριμότητα-ἀνωριμότητα. Στὸ πεδίο τῆς συμπεριφορᾶς προκύπτουν οἱ ἰδεολογίες, ποὺ πάντοτε κομίζουν μιὰ «δογματικὴ» πεποιθήσεων καὶ μιὰ κωδικὴ δεοντολογία. Στὸ πεδίο τῆς ὕπαρξης «δόγματα» καὶ «κανόνες» λειτουργοῦν μόνο ἐνδεικτικά.
Ὁ Παῦλος διαστέλλει μὲ καισαρικὴ τομὴ τὸ πεδίο τῆς ὕπαρξης ἀπὸ τὸ πεδίο τῆς συμπεριφορᾶς, τὴν πατρότητα ἀπὸ τὴν παιδαγωγία: «Ἐὰν μυρίους παιδαγωγοὺς ἔχητε ἐν Χριστῷ, ἀλλ' οὐ πολλοὺς πατέρας, ἐν γὰρ Χριστῷ Ἰησοῦ διὰ τοῦ εὐαγγελίου ἐγὼ ὑμᾶς ἐγέννησα» (1 Κορ. 4,15). Σήμερα, ἡ συντριπτικὴ πλειονότητα τῶν ἐπισκόπων δίνει τὴν ἐντύπωση ὅτι ἐκλαμβάνουν τὴν πατρότητα σὰν ἀλληγορία: εἰκόνα τῆς στοργῆς, τῆς φροντίδας, τοῦ συμβουλάτορα, τοῦ καθοδηγητῆ. Κυρίως, εἰκόνα τοῦ ἐγγυητῆ τῆς ὀρθότητας τῶν ἀτομικῶν πεποιθήσεων. Ἀναλαμβάνουν ρόλο, ὄχι λειτούργημα, ρόλο ἰδεολογοῦ ἰνστρούχτορα, ὄχι λειτούργημα γεννήτορα.
Γι' αὐτὸ καὶ ὁ ὑπερπλεονασμὸς τοῦ κηρύγματος: Ποιμαντικὴ δραστηριότητα σήμερα σημαίνει
καταιγισμὸ ἰδεολογικῆς προπαγάνδας – κήρυγμα προφορικό, ἔντυπο, ραδιοφωνικό, τηλεοπτικὸ – παντοῦ καὶ πρωταρχικά, σὲ κάθε ἱερουργία, κήρυγμα. Προέχει ἀποκλειστικὰ καὶ ἀσφυκτικὰ ἡ κατανόηση, ὄχι ἡ μετοχή, ὄχι ἡ πράξη. Κάποτε Χριστιανὸς ἦταν αὐτὸς ποὺ νήστευε, ἄναβε καντήλι, ζύμωνε πρόσφορο,
πήγαινε στὴν ἐκκλησιὰ ὄχι γιὰ νὰ «προσευχηθεῖ» ἀτομικά, ἀλλὰ γιὰ νὰ γιορτάσει, νὰ κοινωνήσει τὴ χαρὰ τῆς ἐλπίδας του. Αὐτὴ ἡ «πράξη» ποὺ συνιστοῦσε τὴ μετοχὴ στὸ ἐκκλησιαστικὸ γεγονὸς δὲν στόχευε σὲ ἀτομικὴ ἀξιομισθία· στόχευε στὴ χαρά, ἦταν ὁ ἔμπρακτος συνεορτασμὸς ποὺ συγκροτεῖ τὴν Ἐκκλησία.
Σήμερα μοιάζει νὰ ἔχει ἐκλείψει ἡ συνείδηση τῆς μετοχῆς. Κυριαρχεῖ μᾶλλον ὡς αἰτούμενο ἡ ἰδεολογικὴ καὶ ἡ ἠθικὴ συμμόρφωση - παραδοχή - προσχώρηση σὲ κοινὲς «πεποιθήσεις» καὶ συμπεριφορές. Ἡ συμμόρφωση ἀξιολογεῖται καὶ βαθμολογεῖται «ἀντικειμενικά» (δηλαδὴ μὲ στόχο τὴν ἀτομικὴ κατασφάλιση, ἡ ὁποία καὶ νοεῖται σὰν «σωτηρία»). Πεποιθήσεις καὶ συμπεριφορὲς διαβαθμίζονται ἀξιολογικά· μὲ μέτρο τὴ συνέπεια καὶ τὶς ἐπιδόσεις συνέπειας διαστέλλουν τοὺς «γνήσιους ὀρθόδοξους» ἀπὸ τὴν πλεμπάγια τῶν «συμβιβασμένων» καὶ «ἐνδοτικῶν».
Αὐτὴ τὴν ἀρρώστια καὶ διαστροφή, τὴν ἀλλοτρίωση τῆς ἀλήθειας σὲ ἰδεολογικὸ καὶ ἠθικιστικὸ «ὀρθοδοξισμὸ» ὑπηρετεῖ καὶ τὸ αἴτημα νὰ ἀσκεῖται προληπτικὸς ἔλεγχος «ὀρθοδοξίας» κάθε κηρυγματικοῦ ἢ κατηχητικοῦ λειτουργήματος.

Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου