Από μικρό παιδί άκουγα αυτή τη λέξη που συνήθως την πρόφεραν
ειρωνικά, κυρίως όταν ήθελαν να ειρωνευτούν την Ελλάδα. Έπρεπε να περάσουν
πολλές δεκαετίες, να βρεθώ στο Ναύπλιο και να καταλάβω ότι το όνομα αυτό κρύβει
μια συγκινητική ιστορία αρχοντιάς και αξιοπρέπειας. Στην Έκθεση βιβλίου που
οργανώνεται κάθε Αύγουστο στο Ναύπλιο, είχα την ευκαιρία να γνωρίσω την
εξαίρετη συγγραφέα Κατερίνα Παπανδριανού, η οποία μού έδωσε το βιβλίο της για
την Ψωροκώσταινα. Το διάβασα με πολύ ενδιαφέρον κι έτσι έμαθα για τη θαυμαστή
και συνάμα τραγική ζωή της Ψωροκώσταινας, που αποτελεί ένα ζωντανό παράδειγμα
ενός άλλου ήθους, είδος προς εξαφάνιση στις μέρες μας. Από άρθρο του Γ. Δ.
Κούβελα αντιγράφω περιληπτικά το βίο της.
«Η Πανωραία Χατζηκώστα-Αϊβαλιώτη, υπήρξε μια περήφανη
αρχόντισσα από τη Μικρά Ασία. Προφανώς το όνομά της δεν θυμίζει τίποτα. Έχει
μείνει γνωστή με το προσωνύμιό της: "Ψαροκώσταινα" ή
"Ψωροκώσταινα"...
Οι Τούρκοι το 1821 κατέστρεψαν τις Κυδωνίες, όπου ζούσε η
οικογένειά της. Τότε, έχασε τον άντρα της, τον Κώστα Αϊβαλιώτη, και τα παιδιά
της. Δυστυχισμένη και παντέρημη κατέφυγε πρόσφυγας στα Ψαρά. Από κει, πήγε στο
Ναύπλιο κι έγινε γνωστή ως η γυναίκα του Κώστα από τα Ψαρά ή Ψαροκώσταινα. Για
να συντηρηθεί στη ζωή, έγινε πλύστρα, κάνοντας ευκαιριακές δουλειές. Παρά τον
πόνο που κουβαλούσε μέσα της από το χαμό των αγαπημένων της, παρέμεινε
αρχόντισσα στην ψυχή και τα αισθήματα, καλή χριστιανή και αληθινή πατριώτισσα.
Αυτό το έδειξε και στην περίπτωση που ζητήθηκε το 1826 από τους Έλληνες να
ενισχύσουν τους πολιορκημένους στο Μεσολόγγι. Η Πανωραία Χατζηκώστα-Αϊβαλιώτη,
που την αποκαλούσαν τότε “Ψαροκώσταινα", πήγε πρώτη και πρόσφερε ότι είχε
κερδίσει, πλένοντας και καθαρίζοντας τα σπίτια των αρχόντων του Ναυπλίου. Είπε
στην επιτροπή: "Δεν έχω τίποτε άλλο να προσφέρω στο μαρτυρικό Μεσολόγγι.
από αυτά τα τιποτένια, το ασημένιο δαχτυλίδι και αυτό το γρόσι". Η
χειρονομία της τάραξε τις συνειδήσεις, τότε οι εύποροι Ναυπλιώτες φιλοτιμήθηκαν
να βοηθηθεί το Μεσολόγγι και στήριξαν την προσπάθεια της αυτή. Μια φτωχή
πλύστρα, η άλλοτε αρχόντισσα των Κυδωνιών, έδωσε παράδειγμα γενναιοδωρίας στην
αγωνιζόμενη πατρίδα. Αλλά, η Ψαροκώσταινα δεν περιορίστηκε σ' αυτή την προσφορά.
Αργότερα, όταν ο Καποδίστριας ίδρυσε στην Αίγινα ορφανοτροφείο για τα παιδιά
του Αγώνα, πήγε εκεί κι έπλενε τα ρούχα τους μέχρι το τέλος της ζωής της.
Αυτή υπήρξε η άλλοτε αρχόντισσα Πανωραία Χατζηκώστα -
Αϊβαλιώτη, η οποία έμεινε γνωστή ως Ψαροκώσταινα και ειρωνικά Ψωροκώσταινα, με
την έννοια της φτώχειας και της δυστυχίας. “Για όλους εμάς τους σύγχρονους και
δήθεν πολιτισμένους συνεχιστές εκείνων των ανθρώπων, επιλέγει η Καθηγήτρια κ.
Μάρω Σιδέρη, το προσωνύμιο της Αϊβαλιώτη έγινε ειρωνεία. Και όμως, μακάρι να
γίνουμε σαν την Ψωροκώσταινα: μια χώρα από αξιοπρεπείς ανθρώπους, που ακόμα και
στη δυστυχία μας στηρίζουμε το διπλανό μας με όλες τις μικρές μας δυνάμεις. Το
πρόβλημα δεν είναι ότι είμαστε Ψωροκώσταινα αλλ' ότι δεν είμαστε σαν εκείνη τη
ζητιάνα αρχόντισσα. Κι όχι μόνο δεν είμαστε, αλλά έχουμε και το θράσος να
ειρωνευόμαστε χρησιμοποιώντας το όνομά της και να μην αντιλαμβανόμαστε πως το
να είσαι Ψωροκώσταινα', δεν αποτελεί ύβρη, αλλά τίτλο υψίστης τιμής"».
(Γ.Δ. Κούβελας)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου