Παρασκευή 20 Φεβρουαρίου 2026

ΓΛΩΣΣΙΚΑ ΤΗΣ ΛΑΤΡΕΙΑΣ Η Μούσα Γρηγόριος

 



Η μνήμη ενός από τους Πατέρες του «χρυσού αιώνα»  (του 4ου μ. Χ.) της Εκκλησίας τιμάται την 10η Ιανουαρίου. Πρόκειται για τον αδελφό του Μεγάλου Βασιλείου επίσκοπο Νύσσης Γρηγόριο, άνδρα μεγάλης και βαθιάς θεολογικής συγκράτησης  και εγκρατή κάτοχο της κοσμικής παιδείας. Η Νύσσα ήταν μια μάλλον μικρή πόλη της Καισάρειας, στο κεντρικό τμήμα της Μικράς Ασίας.

            Στους δύο πρώτους από τους τρεις στίχους του Συναξαρίου του Όρθρου της 10ης  Ιανουαρίου ο άγιος Γρηγόριος παραλληλίζεται προς μία από τις αρχαίες εννέα Μούσες, έδρα των οποίων ήταν η Πιερία. (Πιθανόν να εννοείται η Πολύμνια, η Μούσα των ιερών ύμνων).

            Οι τρεις στίχοι έχουν ως εξης:

            «Η Μούσα Γρηγόριος, ου Νύσσα θρόνος,

            ου Πιερίαν, αλλ’ Εδέμ σκηνήν έχει.

            Γρηγόριον  δεκάτη    θανάτου κνέφας αμφεκάλυψεν».

            Στον πρώτο στίχο γίνεται παρήχηση μεταξύ των λέξεων «Μούσα» και «Νύσσα». Στον ίδιο στίχο, απουσιάζει το ρήμα στην αναφορική πρόταση «ου Νύσσα» θρόνος», δίνοντας ένταση στο νόημα. [το «ου» [διαφορετικό από το αρνητικό μόριο «ου», που είναι η πρώτη λέξη του δεύτερου στίχου] είναι γενική Ενικού της αναφορικής αντωνυμίας «ος» και σημαίνει «του οποίου»].

            Στον τρίτο στίχο [ που κινείται πάντα σε ποιητικό ύφος], η λέξη «κνέφος» σημαίνει «σκότος», «σκοτεινιά», ενώ το «αμφεκάλυψεν» [Αόριστος του ρήματος «αμφικαλύπτω»] σημαίνει «τύλιξε γύρω –γύρω», «κάλυψε απ’ όλες τις μεριές», «περικάλυψε».

            Το «αμφικαλύπτω» το βρίσκουμε ήδη στον Όμηρο αρκετές φορές, μάλιστα σε στίχους Π350 της Ιλιάδας σχεδόν ταυτίζεται με το εδώ «θανάτου κνέφας αμφεκάλυψεν». «θανάτου δε μέλαν νέφος αμφεκάλυψεν» [«μέλαν νέφος»= «σκοτεινό σύννεφο»].

            Μετά από αυτές τις διευκρινίσεις, οι τρεις στίχοι θα μπορούσαν να αποδοθούν ως εξής:

            «Η Μούσα Γρηγόριος, του οποίου θρόνος (είναι ) η Νύσσα,

Όχι την Πιερία, αλλά την Εδέμ (τον Παράδεισο) έχει ως κατοικία.

            Τη δεκάτη (του μηνός), τον Γρηγόριο τον τύλιξε το σκοτάδι του θανάτου».

            Ανδρέας Μοράτος, «ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ» τ.1182

Δεν υπάρχουν σχόλια: